خدمات سلامت در منزل چیست، چه مواردی را در بر می‌گیرد و مزایا و معایب آن چیست؟

خدمات سلامت در منزل را به اختصار می‌توان خدماتی دانست که بیمار و کارکنان سلامت را در محیط خانه گرد هم می‌آورد. اهداف خدمات سلامت در منزل، فراهم کردن حمایت لازم برای ادامه درمان در خانه برای بیماران بستری در بستر یا دارای محدودیت حرکتی و مبتلا به بیماری شدید است. همچنین خدمات سلامت در منزل با فراهم کردن امکان زندگی مستقل سالمندان در خانه یا محیط خود، افزایش کیفیت زندگی را هدف می‌گیرد. نظام‌های سلامت مربوط به خدمات مراقبت سلامت در منزل هر روز در حال پیشرفت هستند.

تاریخچه خدمات سلامت در منزل و گسترش آن در کشور ما

خدمات سلامت در منزل نخستین بار به شکل نظام‌مند در سال 1965 در ایالات متحده اجرا شد و شروع به گسترش کرد. پس از ایالات متحده، در کشورهای مختلف جهان نیز رواج یافت. نخستین آیین‌نامه مربوط به جایگاه آن در نظام سلامت ترکیه در سال 2005 منتشر شد. این آیین‌نامه با هدف سامان دادن به خدمات سلامت در منزل که تا آن زمان بیشتر توسط بخش خصوصی ارائه می‌شد، تنظیم گردید. دستورالعمل ارائه خدمات سلامت در منزل توسط مؤسسات و سازمان‌های سلامت وابسته به وزارت بهداشت در سال 2010 به اجرا درآمد و فعالیت‌های وزارتخانه در این زمینه روزبه‌روز افزایش می‌یابد. طبق دستورالعمل به‌روزشده در سال 2016، خدمات سلامت در منزل توسط واحدهای خدمات سلامت در منزل مستقر در بیمارستان‌های آموزشی و پژوهشی، بیمارستان‌های دولتی یا تخصصی و مراکز بهداشت دهان و دندان وابسته به وزارتخانه ارائه می‌شود. ارائه خدمات علاوه بر این واحدها، از طریق مراکز سلامت جامعه، مراکز سلامت خانواده و پزشکان خانواده انجام می‌شود.

اگر باز هم بر اساس دستورالعمل مربوط توضیح دهیم، دامنه خدمات سلامت در منزل به صورت زیر مشخص شده است:

وظیفه واحد خدمات سلامت در منزل تشخیص بیماری نیست، بلکه بر اساس تشخیصی است که پیش‌تر توسط پزشکان متخصص رشته مربوط گذاشته شده و در چارچوب درمان برنامه‌ریزی‌شده و در محیط خانه فرد، شامل ارائه خدمات معاینه، بررسی، آزمایش، درمان، سلامت پزشکی و توان‌بخشی؛ تجویز داروهایی که مصرف طولانی‌مدت آن‌ها با گزارش پزشکی مستند شده است، با رعایت مقررات ویژه تجویز دارو؛ کمک به تهیه گزارش‌های مربوط به استفاده از تجهیزات و وسایل پزشکی؛ آگاه کردن بیمار و خانواده او درباره وظایفی که می‌توانند در روند سلامت در منزل بر عهده بگیرند و فرایندهای بیماری و سلامت؛ و ارائه آموزش و مشاوره درباره استفاده درست و در شرایط مناسب از دستگاه‌ها و تجهیزات پزشکی لازم در خانه برای بیماری او است.

برای مثال حمایت از نزدیکان بیمارانی که از طریق لوله قرارگرفته در معده با فرآورده‌های تغذیه پزشکی تغذیه می‌شوند، نمونه‌گیری در منزل در صورت نیاز برای انجام انواع آزمایش خون و ادرار، یا ارائه درمان‌های تزریقی سرم که در محیط خانه قابل انجام هستند، خدماتی است که واحدهای سلامت در منزل در این چارچوب ارائه می‌کنند.

علاوه بر این، مسئول انتقال بیماری که تصمیم به ارجاع او به بیمارستان گرفته شده، به مرکز سلامت مقصد و بازگرداندن او از مرکز سلامت به منزل نیز هستند. واحدهای مراقبت در منزل منطقه مربوط برای این منظور خودروهای انتقال بیمار دارند. هزینه‌های انتقال از بیمار مطالبه نمی‌شود. خدمات فوریت‌های پزشکی 112 مسئول انتقال بیمار در وضعیت‌های اورژانسی است.

در واحدی که حمایت سلامت در منزل را از آن دریافت می‌کنید، علاوه بر پزشک، پرستار و کارمند سلامت، ممکن است روان‌شناس، فیزیوتراپیست، متخصص تغذیه، مددکار اجتماعی و متخصصان سلامت معنوی نیز حضور داشته باشند.

چگونه و چه زمانی می‌توانید خدمات سلامت در منزل دریافت کنید؟

مؤسسات خصوصی، وزارت بهداشت و شهرداری‌ها می‌توانند خدمات سلامت در منزل ارائه کنند.

برای استفاده از خدمات سلامت در منزل از طریق وزارت بهداشت، با شماره 4443833 تماس گرفته می‌شود و برای بیمار در سامانه پرونده ایجاد می‌گردد. پس از آن پزشک خانواده و کارکنان کمکی سلامت برای ارزیابی اولیه و تدوین برنامه مراقبت در منزل، بازدید خانگی انجام می‌دهند.

خدمات سلامت در منزل می‌تواند توسط شهرداری‌های استان یا شهرستان نیز ارائه شود. برای دریافت این خدمات از شهرداری‌ها می‌توان از شماره‌های تماس عمومی شهرداری مربوط استفاده کرد.

مزایای خدمات سلامت در منزل چیست؟

• فرد نیازمند سلامت در منزل، آزادی بیشتری دارد و امور بیشتر تحت کنترل خودش است.
• خانواده و محیط آشنا باعث می‌شوند بیمار روند راحت‌تری را طی کند.
• به قواعد شخصی بیماران اهمیت داده می‌شود.
• در حالی که خطر عفونت برای بیمار هنگام اقامت در بیمارستان بالاتر است، خطر ابتلا به عفونت در خدمات سلامت در منزل کمتر است.
• خدمات سلامت در منزل بر کیفیت زندگی تأثیر مثبت دارد.
• دریافت خدمات سلامت در منزل برای افرادی که قادر به رفتن به بیمارستان نیستند، تسهیل‌کننده است.

معایب خدمات سلامت در منزل چیست؟

• ساختار خدمات سلامت در منزل نیازمند برنامه آموزشی مفصل و نظارت نزدیک است.
• ممکن است همیشه ارتباط مؤثر و مثبتی میان کارکنان سلامت و بیمار و خانواده او برقرار نشود.
• فعالیت‌های روزمره سلامت بیمار در خانه، مانند لباس پوشاندن، آشپزی، حمام کردن، نظافت منزل، شست‌وشوی لباس و دادن دارو ممکن است برای اعضای خانواده دشوار باشد و فشار بیشتری بر آنان وارد کند.
• اینکه کارکنان سلامت نمی‌توانند به طور مداوم در خانه بیمار حضور داشته باشند، از محدودیت‌های خدمات سلامت در منزل است.

بیشتر دریافت‌کنندگان خدمات سلامت در منزل را افراد زیر تشکیل می‌دهند؛

• افراد نیازمند خدمات سلامت پس از جراحی،
• بیماران ارتوپدی و تروما،
• بیماران قلبی، عروقی و مبتلا به فشار خون بالا،
• بیماران همی‌پلژی (فلج)،
• بیماران انکولوژی (سرطان)،
• بیماران ریوی و تنفسی،
• بیماران دیابتی،
• بیماران نورولوژی،
• سایر بیماران نیازمند اکسیژن‌درمانی،
• مادران تازه زایمان‌کرده و نوزادان آن‌ها،
• سالمندان و افراد دارای معلولیت که به خدمات سلامت نیاز دارند،
• افراد نیازمند مراقبت از زخم، تزریق، انفوزیون و سایر خدمات کوتاه‌مدت پرستاری،
• افراد نیازمند خدمات بررسی و آزمایش‌های آزمایشگاهی،
• افرادی که در منزل به هر نوع تجهیزات پزشکی نیاز دارند.

هزینه مراقبت در منزل چگونه تأمین می‌شود؟

هزینه خدمات سلامت در منزل دریافت‌شده از مؤسسات خصوصی را بیمار می‌پردازد. هزینه خدمات سلامت در منزل ارائه‌شده توسط واحدهای وزارت بهداشت را SGK در چارچوب درمان روزانه پرداخت می‌کند. هزینه‌های انجام‌شده در چارچوب خدمات سلامت در منزل (سرم، دارو، تزریق، سرنگ، پانسمان، وسایل پانسمان و غیره) توسط SGK پرداخت می‌شوند. برای اینکه بیمار بابت معاینه، درمان و وسایل مصرفی خدمات سلامت در منزل (برای مثال سرم، سرنگ، گاز و غیره) هزینه نپردازد، باید این خدمات را از واحدهای وابسته به بیمارستان‌ها دریافت کند.

نتیجه

با خدمات سلامت در منزل می‌توان سلامت جسمی و روانی خانواده و جامعه را حفظ کرد و درمان انجام داد؛ چنین مراقبت تسکینییکی از مناسب‌ترین روش‌ها برای افزایش کیفیت زندگی است. افزون بر نتایج بهتر کشورها در زمینه سلامت جامعه، هزینه‌های سلامت را نیز کاهش می‌دهد. می‌توان گفت انتقال نظام سلامت فردمحور به خانه به سرعت در نظام‌های سلامت کشورهای در حال توسعه و توسعه‌یافته جای خود را باز می‌کند.