HeLa hüceyrələri 1951 – İlk ölməz insan hüceyrələri

Tibb tədqiqatçıları hüceyrə funksiyalarını araşdırmaq və müalicə hazırlamaq üçün laboratoriyada yetişdirilən insan hüceyrələrindən yararlanırlar. Bu cür hüceyrələr dondurula və müxtəlif tədqiqatçılar arasında paylaşıla bilər. Lakin hüceyrə xətlərinin çoxu məhdud sayda bölünür və sonra ölür. 

1951-ci ildə amerikalı bioloq George Gey uşaqlıq boynunun xərçəng şişindən alınmış hüceyrələri kultivasiya etdi və ilk ölməz insan hüceyrələrini yaratdı. Bu hüceyrələr 1951-ci ildə uşaqlıq boynu xərçənginə tutulmuş Henrietta Lacks adlı xəstədən xəbəri olmadan alınmışdır. Gey hüceyrələri istəyən bütün alimlərə sərbəst şəkildə verdi. Bu hüceyrələr üzərində aparılan araşdırmalarla 60000-dən çox elmi məqalə dərc edilmiş və 11000 patent alınmışdır. 

Henrietta Lacksin adı ilə adlandırılan HeLa hüceyrələri günümüzdə tədqiqatçılar tərəfindən istifadə olunmağa davam edir.

Yazıçı Rebecca Skloot:

"İndiyə qədər istehsal olunmuş bütün HeLa hüceyrələrini bir tərəziyə qoya bilsəydiniz, çəkiləri 50 milyon metrik tondan çox olardı — bu da düz yüz Empire State binası qədərdir. HeLa hüceyrələri poliomielit vaksininin hazırlanması üçün həyati əhəmiyyət daşıyırdı; xərçəngin, virusların və atom bombasının təsirlərinin sirlərini üzə çıxardı; in vitro mayalanma, klonlaşdırma və gen xəritələşdirilməsi kimi mühüm irəliləyişlərə öncüllük etdi; milyardlarla alınıb satıldı."

HeLa hüceyrələri normalda çoxsaylı hüceyrə bölünməsindən sonra həddindən artıq zədələnən xromosom uclarını davamlı bərpa edən fəal telomeraza fermentini ehtiva edir. HeLa hüceyrələrinin genetik quruluşu insan papilloma virusu 18-dən və bir neçə insan xromosomunun əlavə nüsxələrindən xeyli fərqlidir. Hüceyrələr hətta hava ilə daşınan hissəciklər üzərində də yayıla bildiyindən bir çox başqa hüceyrə kulturasında kontaminasiyaya səbəb olmuşdur.

Lacks xərçənginin yayılması səbəbindən 31 yaşında vəfat etdi və ailəsi onun "ölməzliyi" haqqında illər sonra xəbər tutdu. O vaxtdan bəri hüceyrələr aşağı cazibə təsirlərini sınamaq üçün kosmosa göndərilməsindən AIDS-ə və zəhərli maddələrin sınağına qədər bir çox araşdırma mövzusunda istifadə edildi.

Məqalədəki şəklin izahı: Elektron mikroskopu altında bölünən HeLa hüceyrələri

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: George Otto Gey (1899–1970), Henrietta Lacks (1920–1951)

• Əvvəlki mövzu: Antipsixotiklər 1950 – Psixoloji pozuntuların dərmanla müalicəsi
• Növbəti mövzu: Tütün məhsulları və xərçəng 1951 – Siqaret çəkmək sağlamlığa zərərlidir!