İrəliləmiş mərhələli kolon xərçəngində aqressiv kimyaterapiya müalicəsinin təsiri

Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyətinin dərc etdiyi tədqiqata görə, irəliləmiş mərhələli (metastatik) kolon xərçəngi olan 75 yaşdan kiçik xəstələrə verilən bevasizumab və dördlü kimyaterapiya müalicəsi ömür müddətini əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdır.

İrəliləmiş mərhələli (metastatik) kolon xərçəngi iki şəkildə inkişaf edir. Birincisi geniş sahəyə yayılmış, cərrahi müdaxilə ilə müalicə edilə bilməyən kolon xərçəngi kimi qarşımıza çıxır. İkinci formada xərçəng tək və ya məhdud nahiyəyə yayılmışdır. Yayılma tək orqandadırsa, xərçəng yerləşdiyi orqanla məhdudlaşır. Bu da xəstənin yerli müalicə (cərrahiyyə kimi) almasına imkan verir. Lakin irəliləmiş mərhələli kolon xərçəngi xəstələrinin çoxunda xərçəng geniş sahəyə yayılmış görülür və cərrahi müdaxilə ilə müalicə edilə bilmir. Bu halda kimyaterapiya, radioterapiya və hədəfə yönəlmiş müalicə üsulları (bevasizumab, cetuximab, panitimumab) tətbiq olunaraq müsbət nəticələr alınır. Kimyaterapiya rejimlərinə əlavə olunan hədəfə yönəlmiş ağıllı dərmanlarla tətbiq edilən çoxsaylı müalicələrdə məqsəd xərçəng müalicəsinin effektivliyini artırmaq və xəstənin ömür müddətini uzatmaqdır.

İrinotekan, oksaliplatin, leykovorin və florourasil, kapesitabin kimi kimyaterapiya dərmanları şiş hüceyrələrinin inkişafını fərqli yollarla dayandırmaq üçün istifadə olunur. Bəziləri şiş hüceyrələrini öldürərkən bəziləri bu hüceyrələrin çoxalmasını əngəlləyir. Kolon xərçəngində hədəfə yönəlmiş müalicə kimi tətbiq olunan bevasizumab bir tərəfdən şiş hüceyrəsinin inkişaf edib yayılmasını əngəlləyir, digər tərəfdən kimyaterapiyanın effektivliyini artıraraq şiş hüceyrələrinin məhvini asanlaşdırır. Nəticədə tətbiq olunan kimyaterapiyalara əlavə edilmiş ağıllı dərmanlarla verilən kombinə müalicələrdə məqsəd daha çox şiş hüceyrəsini məhv etməkdir.

Bu məqsədlə gündəlik təcrübəmizdə dördüncü mərhələli kolon xərçəngi xəstələrimiz əsasən verdiyimiz irinotekan və oksaliplatinə əlavə iki yardımçı dərman (5FU, leykovorin) və bir ağıllı dərmanın əlavə edilməsi ilə müalicə olunur. Bu müalicə rejimləri kimyaterapiyaların baş hərflərindən ibarət FOLFOX (oksaliplatin, 5FU, leykovorin) və FOLFIRI (irinotekan, 5FU, leykovorin) adları ilə tanınır. İllər ərzində ağıllı dərmanların kəşfi ilə bu kombinasiyalara ağıllı dərmanlar da əlavə edilərək rejimlərin təsiri aydın şəkildə artırılmışdır. Dördüncü mərhələli xəstəyə əvvəlcə bu müalicələrdən biri seçilir və cavab verdiyi müddətdə tətbiq edilir. Görüntüləmə nəticəsində xəstəlikdə irəliləmə, başqa sözlə verilən müalicəyə cavab alınmadığı ortaya çıxdıqda digər rejimə keçilir və bu kimyaterapiya rejimlərinə xəstənin və şişinin xüsusiyyətlərinə görə yuxarıda təsvir edilmiş ağıllı dərmanlardan biri əlavə edilərək uğur artırılmağa çalışılır.

Bu il Amerikada ASCO GI konqresində dərc edilmiş mühüm tədqiqatda irəliləmiş mərhələli kolon xərçəngində yuxarıda təsvir olunan dörd kimyaterapiya dərmanından ibarət rejim (FOLFOXIRI; oksaliplatin, irinotekan, 5FU, leykovorin) və bevasizumab müalicəsi gündəlik istifadə etdiyimiz üçlü müalicə rejimi və bevasizumab müalicəsi ilə müqayisə edilmişdir. Təxminən 3 il ərzində 75 yaşdan kiçik, irəliləmiş mərhələli kolon xərçəngi xəstələrinin bir hissəsinə çoxsaylı müalicə kimi bevasizumab və dördlü kimyaterapiya (FOLFOXIRI), bir hissəsinə bevasizumab və üçlü kimyaterapiya (FOLFIRI) tətbiq edilmişdir. Əldə olunan məlumatlara görə daha intensiv çoxsaylı müalicələrdə dərman sayı artdıqca yaranan toksikliyin idarə edilə bildiyi və bu müalicənin 75 yaşdan yuxarı, yaxud ümumi sağlamlıq vəziyyəti yaxşı olmayan 70-75 yaş arasındakı xəstələrə uyğun olmadığı bildirilmişdir.

Lakin tədqiqat bevasizumab və dördlü kimyaterapiya müalicəsinin (FOLFOXIRI) ümumi sağlamlıq vəziyyəti yaxşı olan, 75 yaşdan kiçik irəliləmiş mərhələli kolon xərçəngi xəstələrində 5 illik ümumi ömür müddətini iki dəfə artırdığını göstərmişdir. Bu da həmin müalicə formasının onu tolere edə bilən irəliləmiş mərhələli kolon xərçəngi xəstələri üçün dəyərli seçim olduğunu göstərir.