Fiziki məşq xərçəng keçirmiş insanlarda kövrəkliklə bağlı sümük sınığı riskini azaldır

Kövrəklik nədir?

Kövrəklik kiçik stress amillərinə qarşı artmış həssaslıqla özünü göstərən və mənfi sağlamlıq nəticələrinə yol açan mürəkkəb geriatrik (qocalıq) sindromdur. İngiliscə “frailty” termininin qarşılığıdır.

Kövrəklik irəli yaşlı və müəyyən xəstəlikləri olan insanlarda geniş rast gəlinən haldır; həmçinin ölüm riskinin artdığını göstərən amillərdən biridir. Gündəlik fəaliyyətini yerinə yetirən / ayaq üstə olan xərçəng xəstələri kövrəklikdən uzaq görünə bilər, lakin bu risk yenə də mövcuddur və kövrəklik funksiyaların daha çox zəifləməsi, hətta ölümlə nəticələnə bilər.

Kövrək şəxslərdə əlillik, yıxılma, xəstəxanaya və ya qocalar evinə yerləşdirilmə və ölüm riski yüksəkdir. Əsasən yaşlanan insanlara xas kimi qəbul edilən bu hala xüsusilə onkologiyada diqqət yetirilməlidir, çünki xronoloji yaş fizioloji yaşı zəif əks etdirir.

• Əlaqəli mövzu: Sümük metastazı nədir? Xərçənglər niyə sümüyə metastaz verir və necə müalicə olunur?

Xərçəngdə kövrəklik barədə aparılmış ən əhatəli tədqiqat

100 mindən çox insandan əldə edilmiş məlumatlara görə, xərçəng keçirmiş insanlar arasında fiziki aktivlik / məşq tövsiyələrinə əməl edənlərin kövrəkliklə bağlı sınıq riski daha az məşq edənlərə nisbətən aşağı idi.

Amerika Xərçəng Cəmiyyətindən Dr. Erika Rees-Punia Amerika İdman Tibb Kollecinin illik toplantısındakı təqdimatında “Kövrəkliklə əlaqəli sınıqlar sadəcə sınıq sümükdən daha artığıdır” dedi.

Rees-Punia yaşlı insanlarda sınıqdan sonrakı 10 il ərzində ölüm riskinin artdığını bildirdi.

Xərçəngin özü və xərçəng müalicələri kövrəkliklə əlaqəli sümük sınıqları riskinin artması ilə əlaqəlidir; bununla yanaşı, fiziki aktivlik kimi amillərin xərçəng keçirmiş şəxslərdə sınıq riskini dəyişməkdə rolu əvvəlki tədqiqatların kiçik olması və müəyyən xərçəng növləri ilə məhdudlaşması səbəbindən qeyri-müəyyən qalırdı.

Tədqiqata daxil edilmiş qrupa xərçəng keçirmiş 14.159 nəfər də daxil olmaqla 101.543 iştirakçı aid idi. Tədqiqatın başladığı 1999-cu ildə iştirakçıların orta yaşı 69,5 idi, 55%-i qadın, 97,9%-u isə ağdərili idi.

İştirakçılar üç qrupa bölündü: qısa müddət sağ qalanlar (diaqnozdan sonra 1-5 il), uzun müddət sağ qalanlar (diaqnozdan sonra 5 il və ya daha çox) və xərçəng tarixçəsi olmayanlar.

Tədqiqatçılar ümumi sınıq riski üçün təhlükə nisbətlərini və həm ağırlıq məşqlərinin, həm də orta-yüksək intensivlikli aerob fiziki aktivliyin təsirlərini qiymətləndirdilər. Orta-yüksək intensivlikli məşq orta templə və ya sürətli yeriş, yaxud onun ekvivalenti kimi müəyyən edildi.

Tədqiqat müddətində tədqiqatçılar bud, bilək və onurğa sınıqları da daxil olmaqla kövrəkliklə əlaqəli 14.196 sınıq aşkar etdilər.

Xərçəng diaqnozundan sonra qısa müddət (1-5 il) sağ qalan xəstələrdə xərçəngi olmayan şəxslərlə müqayisədə kövrəkliklə əlaqəli sınıq riski 28% daha yüksək idi. Diaqnozdan sonra uzun müddət (>5 il) sağ qalanlarda sınıq riski xərçəngi olmayanlara nisbətən 8% yüksək idi. Hər iki artım statistik baxımdan əhəmiyyətli idi.

Ayrı-ayrı nahiyələrin sınıqlarına baxıldıqda, qısa müddət sağ qalan şəxslərdə xərçəngi olmayanlarla müqayisədə çanaq (qasıq-bud nahiyəsinin sümükləri) sınığı riski 24%, bilək sınığı riski isə 33% yüksək idi. Bunlar da statistik baxımdan əhəmiyyətli idi.

Bununla yanaşı, orta-yüksək intensivlikli aerob fiziki aktivlik və ağırlıq məşqləri üzrə tövsiyələrə əməl edən uzun müddət sağ qalan şəxslərdə ümumi sınıq riski tövsiyələrə əməl etməyənlərə nisbətən aşağı idi.

• Əlaqəli mövzu: Fiziki məşq xərçəng dərmanıdır!

Tədqiqatda iştirak edən şəxslərin əsasən ağdərili olması tədqiqatın məhdudiyyətlərindən idi. Digər məhdudiyyətlərə xərçəngin növü, mərhələsi və diaqnozdan keçən müddət daxil idi.

Bununla yanaşı, tədqiqatın geniş qrupda aparılması və iştirakçıların uzun müddət izlənməsi tədqiqatın güclü tərəfləri idi və nəticələri möhkəmləndirirdi.

Tədqiqatçılar iştirakçıların çoxunun fiziki aktivlik olaraq yeriməyi seçdiyini, lakin aktivliyin növünü (üzgüçülük, velosiped sürmə, yerimə, güc məşqi) və məşqin sınıqların qarşısını almaqdakı rolunu daha yaxşı müəyyən etmək, həmçinin məşqin intensivliyini araşdırmaq üçün daha çox tədqiqata ehtiyac olduğunu bildirdilər.

Rees-Punia “Gələcək tədqiqatlar ömürboyu fiziki aktivliyin rolunu araşdıracaq.” dedi. Bu arada, xərçəng xəstələrinin fiziki məşq üzrə ixtisaslaşmış həkimlərə, xərçəng keçirmiş şəxslərin isə sınıqların qarşısını almaq üçün klinik istiqamətləndirmə və fiziki aktivliklə bağlı həkimlərə yönləndirilməli olduğu nəticəsinə gəlindi.

Sınıq riskini azaltmaq üçün fiziki aktivlik

Lee Stoner “Yaşlandıqca sınıqlar, xüsusilə yıxılmaların nəticəsi olaraq, böyük narahatlığa çevrilir. Yıxılmalar ən bahalı 20 tibbi vəziyyət arasındadır və 65 yaş və yuxarı şəxslərdə travmatik beyin zədəsinin əsas səbəbidir.” dedi.

Bununla yanaşı, əvvəlki tədqiqatlar sınıq riskinin məşqlə azaldıla biləcəyini göstərir; buna görə bu tədqiqatın nəticələri təəccüblü deyildi. Təəccüblü olan, xərçəngdə 5 illik sağqalım dərəcələrinin artmaqda davam etdiyini nəzərə aldıqda, məşqə məhdud maraq göstərilməsidir…

Stoner həkimlər üçün bu tədqiqatın əsas mesajının xərçəng keçirmiş insanlarda xərçəngi olmayan şəxslərlə müqayisədə kövrəkliklə əlaqəli sınıq riskinin artması olduğunu dedi. “Bu risk diaqnozdan 5 il sonra 8%-ə düşür. Həm aerob, həm də müqavimət məşqlərinin ümumi əhali arasında sınıq riskini azaltdığını bilirik və bu risk azalması xərçəng keçirmiş şəxslərdə də eyni dərəcədə effektivdir” deyə vurğuladı.

Müəlliflər yaşa görə düzəliş edib-etmədiklərini bildirmədilər. Gələcək tədqiqatlarda riskin nə qədərinin xərçənglə, nə qədərinin yaşla əlaqəli olduğunu və riskin hansı hissəsinin xərçəng müalicəsindən əvvəlki və müalicə zamanı həyat tərzi ilə izah oluna biləcəyini aydınlaşdırmaq faydalı olacaq.