Genomun keşikçisi p53-ü idarə edən yeni hüceyrəvi yol kəşf edildi

İnsan xərçənglərinin % 50-dən çoxunda p53 geni mutasiyalı vəziyyətdədir. Ən çox araşdırılan və tanınan gen olmasına baxmayaraq, p53-ün idarə edilməsini təmin edən molekulyar yollar hələ aydınlaşdırılmayıb. Bu çərçivədə mart 2019-da Nature Cell Biologydə dərc olunan araşdırmada p53-ün idarə edilməsini təmin edən yeni ferment yolu kəşf edildi. Bu inkişaf p53-ü hədəfləyən təsirli dərmanların hazırlanmasına imkan verə bilər.
p53 bədənimizdəki ən mühüm şişi basqılayan genlərdən biridir. Hüceyrədə DNA zədəsi yarandıqda bərpa prosesini başladır. Hüceyrədəki zədə bərpa edilə bilməyəcək həddədirsə, apoptoz (proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümü) başladaraq hüceyrənin aradan qaldırılmasını təmin edir. p53 genetik bütövlüyün qorunmasındakı əhəmiyyətinə görə genomun keşikçisi kimi tanınır. p53-də mutasiya yarandıqda hüceyrədəki DNA zədələri toplanmağa başlayır. Bu vəziyyət sonradan xərçəngləşmə yaradır. İnsan xərçənglərinin əksəriyyətində p53 mutasiyalı vəziyyətdədir. p53 mutasiyası olan xəstələrdə xərçəng aqressiv gediş göstərir. İndiyədək p53-ə qarşı təsirli dərman hazırlana bilməyib.
Araşdırma ABŞ-dakı Winconsin-Madison Universitetində aparılıb. Araşdırmada p53 geninin nəzarətini təmin edən hüceyrəvi yollar öyrənilib.
Araşdırmanın nəticələrinə görə;
- PIPK1-alpha fermentinin və ikincili yağ daşıyıcısı PIP2nin p53-ün idarə edilməsində əsas əhəmiyyətə malik olduğu kəşf edildi.
Aşağıdakı şəkildə, istilik şoku zülalları və PIPKI-α tərəfindən p53-ün necə sabitləşdirildiyi (stabil hala gətirildiyi) sxemlə göstərilib.

Hüceyrə DNA zədəsi və digər səbəblərdən stress altında olduqda PIP1K-alfa fermenti p53 ilə birləşərək PIP2 istehsal edir. PIP2, p53 ilə kiçik istilik şoku zülallarının bir-birinə daha güclü bağlanmasını təmin edir. Bu zülal sabitləşməsi, üçlü neqativ döş xərçəngi kimi aqressiv xərçənglərin yaranmasına səbəb olur.
Kiçik istilik şoku zülalları digər zülalların sabitləşməsində olduqca əhəmiyyətlidir. Mutant p53-ə bağlanan istilik şoku zülalları xərçəngi dəstəkləyən rol üzərinə götürür. Başqa mühüm nəticə olaraq;
- PIP2 ferment yolu pozulduqda mutant p53-ün toplanmadığı və zərər yaratmadığı görülüb.
Bəs bu araşdırma bizə nə ifadə edir?
- p53-ün tənzimlənməsini təmin edən mühüm bir yol kəşf edildi.
- Mutant p53-ün aradan qaldırılması p53 ilə əlaqəli xərçənglərin də qarşısının alınmasını təmin edə bilər.
- Tədqiqatçılar PIPK1-alfa fermenti üçün inhibitor (basqılayıcı) hazırlanmasına diqqət yetirirlər. Bu inhibitorlar p53 mutasiyaları olan şişlərə qarşı təsirli müalicə imkanı təklif edə bilər.
Mənbələr
A nuclear phosphoinositide kinase complex regulates p53.
Nature Cell Biology, 18 March 2019
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.