مراقبت تسکینی یا درمان حمایتی چیست؟ چرا در سرطان اهمیت دارد؟

مراقبت تسکینی چیست؟

مراقبت تسکینی شامل درمان‌هایی برای افراد مبتلا به بیماری جدی و / یا پیش‌رونده و نزدیکان آن‌هاست که از زمان تشخیص در تمام دوره بیماری، با هدف افزایش کیفیت زندگی ارائه می‌شود.

به بیان روشن‌تر؛ در بیماری جدی و سنگینی مانند سرطان، خود بیماری و درمان آن ممکن است اثرات بسیاری بر آسایش زندگی بیمار بگذارند. این‌ها می‌توانند درد، تهوع و استفراغ، اسهال، ورم، مشکلات ادراری و کلیوی، ضعف عمومی و مشکلات روانی باشند. رویکرد لازم برای اینکه فرد با وجود بیماری جدی، فعالیت‌های روزانه و شاید کار تأمین‌کننده معاش خود را ادامه دهد، یا اگر این‌ها ممکن نیست، دشواری‌های بیماری را تا حد امکان سبک‌تر تجربه کند، مراقبت تسکینی نام دارد.

این مفهوم در متون سلامت ترکی معمولاً مراقبت تسکینی یا درمان حمایتی نامیده می‌شود و در متون بین‌المللی پزشکی با عنوان palliative care شناخته می‌شود. معادل‌های واژه انگلیسی «palliative» در فرهنگ لغت عبارت‌اند از تسکین‌دهنده، موقت، چاره موقت و آرام‌بخش . بیماری‌های سنگینی مانند سرطان اثرات منفی فراوانی بر روان و جسم بیمار و نزدیکانش دارند. رفع یا کاهش این مشکلات بخش بسیار مهم درمان است. مراقبت تسکینی رویکردی چندوجهی است که تمام دوره بیماری از ابتدا تا پایان را در بر می‌گیرد.

چندوجهی بودن مهم‌ترین ویژگی مراقبت تسکینی است. همان‌طور که گفته شد، این فرایند از آغاز بیماری شروع می‌شود. چنین رویکرد فراگیر و پیوسته‌ای ناگزیر کاری گروهی است. متخصص انکولوژی پزشکی که روند درمان سرطان را مدیریت می‌کند، همواره به گروه مراقبت تسکینی نیاز دارد. این گروه می‌تواند شامل پزشک یا پرستار متخصص مراقبت تسکینی، کارشناس تغذیه، روان‌شناس، مسئول فعالیت‌های هنری و ورزشی و ارائه‌دهنده حمایت معنوی باشد.

اگر درمان‌های سرطان را بر اساس هدف طبقه‌بندی کنیم، با درمان‌های علاج‌بخش، یعنی بهبوددهنده خود بیماری، و درمان‌های حمایتی روبه‌رو می‌شویم. درمان‌های علاج‌بخش شامل شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و جراحی هستند. درمان‌های حمایتی با هدف رسیدگی مناسب به علائم جسمی و روانی بیماری و نیز مشکلات معنوی و اجتماعی ارائه می‌شوند. درمان حمایتی مشکلات ناشی از سرطان و درمان آن در هر مرحله بیماری لازم است. اگر هنگام تشخیص، بیماری بسیار پیشرفته باشد، ممکن است بر اساس متون سلامت موجود، درمان علاج‌بخش اصلاً آغاز نشود و فقط درمان حمایتی داده شود. اگرچه خوشایند به نظر نمی‌رسد، نشان داده شده درمان‌های علاج‌بخش در بیماری بسیار پیشرفته موفق نیستند و مرگ زودتر را در پی دارند. در چنین گروه‌هایی، حتی بدون درمان خود سرطان، مراقبت تسکینی بزرگ‌ترین نقش را در کنار آمدن با بیماری دارد. حتی نشان داده شده است بدون درمان علاج‌بخش نیز درمان حمایتی گروه مراقبت تسکینی، هم طول عمر و هم کیفیت زندگی را افزایش می‌دهد. بنابراین می‌توان گفت چه سرطان بیمار کاملاً درمان شود و چه نشود، مراقبت تسکینی بخش اجتناب‌ناپذیر دوره بیماری است.

مراکز مراقبت تسکینی در ترکیه

ارائه این مراقبت در مراکز و بیمارستان‌های درمان سرطان ممکن است. متخصصان و گروه مراقبت تسکینی این مراکز، نیاز بیمار را با تناوب لازم ارزیابی و رویکرد مناسب ارائه می‌کنند. اگرچه از نظر نظری چنین می‌گوییم، در عمل همیشه این شرایط در کشور ما فراهم نیست. در ترکیه تعداد کمی مرکز تخصصی سرطان وجود دارد و مراقبت تسکینی در سال‌های اخیر رو به گسترش است. وزارت بهداشت در این حوزه برنامه‌های ویژه دارد. دوره‌هایی برای آموزش متخصصان برگزار می‌شود و تعداد بیمارستان‌های دارای مرکز تسکینی رو به افزایش است. بر اساس داده‌های آوریل 2018 وزارت بهداشت، خدمات تسکینی در کشور ما در 79 استان با 3899 تخت توسط 297 مرکز سلامت ارائه می‌شود. همچنین با امکانات ارتباطی مناسب، این مراقبت در خانه نیز ممکن است.

مراقبت تسکینی بر چه موضوع‌هایی تمرکز می‌کند و رویکردهای آن چیست؟

طبیعتاً تمرکز مراقبت تسکینی بر مشکلات دوره بیماری است.

آن‌ها را می‌توان در سه عنوان جمع کرد:

• مشکلات جسمی: شایع‌ترین آن‌ها درد, ضعف، کاهش اشتها، تهوع و استفراغ, تنگی نفس و بی‌خوابی هستند.
• مشکلات عاطفی و پذیرش بیماری: افسردگی, نگرانی یا اضطراب و ترس‌ها.
• مشکلات زندگی روزمره: بیمار و نزدیکان ممکن است درباره امور مالی، حقوقی و پوشش سلامت نگرانی داشته باشند.

بیماری هیچ‌گاه فقط مشکل بیمار نیست و این فرایند همراه با نزدیکان طی می‌شود. فلسفه فراگیر مراقبت تسکینی، مشکلات نزدیکان بیمار در دوره دشوار بیماری را نیز می‌پذیرد و به آن‌ها رسیدگی می‌کند.

با نگرشی که از آغاز بیماری به بیمار و خانواده حمایت می‌دهد و در صورت مرگ، این حمایت را در دوره سوگ نیز ادامه می‌دهد، مراقبت تسکینی فلسفه‌ای تخصصی و پیشرفته برای خدمات سلامت است. با امید به رسیدن این رشته پزشکی در کشور ما به سطح کشورهای توسعه‌یافته... 

*

- توصیه‌هایی به بیماران سرطانی و نزدیکانشان در سالن انتظار معاینه

- 6 پیشنهاد برای نزدیکان مراقبت‌کننده از بیماران سرطانی

- اهمیت آغاز زودهنگام مراقبت تسکینی یا درمان حمایتی در سرطان مرحله 4 و نکات ظریف آن