Maye Biopsiya – Qan Testi ilə Erkən Diaqnoz Barədə Müzakirələr Böyüyərək Davam Edir

Xərçəng insan həyatını təhdid edən, lakin erkən diaqnozla tam müalicə oluna bilən xəstəliklər qrupudur. Bununla belə, bir çox xərçəngin erkən diaqnozunda arzulanan nöqtədə deyilik. Lakin son illərdə inkişaf edən texnoloji vasitələr xərçəngdə erkən diaqnoz imkanlarını artırıb. Bu vasitələrdən biri olan likit (maye) biopsiya qan testi vasitəsilə xərçəng hüceyrələrinin tanınmasını və izlənməsini mümkün edən texnologiyadır. Dünyada xərçəngin erkən diaqnozu üçün adı ən geniş yayılan maye biopsiya Galleri testidir. Bu test 50 müxtəlif xərçəng növünün erkən diaqnozuna imkan yaradaraq xəstəliyin daha erkən müalicəsinə kömək edə bilər. Lakin “xərçəngin erkən diaqnozu” üçün hələ FDA (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) tərəfindən təsdiqlənməyən maye biopsiya texnologiyası yanıltıcı nəticələr riskini də özü ilə gətirir. Buna görə maye biopsiyanın xərçəngin erkən diaqnozu üçün istifadəsinə diqqətli yanaşma lazımdır.

Arizona ştatının Mesa şəhərində yaşayan, 51 yaşlı yanğınsöndürən Anthony Arenz 50 xərçəng növü üzrə yoxlama aparan Galleri qan testindən aldığı mənfi nəticələrdən sonra rahat nəfəs aldı. Peşəsi səbəbindən xərçəngə tutulma riski orta insandan 9%, xərçəngə görə həyatını itirmə riski isə 14%-dən artıq olan bir yanğınsöndürən üçün bu, əla xəbər idi.

Sonrakı günlərdə Mesa şəhəri yaşı 50-dən yuxarı yanğınsöndürənləri bütün bədənin MRG-si (maqnit-rezonans görüntüləməsi) də daxil olmaqla pulsuz sağlamlıq skrininqinə çağırdı. Lakin Arenz mənfi Galleri testlərinə güvənərək bu yoxlamaya daha çox vaxt itirmək istəmirdi. Yenə də son 3 ildə xərçəng səbəbindən həyatını itirən dostlarını düşünəndə narahatlığına məğlub oldu. Dostları Arenz-dən 10 yaş cavan idi. Kaş onların da bu cür pulsuz skrininqdən keçmək imkanı olsaydı, bəlkə hər şey fərqli olardı. Bir müddət araşdırma aparmağa başladı və Galleri testinin veb-saytında “xərçəng siqnalı aşkar edilmədi” kimi mənfi nəticələrin yenə də xərçəng riskini sıfıra endirmədiyi ifadəsini gördü.

Arenz qan testinin nəticəsinə inanmaq istəsə də, özündən cavan iş yoldaşlarını itirməyin yaratdığı narahatlıqla təklif olunan pulsuz sağlamlıq skrininqini qəbul etdi və özü üçün MRG vaxtı təyin etdirdi. Nəticələr onu məyus etdi. Galleri qan testi təəssüf ki, doğru deməmişdi. Arenz-də 1-ci mərhələ böyrək xərçəngi var idi.

Mənfi Maye Biopsiya Nəticəsi ilə Rahatlaşmaq Mümkündürmü?

Qan testinin xərçəngi aşkar etmək qabiliyyəti və bəlkə də ən əhəmiyyətlisi, yanlış nəticələr verməsi ilk gündən araşdırılır. Praktikada nə qədər və necə yanlış nəticələr verdiyi, bunun nə sıxlıqda baş verdiyi hələ çox insana məlum deyil. Həmçinin test hələ FDA (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) tərəfindən təsdiqlənməyib.

Mesa şəhərində yanğınsöndürənlərə pulsuz sağlamlıq skrininqi imkanı təqdim edən Vincere Xərçəng Mərkəzinin həmtəsisçisi və eyni zamanda radiasiya onkologiyası mütəxəssisi Dr. Vershalee Shukla isə xərçəng skrininqinin çox mürəkkəb mövzu olduğunu vurğulayır.

“Düzünü desəm, testlər yaxşıdır, lakin (daha geniş istifadə üçün) hələ hazır deyil.”

Müsbət Test Nəticəsi Sizi Dərhal Narahat Etməməlidir

Arenz qan testinin nəticəsindən sonra məyus olan yeganə yanğınsöndürən deyildi. 17 yaşından bəri bu peşədə çalışan, 51 yaşlı Mike Curtis də xərçəng riski daşıdığını bilir. Üstəlik, yanğınsöndürən olan atası da 58 yaşında xərçəngdən həyatını itirmişdi. Lakin Curtis o qədər də narahat deyildi, çünki o da sağlamlıq skrininqindən keçmişdi və nəticələri təmiz idi. Sonradan etdirdiyi Galleri qan testi onu sarsıtdı. Test müsbət idi, xərçəng əlamətləri aşkarlamışdı.

Sağlamlıq skrininqinin mənfi nəticələrinə baxmayaraq qan testinin müsbət nəticə verməsi Dr. Shukla-da şübhə yaratdı. Əmin olmaq üçün Curtis-dən qarın və çanaq (leğən sümüyü nahiyəsi) üçün PET-BT müayinəsi istədi. Dr. Shukla haqlı idi; Curtis-də xərçəng yox idi. Galleri bir daha yanlış nəticə vermiş və narahatlığa səbəb olmuşdu.

Galleri Qan Testinin Məlumatları Nə Deyir?

Dr. Shukla skrininqlərdə qan testindən də istifadə etməyə başladıqdan 18 ay sonra 2000 yoxlamanın yalnız 1-ində yanlış müsbət nəticə olduğunu söyləyir (əslində xərçəng olmadığı halda testin müsbət çıxması). Lakin test 2 şəxsi düzgün aşkarlaya bilmişdi. Onlardan birində nadir sümük xərçəngi növü olan xordoma, digərində isə baş və boynun skuamoz (yastı) hüceyrəli xərçəngi var idi. Galleri testi sayəsində hər iki halın olduqca erkən aşkarlanması erkən müalicəyə imkan yaratdı.

Bununla yanaşı, yanlış mənfi nəticələrin sayı 28 idi (əslində xərçəng olduğu halda testin mənfi çıxması). Bu vəziyyət testin xərçəngi aşkar etməkdə sensitivliyinin/həssaslığının zəif qaldığını düşündürür. Həmçinin hələ təsdiqlənməmiş 500 test də var. Yəni 28 olan bu say yəqin ki, daha çox olacaq. Bu, dəhşətli nəticədir. Alimlər bu testin xərçəngin olub-olmaması barədə yanlış təsəvvür yaratdığını düşünürlər.

Dr. Shukla: “Bu, böyük bir yanlış güvən hissidir. Digər tərəfdən xərçəngi axtarmaq, özü də olmayan bir xərçəngi, həqiqətən əsəbiləşdirici və bahalı ola bilər.”

Grail Medical şirkətinin rəhbəri Dr. Whitney Jones isə şirkətin ümumi məqsədinin ən təhlükəli xərçəngləri düzgün aşkarlaya biləcək həssas test təqdim etmək və digər sağlamlıq skrininqlərini əvəz etməkdənsə onları tamamlamaq olduğunu deyir. Bundan əlavə, testin həssaslığı xərçəngin növünə görə də dəyişə bilər.  

Grail-in ictimaiyyətə açıq məlumatlarını və Dr. Shukla-nın məlumatlarını araşdıran Florida Universitetinin Sağlamlıq Xərçəng Mərkəzindən Prof. Dr. Ji-Hyun Lee-yə görə nəticələr “bir qədər qorxuludur.” Bu nəticələr insanların bu testin nəticəsinin doğru olma ehtimalına nə qədər güvənməli olduqlarını göstərir. Müsbət nəticə üçün nə dərəcədə narahat olmalı və ya mənfi nəticə ilə nə qədər rahatlaşmalıdırlar?

Dr. Shukla-nın məlumatlarındakı müsbət proqnozların yalnız yarısı təsdiqlənmişkən, Grail məlumatlarında bu göstərici 38% idi (92 testin 35-i doğru idi). Lakin Dr. Lee hər hansı hədd olmamasına baxmayaraq bu səviyyələrə çatan yanlışlıq göstəricilərinin “testin dəqiqliyinə elə də güvən vermədiyini” söylədi.

“Klinik şəraitdə xəstə üçün qərar verərkən müsbət proqnostik dəyər daha faydalıdır. Müsbət proqnostik dəyər həmişə yüksək olmur, çünki hər şey klinik praktikaya həmişə mükəmməl əks olunmur. Lakin ümumi əhali arasında Galleri nəticələri müsbət olan xəstələrin yalnız 38%-ində həqiqətən xərçəng varsa, test xəstə və ya həkim üçün qərarvermədə elə də faydalı deyil."

Bununla yanaşı, Ohio Dövlət Universitetindən epidemioloq və xərçəng skrininqi mütəxəssisi Dr. Electra Paskett həm yanlış müsbət, həm də yanlış mənfi testlərin insanlar üçün bir sıra xərcləri də özü ilə gətirəcəyini vurğuladı. “Əgər test bir insana tövsiyə ediləcəksə, məncə, tamamilə və son dərəcə aydın olmalıdır.”

Bəs Niyə ABŞ-da Hələ də Galleri Qan Testindən İstifadə Olunur?

Dr. Shukla-ya görə bu gün əldə edilən məlumatlar testin gələcəkdə daha effektiv hala gətirilməsinə kömək etmək baxımından əhəmiyyətlidir. Mütəxəssislərin, həkimlərin və ən əsası xəstələrin xərçəngi sürətlə və erkən aşkarlaya biləcək belə testlərə ehtiyacı var. Lakin yenə də Grail Şirkətlər Qrupunun bu testi yaxşılaşdırmaq üçün xərçəng riski daha yüksək olan qruplardan (yanğınsöndürənlərdən də riskli) alacağı məlumatlara ehtiyacı var.

Nə Curtis, nə də Arenz bu testi etdirdiyinə görə peşman deyil. Curtis bir neçə günlüyə də olsa xərçəng olduğunu düşünməyin emosional baxımdan elə də böyük bədəl olmadığını söylədi. Maddi baxımdan nəsə ödəmiş olsaydı, vəziyyətin əlbəttə fərqli istiqamətdə gedəcəyini də qəbul etdi. Arenz isə iş yoldaşlarının əlavə sağlamlıq skrininqlərini də laqeyd qoymamalı olduğunu vurğuladı.

Dr. Shukla: “Bu testi edən hər tibb mərkəzi çox diqqətli olmalıdır. Bu, o qədər də asan bir şey deyil.”