Antipsixotiklər 1950 – Psixoloji pozuntuların dərmanla müalicəsi

İngilis psixiatr Trevor Turnerin fikrincə, antipsixotik dərman xlorpromazin ən böyük tibbi kəşflərdən biri sayılmalıdır. Turner belə yazır: 

"Xlorpromazinin kəşfi olmasaydı, bəlkə də hələ baxıcının rolunun zoopark nəzarətçisinin roluna bənzədiyi acınacaqlı dövrdə qalardıq. Xlorpromazin xəstə ilə ona qulluq edən şəxslərin ünsiyyət qurmasına imkan verən bir növ 'psixoloji penisilin' kimi qəbul edilə bilər."

Antipsixotik dərmanlar şizofreniya və bipolyar pozuntularda sayıqlama və ya hallüsinasiya kimi qeyri-normal düşüncə prosesləri göstərən psixozlu şəxslərin müalicəsində istifadə olunur. İlk antipsixotik olan xlorpromazin demək olar ki, təsadüfən kəşf edilib. 1950-ci ildə fransız kimyaçı Paul Charpentier tərəfindən sintez edildikdən sonra fransız cərrah Henri Laborit əməliyyat xəstələrinin narahatlığını azaltmağa kömək edib-etməyəcəyini öyrənmək üçün dərmanı sınaqdan keçirdi. Laboritin araşdırmaları fransız psixiatrlar Pierre Deniker və Jean Delayin diqqətini çəkdi. Özünə zərər verən, idarəolunmaz xəstələrdə dərmanı sınaqdan keçirən psixiatrlar çoxsaylı sayıqlama və hallüsinasiyaları olan xəstələrdə təəccüblü yaxşılaşma müşahidə etdilər.

Xlorpromazinlə sayıqlama və hallüsinasiyaları olan bir çox xəstədə təəccüblü yaxşılaşma görüldü. 1954-cü ildə xlorpromazin (ticarət adı Thorazine) ABŞ-da istifadə üçün təsdiqləndi. 1964-cü ilə qədər dünyada təxminən 50 milyon insan ondan istifadə etmişdi. Psixiatriya xəstəxanalarında qalan insanların sayı kəskin azalmağa başladı və insulin şok terapiyası, elektrokonvulsiv terapiya kimi daha köhnə şizofreniya müalicələri daha az istifadə edilməyə başlandı. Təəssüf ki, bir çox dərman kimi xlorpromazinin də əzələ titrəmələri və hərəkət pozuntuları kimi yan təsirləri var idi. 

Klozapin daha yeni nəsil antipsixotiklərin öncüsüdür. Hərəkət pozuntuları riskini azaldır, lakin onun da fərqli yan təsirləri var. Bununla belə, yazının əvvəlində vurğulandığı kimi, antipsixotiklər psixoz yaşayan və ya şizofreniya diaqnozu olan xəstələrin taleyini tarixdə heç olmadığı qədər müsbət istiqamətdə dəyişdirib.

Bütün antipsixotiklər mərkəzi sinir sistemində dopamin reseptorlarını (motivasiya və iradi hərəkətlərdə rol oynayan neyrotransmitter) bloklamağa meyillidir.

Sağlamlıq mütəxəssisləri Joe və Teresa Graedon belə yazırlar: 

"Yüzlərlə il əvvəl psixi xəstəliyi olan insanlar yandırılaraq öldürülürdü, iyirminci əsrin əvvəlində isə bəzi şizofreniya xəstələrinə buzqıran alətlə lobotomiya edilirdi. İlk antipsixotik dərmanlar məhz belə qəddar mühitdə yaradıldı.”

Yazıdakı şəklin izahı: İngilis rəssam Louis Wainin (1860-1939) pişik illüstrasiyaları. Bəzi psixoloqlar Wainin şizofreniyasının onun vəhşi pişik təsvirlərindən bəzilərinə təsir etdiyini irəli sürürlər.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Jean Delay (1907–1987), Henri Laborit (1914–1995), Pierre Deniker (1917–1998)

• Əvvəlki mövzu: Mammoqrafiya 1949 – Süd vəzi toxumasının görüntülənməsi
• Sonrakı mövzu: HeLa hüceyrələri 1951 – İlk ölməz insan hüceyrələri