İdmanda-futbolda qəfil ürək ölümü nədir? Səbəbləri nələrdir?

29 yaşlı danimarkalı futbolçu Christian Eriksenin 12 iyun 2021 axşamı Finlandiya ilə oynanan Avropa Kuboku matçının 42-ci dəqiqəsində qəfil huşunu itirməsindən sonra “idmanda qəfil ürək dayanması” barədə tibbi məlumatları ümumiləşdirdik.  

İdmanda qəfil kardial ölüm nədir?

Yarış idmançılarında idmanla əlaqəli ölümlərin başlıca səbəbi qəfil ürək dayanmasıdır.

Bununla belə, idmançılarda qəfil ürək dayanmasının dəqiq tezliyini və səbəblərini müəyyənləşdirməyə yönələn araşdırmalar mühüm fərqlər göstərib. Bu mövzudakı erkən araşdırmalar qəfil kardial ölüm hallarının üçdə birində hipertrofik kardiomiopatiya adlandırdığımız, ürək əzələsinin qalınlaşması ilə gedən vəziyyətin səbəb ola biləcəyini düşündürür. Bununla belə, ürəyin elektrik (ritmlə bağlı) problemləri və irsi ürək xəstəlikləri idmançılarda qəfil ürək dayanmasının başqa geniş yayılmış səbəbidir.

İdmançılarda qəfil ürək dayanmasının tezliyi nə qədərdir?

Araşdırmalar idmanda qəfil ürək dayanmasının tezliyinin ildə hər 50 min idmançıdan bir olduğunu düşündürür.

Aparılan araşdırma idman fəaliyyəti zamanı qəfil ürək dayanması yaşayan gənc idmançıların təxminən %52.3-nün müdaxilələrlə sağ qaldığını bildirir. Eyni araşdırma bunun kişi idmançılarda daha tez-tez baş verdiyini (%83.7) vurğulayır.

İdmanda qəfil ürək dayanması barədə bilinməli olanlar

• İdman ümumilikdə sağlamlığı yaxşılaşdırsa da, ürək xəstəliyi olan az sayda insan üçün qəfil kardial ölüm riskinin artması ilə əlaqəlidir.

• Qəfil kardial ölüm riski və səbəbləri müxtəlif idman növlərinə görə dəyişir. Kişi cinsi, qaradərili irq və futbol-basketbol kimi idmanlar idmançını daha yüksək riskə məruz qoyur. Daha gənc idmançılarda (<35 yaş) qəfil kardial ölüm adətən irsi ürək xəstəliklərindən qaynaqlanır, daha yaşlılarda (>35 yaş) isə ən çox aterosklerotik koronar arteriya xəstəliyi ilə bağlıdır.

• Atletlərdə qəfil kardial ölümün qarşısını almaq üçün ən yaxşı strategiya və idman həyatına başlamazdan əvvəl skrininqdə elektrokardioqramın (EKG) rolu barədə mühüm müzakirələr davam edir. Müəyyən idmançı qrupu üçün optimal qiymətləndirmə ediləcək idmanın riskindən və mövcud mütəxəssis resurslarından asılıdır.

İdmançılarda qəfil ürək dayanmasının səbəbləri

İdmançılarda qəfil kardial ölümün ən geniş yayılmış səbəbləri bunlardır:

35 yaşdan aşağı idmançılarda;

• Hipertrofik kardiomiopatiyanın müşayiət etdiyi irsi ürək xəstəlikləri və
• Anormal anatomiyalı koronar arteriya

35 yaşdan böyük idmançılarda;

• Bu halların əksəriyyətində qazanılmış aterosklerotik koronar arteriya xəstəliyi var (yəni ürəyi qidalandıran damarların zamanla daralması)

İdmançıda qəfil ürək dayanmasının əlamətləri nələrdir?

Bu şəxslərdə əsas ürək xəstəlikləri əvvəlcədən heç bir əlamət verməyə bilər və ilk dəfə qəfil ürək dayanması ilə ortaya çıxa bilər.

Qəfil ürək dayanması yaşayan idmançıların təxminən %30-unda döş qəfəsi ağrısı, təngnəfəslik, performans azalması, ürəkdöyünmə, bayılma kimi əlamətlər olduğu bildirilib.

İdman təbabəti və kardiologiya həkimlərindən ibarət ixtisaslı komandanın bu cür fiziki yüklənmə ilə bağlı əlamətləri qiymətləndirməsi idmançıların tibbi qulluğunun və qəfil ürək dayanmasının qarşısının alınmasının mühüm tərəfidir.