Mammoqrafiya 1949 – Süd vəzi toxumasının görüntülənməsi

1913-cü ildə alman cərrah Albert Salomon süd vəzi xərçəngində X-şüası araşdırmalarının mümkün faydalarından bəhs edən ilk həkim olmuşdur. Təsirli karyerası boyunca Salomon həmçinin;

• Minlərlə mastektomiya nümunəsi üzərində işləmiş, 
• X-şüası görüntülərini mikroskopik toxuma nümunələri ilə müqayisə etmiş 
• Bədxassəli şişlərlə əlaqəli mikrokalsifikasiyaları X-şüası görüntülərində ilk dəfə müşahidə edən şəxs olmuşdur. 

Mikrokalsifikasiyalar, kiçik xoşxassəli kistaların mövcudluğuna və ya erkən süd vəzi xərçəngi əlamətlərinə işarə edə bilən, süd vəzinin yumşaq toxuma fonunda parlaq ağ ləkələr və ya nöqtələr kimi görünən kiçik kalsium yığıntılarıdır.

1949-cu ildə uruqvaylı həkim Raul Leborgne aydın şəkillər əldə etmək üçün mammoqrafiya cihazının lövhələri arasında süd vəzi toxumasının sıxılmasını tövsiyə etdi. Bu cür sıxılma X şüalarının keçməli olduğu toxuma qalınlığını və tələb olunan X şüası dozasını azaldacaqdı. 1960-cı ildə amerikalı radioloq Robert Egan uyğun gərginlik və filmlər sayəsində aydın mammoqramlar əldə etməsi ilə tanınmışdı.

Bu gün tam sahəli rəqəmsal mammoqrafiyada (FFDM) ənənəvi film kasetləri əvəzinə rəqəmsal elektron detektorlardan istifadə olunur. Nəticədə əldə olunan rəqəmsal məlumat asanlıqla yaxşılaşdırıla, böyüdülə və saxlanıla bilər. 

Həmçinin ultrasəs, MRI və PET müayinələri mammoqrafiyaya əlavə olaraq istifadə oluna bilər. Xüsusilə yaşlı qadınlara nisbətən daha sıx toxumalara malik gənc qadınlarda xərçəngli toxumalar mammoqrafiyada nəzərdən qaça bilər. Kompüter dəstəkli diaqnostika (CAD) həkimin nəzərdən qaçıra biləcəyi mümkün xərçəngləri axtarmaq üçün kompüter proqramından istifadədir.

Mammoqrafiyada mümkün xərçəng aşkar edilərsə, araşdırılan süd vəzi nahiyəsindəki həqiqi toxumanın görülməsi üçün biopsiya lazım ola bilər. Təəssüf ki, mammoqramlar bəzən mövcud olmayan süd vəzi xərçəngini varmış kimi göstərə bilir. Bunun nəticəsində, təəssüf ki, lazımsız biopsiyalar aparıla bilər.

Genetik mutasiyalar hüceyrələr bölünməni dayandırmaq qabiliyyətini itirdikdə xərçəngə səbəb ola bilər. 

Qadında süd vəzi xərçənginin yaranma riski yaşla artır. Həmçinin qüsurlu BRCA1 və ya BRCA2 geni irsən ötürülmüş qadınlar süd vəzi və yumurtalıq xərçəngləri üçün yüksək risk daşıyırlar. 

Süd vəzi xərçənginin müalicəsi cərrahiyyə, kimyaterapiya, monoklonal anticisimlər və şüalanmanı əhatə edir. Bəzi süd vəzi xərçəngləri estrogen kimi hormonların təsirini basdıran hormon dərmanları ilə də müalicə oluna bilər.

Məqalədəki şəklin izahı: Normal süd vəzinin (solda) və xərçəngli süd vəzinin (sağda) mammoqrafiya görüntüsü

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Albert Salomon (1883–1976), Raul Leborgne (1907–1986), Robert L. Egan (1920–2001)

• Əvvəlki mövzu: Oraqvari hüceyrəli anemiyanın səbəbi 1949 – Müəyyən edilmiş ilk genetik pozğunluq
• Növbəti mövzu: Antipsixotiklər 1950 – Psixoloji pozuntuların dərmanla müalicəsi