Kortizon 1948 – İltihabın möcüzəsi

1948-ci ildə amerikalı həkim Philip Hench və həmkarları revmatoid artrit səbəbindən əlil arabasına bağlı olan və yaşından iki dəfə yaşlı görünən 29 yaşlı xanım Gardnerə kortizon adlı steroid hormonu yeritdilər. 

Bu artrit növü ağrı, şişkinlik və oynaq zədələnməsi ilə səciyyələnən xroniki iltihabi xəstəlikdir. 

Gardner beş il ərzində köməksiz yataqdan qalxa bilmirdi. Lakin cəmi üç gün davam edən inyeksiyalardan sonra yaxşılaşdı. Yalnız yüngül axsama ilə yeriməyə başladı. Bir gün sonra Nyu-Yorkun Roçester şəhərinin mərkəzində üç saatlıq alış-veriş gəzintisinə çıxdı. Sanki tibbi möcüzə baş vermişdi!

Kortizon immun sistemini basdıraraq və iltihabı azaldaraq "möcüzələrini" həyata keçirir. Böyrəklərin üzərində yerləşən böyrəküstü vəzilər xolesteroldan istifadə edərək kortizon və kortizol (həmçinin hidrokortizon kimi tanınır) istehsal edir. Bədəndəki fermentlər hidrokortizonu kortizona və əksinə çevirə bilir. Hidrokortizon hüceyrələrə və toxumalara daha güclü təsir edən bu iki maddədən daha fəal olanıdır.

Kortizon müalicələri iltihabı azaltmaq, orqan transplantasiyalarında rədd edilmənin qarşısını almaq və ya astmanın müalicəsi kimi bir çox məqsədlə istifadə olunur. 

1960-cı ildəki prezidentlik kampaniyası zamanı prezident John F. Kennedy böyrəküstü vəzilərin kortizon istehsal etmək funksiyasının pozulduğu Addison xəstəliyini müalicə etmək üçün yüksək dozalarda hidrokortizon qəbul etdi. Əslində, bədənin öz hüceyrələrinə və toxumalarına hücum etdiyi immun xəstəliklərin müxtəlif əlamətləri kortizona bənzər dərmanlardan istifadə etməklə azaldıla bilər. Təəssüf ki, kortizon və ya hidrokortizonun uzunmüddətli istifadəsi yüksək qan təzyiqi də daxil olmaqla mühüm yan təsirlərə səbəb ola bilər.

Kortizonun kəşfi, təcrid edilməsi, sınağı və ya kimyəvi sintezi ilə əlaqəli digər mühüm tədqiqatçılar arasında Polşada doğulmuş isveçrəli kimyaçı Tadeusz Reichstein və amerikalı kimyaçılar Lewis Sarett ilə Edward Kendall vardır. 1950-ci ildə bir ton iribuynuzlu heyvan böyrəküstü vəzisi yalnız 25 qram (0,06 funt) saf kortizon verə bilirdi. Təbii kortizon molekuluna çox bənzər quruluşa malik prednizon iltihabi xəstəliklərin müalicəsi üçün istifadə olunur.

Məqalədəki şəklin izahı: Kortizon molekulu.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Edward Calvin Kendall (1886–1972), Philip Showalter Hench (1896–1965), Tadeusz Reichstein (1897–1996), Lewis Hastings Sarett (1917–1999)

• Əvvəlki mövzu: Prosopaqnoziya 1947 – Üzləri tanıya bilməmə xəstəliyi
• Növbəti mövzu: Sinir böyümə amili 1948 – Hüceyrə böyümə amillərinə ilk addım