İçməli suyun xlorlanması 1910 – Təsirli dezinfeksiya vasitəsi

1997-ci ildə LIFE jurnalı, "İçməli suyun süzülməsi və xlordan istifadə, yəqin ki, ictimai sağlamlıq üçün minilliyin ən mühüm inkişafıdır” başlığını verdi. 

Kimyəvi element olan xlorun suya əlavə edilməsi adətən bakteriyalara, viruslara və amöblərə qarşı təsirli müalicə üsuludur. 1900-cü illərdə inkişaf etmiş ölkələrdə ömür uzunluğunun kəskin artmasında mühüm rol oynamışdır. Məsələn, ABŞ-da içməli su xlorlandıqdan sonra tif və vəba kimi su mənşəli bakterial xəstəliklər nadir görülməyə başlandı. Xlorlama prosesindən sonra xlor su mənbəyində qalır və mümkün boru sızmalarından qaynaqlanan çirklənmə ilə mübarizəni davam etdirir.

Xlorun təsirli dezinfeksiya vasitəsi olduğu 1800-cü illərdə bilinsə də, 1900-cü illərə qədər ictimai su mənbələri üçün su xlorlama sistemlərindən davamlı istifadə başlana bilmədi.

• 1903-cü ildə Belçikadakı Middelkerke icması içməli suyun dezinfeksiyası üçün xlor qazından istifadə etdi. 
• 1908-ci ildə Nyu-Cersidə su şirkəti suyun xlorlanması üçün natrium hipoxloritdən istifadə etdi. 
• 1910-cu ildə ABŞ Ordusunun kimyaçısı və cərrahı general-mayor Carl Rogers Darnall sıxılaraq mayeləşdirilmiş xlor qazını müharibədə əsgərlər üçün suyu təmizləmək məqsədilə istifadə etdi. 
• Ordu alimi mayor William Lyster natrium hipoxlorit ehtiva edən və sahədə əsgərlərin suyun təmizlənməsi, saxlanması və paylanması üçün istifadə etdiyi Lyster parça çantasını ixtira etdi. 

Darnall Ordu Tibb Mərkəzinin nümayəndələrinə görə, "Darnallın gigiyenik suya töhfəsi qədər həyat xilas edən və xəstəliklərin qarşısını alan çox az tibbi hadisə vardır.”

Suyun dezinfeksiyası zamanı tətbiq olunan xlor sudakı üzvi birləşmələrlə reaksiyaya girərək xərçəngə səbəb olmaq potensialı olan trihalometanlar və halogenli sirkə turşuları yarada bilər. Lakin bu risk su mənşəli xəstəliklərin riski ilə müqayisədə aşağıdır. Xlorlamanın alternativləri arasında ozon, xloramin və ultrabənövşəyi işıqla dezinfeksiya vardır.

Məqalədəki şəklin izahı: Tunisin Qeyrəvan Böyük Məscidində su quyusu (1900-cü ilə aid açıqca, namaz zalının qapısının naxışları üzərinə yerləşdirilmişdir). Günümüzdə isə quyular bəzən bakteriya səviyyələrini azaltmaq üçün vaxtaşırı xlor məhlulu ilə təmizlənir.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Carl Rogers Darnall (1867–1941), William J. L. Lyster (1869– 1947)

• Əvvəlki mövzu: Ruhun mənbəyini axtarmaq 1907 – Bədən və ruh
• Növbəti mövzu: Ehrlichin sehrli güllələri 1910 – Hədəf: kimyəvi reseptorlar