Koronavirus variantları üçün ÜST və ABŞ-CDC yeni təhlükə səviyyələri bildirdi

Həm sərtləşən sosial təcrid tədbirləri, həm də peyvəndlənmə ilə COVID-19 pandemiyasınınsakitləşməyə başladığının düşünüldüyü günlərdə müxtəlif ölkələrdən bildirilən daha yoluxucu koronavirus variantları narahatlıq yaratdı. Hətta bəzi hesabatlar bu variantların daha ölümcül olduğunu düşündürür. Buna görə ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri (US-CDC) və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) COVID-19-a səbəb olan SARS-CoV-2 virusunun variantlarını təsnif etmək üçün yeni meyarlar hazırladı.

Aşağıdakı meyarlar dövriyyədə olan viruslarda baş verən son mutasiyalar / dəyişikliklər haqqında izahlı məlumat verir. Səviyyələr riski qavramağa və paylaşmağa da kömək edir.

Koronavirus variantlarının növləri

Yeni təriflər "maraq doğuran variant", "narahatlıq doğuran variant" və "yüksək əhəmiyyətli variant"dır. 

• Bir maraq doğuran variant, ABŞ-da və ya digər ölkələrdə ayrıca infeksiya qruplarına səbəb olub və ya yoluxma sayının artmasına səbəb olur kimi görünür. Həmçinin daha yoluxucu ola biləcəyini və ya təbii infeksiya yaxud peyvəndlənmənin təmin etdiyi immunitetdən yayınmasına kömək edə biləcəyini düşündürən gen dəyişikliklərinə malikdir. Müalicə vasitələri və testlər də ona qarşı işləməyə bilər. CDC bunların üçünü izləyir.
• Bir narahatlıq doğuran variantındaha yoluxucu olduğu və ya daha ağır xəstəliyə səbəb olduğu elmi tədqiqatlarla sübut edilib. Həmçinin müalicədə sınanan agentlərin və peyvəndlərin effektivliyini azalda bilər. Əvvəllər COVID-19 keçirmiş şəxslər bu yeni varianta yenidən yoluxa bilər. CDC bunların beşini izləyir.
• Bir yüksək əhəmiyyətli variant daha ağır xəstəliyə və daha çox xəstəxanaya yerləşdirilməyə səbəb olur. Həmçinin peyvəndlər, antiviral dərmanlar və monoklonal anticisimlər kimi tibbi tədbirləri üstələdiyi göstərilib. İndiyədək variantların heç biri bu tərifə uyğun gəlmir.

CDC yeni meyarları izləyərkən və maraq doğuran variantları müəyyənləşdirərkən geniş şəbəkə yaratdığını, lakin variantı narahatlıq doğuran adlandırmazdan əvvəl daha güclü sübuta ehtiyac duyacağını söylədi.

CDC sözçüsünə görə; "CDC ictimai sağlamlığa ən böyük təsiri olan potensial əhəmiyyətli variantları izləmək üçün maraq doğuran variantı müəyyənləşdirmə həddinin nisbətən aşağı olmalı olması baxımından ÜST yanaşması ilə uyğundur; lakin narahatlıq doğuran variantı müəyyənləşdirmə həddi yüksək olmalıdır."

Əvvəllər variantlar CDC tərəfindən təsnif edilirdi, lakin bu, bir qədər dəyişmək üzrədir. Gələcəkdə hansı variantlara diqqət yetirməyin vacib olduğuna dair yekun qərarlar ABŞ Milli Sağlamlıq İnstitutları (US-NIH), ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA), Müdafiə Nazirliyi, Biotibbi Qabaqcıl Tədqiqat və İnkişaf Qurumunun və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin mütəxəssislərindən ibarət variantlar üzrə yeni SARS Interagency Group ilə məsləhətləşərək CDC tərəfindən veriləcək.

Variantlar necə izlənir?

Yeni CDC / ÜST təriflərindən əlavə, Birləşmiş Krallıqda CDC-nin analoqu olan Public Health England "araşdırılan variantlar" üçün əlavə təsnifat istifadə edir. Araşdırılan variantlar yeni müəyyən edilib və davam edən tədqiqatların mövzusudur, lakin alimlər yeni variantların ictimai sağlamlıq baxımından əhəmiyyəti haqqında hələ çox az şey bilirlər.

16 mart çərşənbə axşamı Public Health England ilk dəfə Filippində aşkar edilmiş yeni ortaya çıxan P3 variantını araşdırdığını elan etdi.

Bazar ertəsi Kolumbiyadakı tədqiqatçılar sünbül zülalında L249S və E484K mutasiyaları olan B.1.111-in yeni variantını təsvir edən ilkin nəşr tədqiqatı dərc etdilər. Bu iki mutasiyanın digər viruslara həm peyvəndlərə, həm də təbii infeksiyaya cavab olaraq orqanizmin yaratdığı anticisimlərdən yayınmağa kömək etdiyi müəyyən edilib.

Fransa İctimai Səhiyyə qurumu da çərşənbə axşamı Bretan bölgəsindəki xəstəxana ilə əlaqəli, 20C sinfindəki yeni variantın yaratdığı yeni yoluxma qrupunu açıqladı. Fransa variantının sünbül zülalında doqquz mutasiyası var və PCR testi ilə aşkarlanmayıb; bu, dəyişikliklərin həmin testlərlə aşkarlanmasına mane olduğunu göstərir.

Variantlara necə yanaşmalı?

Virus mutasiyaya uğrayanda və ya genetik kodunda dəyişiklik yarananda variant əmələ gəlir. Bu, sadəcə onu yaradan virusdan fərqlənən virus versiyasıdır. Variantlar tez-tez ortaya çıxır və adətən insanlara zərərli deyil. Bəzən dəyişiklik və ya dəyişikliklər qrupu virusun bir versiyasının digər variantları üstələməsinə kömək edir və həmin variantlar dünyada dominant / üstün hala gəlir. Məsələn, daha sürətlə çoxala və ya hüceyrələri yoluxdurmaq üçün fərqli, yaxud daha effektiv yol inkişaf etdirə bilər. Bəzən dəyişiklik quruluşu kifayət qədər dəyişir və immun sistemimizin yaratdığı anticisimlər ona bağlana bilmir.

Bu baş verdikdə daha çox və daha ağır xəstəlik yarana bilər. Dərman şirkətləri tərəfindən dərmanların və peyvəndlərin buna uyğunlaşdırılmaq üçün dəyişdirilməsi lazım gələ bilər.

Narahatlıq doğuran məqamlar

İndiyədək CDC narahatlıq doğuran beş variantı izləyir:

• İlk dəfə Birləşmiş Krallıqda müəyyən edilmiş B.1.1.7 variantı;
• Yaponiya və Braziliyada aşkar edilmiş P.1 variantı;
• Cənubi Afrikada bildirilmiş B.1.351 variantı; və
• Kaliforniyada yayılan B.1.427 və B.1.429 variantları. 

Bu variantların müşahidəsi hazırda məhduddur. Birləşmiş Ştatlar Birləşmiş Krallıq kimi digər ölkələrlə müqayisədə virusun nisbətən az genomik müşahidəsini aparır.

B.1.1.7 variantı virusun əvvəlki versiyalarından ən azı % 50 daha yoluxucudur. Birləşmiş Krallıqda, İsraildə və Avropada böyük COVID-19 dalğalarına səbəb olub. CDC 16 mart etibarilə Amerika Birləşmiş Ştatlarında 4686 yoluxmanın aşkar edildiyini və bütün 50 ştatı əhatə etdiyini bildirir.

Laboratoriyalar B.1.351 variantına 142 yoluxma aşkar edib. Bunlar ABŞ-ın 25 ştatındandır. Ən azı 12 ştatda ən azı 27 P.1 variantına yoluxma olub. Tədqiqatlar mövcud peyvəndlərin bu iki varianta qarşı daha az effektiv olduğunu göstərib. Həmçinin hazırlanmış bəzi monoklonal anticisim müalicələrinə qarşı da həssas deyillər. B.1.1.7 kimi B.1.351 də təxminən % 50 daha yoluxucu görünür.

B.1.427 və B.1.429 variantları virusun əvvəlki versiyalarından təxminən % 20 daha yoluxucu görünür. Peyvəndlərin və müalicə vasitələrinin effektivliyini də bir qədər azalda bilərlər. Peyvəndlərin yaratdığı immunitet o qədər güclüdür ki, bu azalmanın onların infeksiyaların qarşısını almaqda və ya virusun ötürülməsini azaltmaqda effektiv olmasına mane olması gözlənilmir.

ƏLAQƏLİ MÖVZULAR

• Covid-19 dünya və Türkiyə üzrə aktual statistika
• Koronavirus haqqında son xəbərlər və elmi yeniliklər

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin

Xarici məzmunu görmək üçün seçimləri tənzimləyin