İrəliləmiş mərhələli yumurtalıq xərçəngi üçün mühüm dərman hədəfi aşkarlandı

İrəliləmiş mərhələli seroz yumurtalıq xərçəngi ən geniş yayılmış yumurtalıq xərçəngi növüdür. Erkən mərhələdə əlamət vermədiyindən xəstələrin çoxuna irəliləmiş mərhələdə diaqnoz qoyulur; bu zaman xərçəng kimyaterapiyaya zamanla müqavimət göstərir və təkrarlanır (müalicələrə baxmayaraq yenidən yaranır). 2019-cu ilin iyulunda Molecular Cancer Research jurnalında dərc olunan tədqiqatda irəliləmiş mərhələli seroz yumurtalıq xərçəngi hüceyrələrinin böyüməsinə cavabdeh IDH1 (isocitrate dehydrogenase 1) adlı ferment aşkarlandı. Fermentin bloklanması xərçəng hüceyrələrini yuxu vəziyyətinə salır.

Hər 78 qadından biri yumurtalıq xərçənginə tutulur. Erkən diaqnoz qoyularsa 5 illik sağqalım % 90-dan yüksəkdir. Lakin yumurtalıq xərçənginin əlamətləri çox qeyri-müəyyəndir və erkən diaqnoz üçün xərçəng skrininq testi yoxdur. Xəstələrin yalnız % 20-sinə erkən mərhələdə diaqnoz qoyulur. Əksəriyyətinə diaqnoz qoyulduqda xərçəng artıq metastaz verib. İrəliləmiş mərhələli seroz yumurtalıq xərçəngi xəstələrinin % 70-ində xəstəlik təkrarlanır və kimyaterapiyaya müqavimət yaranır. Buna görə yeni nəsil müalicə yanaşmalarına ehtiyac var.

Son vaxtlar yumurtalıq xərçənginin başlanğıcının fallop borusu olduğuna dair tədqiqatlar artmışdı. Bu tədqiqatda sağlam və xərçəngli fallop borusu hüceyrələrinin şəkəri necə istifadə etdiyi müqayisə edildi. Hüceyrə metabolizminin yan məhsulları kütlə spektrometriyası ilə təhlil edildi.

Spektrometriya nəticələrinə görə:

• Sağlam hüceyrələrin oksigenli tənəffüsdən istifadə edərək şəkəri laktata çevirdiyi görüldü. Xərçəng hüceyrələrinin isə şəkəri limon turşusu dövranında istifadə etdiyi aşkarlandı. Xərçəng hüceyrələri çox enerji yaratmaq üçün qlikolizdən istifadə edir. Buna görə bir çox müalicə qlikolizi hədəfləyir. Lakin bu, sağlam hüceyrələrə də zərər verdiyindən limon turşusu dövranına diqqət yönəldildi.
• IDH1 fermenti bloklandıqda həm şişin başladığı toxumadakı, həm də başqa orqanlara köçmüş xərçəng hüceyrələrinin böyüməsinin dayandığı müşahidə edildi. IDH1 limon turşusu dövranında iştirak edən mühüm fermentdir.
• Bu və digər tədqiqatların məlumatları ferment səviyyəsinin aşağı olmasının proqressiyasız, yəni irəliləməsiz sağqalımı uzatdığını göstərdi,
• IDH1 geninin irəliləmiş mərhələli seroz yumurtalıq xərçəngində normal (non-mutant) olduğu aşkarlandı.

Bu tədqiqat bizə nə deyir?

• Müalicə seçimləri məhdud olan irəliləmiş mərhələli seroz yumurtalıq xərçəngi üçün mühüm dərman hədəfi aşkarlandı. IDH1 fermenti yumurtalıq xərçəngi hüceyrələrinin böyüməsini dəstəkləyir.
• IDH1 fermentini bloklamaq xərçəng hüceyrələrinin “yuxu” vəziyyətinə keçməsinə səbəb olur.
• IDH1 fermentini hədəfləyən FDA tərəfindən təsdiqlənmiş dərman var. IDH! bloklayan yeni agentin yumurtalıq xərçəngində istifadə olunub-olunmayacağı barədə əlavə tədqiqatlar planlaşdırılır.