Google fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndlərinə böyük sərmayə qoydu

Genetika elmi hər gün inkişaf etdikcə xərçəng müalicəsində yeni dövr açan yanaşmalar meydana çıxır. Bəlkə də bunların ən ümidvericilərindən biri fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndləridir. Google süni intellekt istifadə edərək fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndləri hazırlayan Gritstone Onkologiya Şirkəti’nə 92 milyon dollar sərmayə qoymaq qərarı aldı. Bu dəstəklə tibbi informatika şirkəti gələn ilin ortalarında insanlarda klinik tədqiqatlara başlayacaq.

Fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndləri həqiqətən ümid verirmi?

Məlum olduğu kimi, xərçəng genlərdəki mutasiyaların yığılması nəticəsində yaranır. Bu mutasiyaların çox az hissəsi “tətikləyicidir”. Başqa sözlə, xərçəngləşmənin əsas səbəbi bu növ mutasiyalardır. Xərçəng hüceyrələri genetik pozuntular nəticəsində minlərlə fərqli yeni zülal istehsal edir. Bu zülallara neoantigen deyilir. Döyüşçü T hüceyrələrinin neoantigenləri tanıması üçün bir növ öyrədilməsi lazımdır. Fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndlərinin məqsədi də məhz budur.

Gritstone Onkologiya bu məqsədlə hər xəstənin şiş nümunələrini götürüb süni intellektlə təhlil edir və həmin xəstənin şişinə məxsus neoantigenləri müəyyən edir. Bu antigenlər genetik dəyişdirilmiş virusa yüklənərək peyvənd halında xəstəyə tətbiq olunur. Beləliklə, şişə qarşı immun sistemi aktivləşdirilir. Eyni zamanda, türk alimi Özlem Türeci tərəfindən hazırlanmış RNA əsaslı fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndi viruslara nisbətən immun sistemini daha təsirli aktivləşdirir.

Fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndlərində iki mühüm məqam vardır:

Birincisi, müalicə üçün ən uyğun şiş antigenlərini (neoantigenləri) tapmaqdır. Bunun üçün bəlkə də ən mühüm inkişaf informasiya texnologiyasından gəlir. Süni intellektlə milyonlarla şiş antigeni yoxlanıb ən düzgün antigenlər tapıla bilər. İkinci mühüm məqam bu antigenləri T hüceyrələrinə müəyyən yolla çatdırıb onları öyrətməkdir. Bu məqsədlə antigenləri çatdırmaq üçün genetik dəyişdirilmiş zərərsiz viruslar istifadə olunur.

Gritstone Onkologiya əvvəllər də 102 milyon dollarlıq dəstək almışdı. Google sərmayəsi ilə klinik tədqiqatlar çox tezliklə başlayacaq. Fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndlərinin ilkin olaraq qeyri-kiçikhüceyrəli ağciyər xərçəngi və mədə xərçəngi xəstələrində tətbiqi planlaşdırılır.

Şiş biopsiyasından peyvənd istehsalına qədər prosesin 1 həftə kimi müddətdə tamamlanması hədəflənir.

Xüsusi vurğulamaq lazımdır ki, genetik müalicələr, xərçəngdə gələcəyin müalicələri kimi göstərilir. Fərdiləşdirilmiş xərçəng peyvəndləri ilə yanaşı CRISPR-CAS9 gen mühəndisliyi texnologiyası və CAR-T hüceyrə müalicəsi kimi yanaşmalar da yaxın gələcəkdə klinikalarda yer almağa başlayacaq. Xərçəng yalnız müasir tibbin verdiyi imkanlarla müalicə edilə bilər.

Marağınızı çəkə bilər:

• İmmunoterapiya və xərçəng peyvəndi