Meyvə və nanə daxil olmaqla aromatlı kartric əsaslı elektron siqaretlər haqqında mühüm FDA açıqlaması

FDA xüsusilə uşaqlara və yeniyetmələrə xitab edən aromatlı elektron siqaret kartriclərinin satışını dayandırır

“Amerika Birləşmiş Ştatları gənclərdə elektron siqaret epidemiyası qədər sürətli maddə istifadəsi epidemiyasına əvvəllər şahid olmayıb.”

FDA (Amerika Qida və Dərman İdarəsi) və CDC (Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri) hər il elektron siqaretlərin istifadə tezliyi haqqında sorğu keçirir. 2019-cu il sorğusunun nəticəsi elektron siqaret istifadəsinin, xüsusilə gənclərdə nə qədər artdığını hər il heyrətləndirici rəqəmlərlə aydın göstərir.

Aparıcı tibb jurnalı JAMAjurnalında dərc edilən sorğuya görə lisey şagirdləri arasında elektron siqaret istifadəsi % 27.5, orta məktəb şagirdləri arasında isə % 10.5-dir. Yəni hər 4 lisey şagirdindən 1-i statistikasından da yüksəkdir. Daha pisi isə hətta orta məktəb şagirdlərinin təxminən on faizinin elektron siqaret istifadə etməsidir.

Sevindirici xəbər FDA-nın 2 yanvar 2020-ci il açıqlamasına görə ABŞ-da artıq aromatlı elektron siqaret kartriclərinin satılmayacağıdır. Buna əsasən 30 gün ərzində tütün və mentol tərkibli kartriclər istisna olmaqla bütün elektron siqaret kartricləri istifadədən çıxarılacaq. Meyvə və nanə kimi aromatların gənclər arasında çox istifadə olunduğu nəzərə alınarsa bu tənzimləmə böyük əhəmiyyət daşıyır.

Əslində elektron siqaretləri tənzimləmək səlahiyyəti 8 avqust 2016-cı ildə FDA-ya verilmişdi. Bundan sonra bütün elektron siqaret və Elektron Nikotin Çatdırma Sistemləri (ENDS) istehsalçıları qanuni satış üçün FDA-dan icazə almalı idi. FDA indiyədək tam tənzimləmə tətbiq etməsə də, satılan bütün elektron siqaretlər qanunsuz şəkildə bazara çıxarılır.

Bütün elektron siqaretlər gənclərin böyük marağını çəksə də, aromatlı kartriclərin niyə xüsusilə təhlükəli olduğunu bu statistikalarla qiymətləndirmək olar:

• Orta məktəb və lisey şagirdlərinin 10-dan 7-si aromatlı tütün məhsullarına üstünlük verir (% 69,6).
• İstifadə səbəbləri soruşulan orta məktəb və lisey şagirdləri maraqdan (% 55,3) və “nanə, konfet, meyvə və ya şokolad kimi dadları olduğuna görə (% 22,4)” istifadə etdikləri kimi diqqətçəkən səbəblər sadalayırlar. 
• Şagirdlər elektron siqaretin zərərsiz və ya çox az zərərli olduğunu (% 28,2) düşünürlər.
• Bəlkə də bütün bunların səbəbi olaraq orta məktəb və lisey şagirdlərinin 10-dan 9-u (% 86,3) tütün reklamı və ya təşviqatına məruz qalır.

Ümumi qiymətləndirmə aparsaq, aromatlı elektron siqaret kartriclərinin satılmayacağı müsbət inkişaf sayıla bilər. Lakin 4 ay əvvəl bütün elektron siqaretlərin qadağan edilməsi düşünülərkən tütün və mentol aromatlı siqaretlərin satışının davam etməsi böyük itki ola bilər. İnhisarlaşmağa doğru gedən böyük elektron siqaret istehsalçılarının yolunun açılması mənasına da gələ bilən bu inkişaf gənclər arasındakı qorxuducu epidemiya nəzərə alındıqda hələ mühüm təhlükədir. FDA həmçinin açıqlamasında aromatlı kartriclərə “qadağa” qoymadığını xüsusi vurğulayıb; bu, elektron siqaretlə bağlı tədbir gözləyən bizlər üçün düşündürücü ifadədir.

Elektron siqaretlər gözlənilmədən necə ciddi ağciyər zədəsi yaratdı?

2019-cu ilin avqustundan bəri ABŞ-da elektron siqaretlə əlaqəli və patofiziologiyası qismən tam aydınlaşdırılmamış ciddi/sirli ağciyər xəstəliyi yaşanır. İndiyədək bu xəstəlik səbəbindən 55 ölüm bildirilib; son məlumat yenilənməsi CDC tərəfindən 31.12.2019-da aparılıb...

Elektron və klassik siqaretlərin yaratdığı ağciyər xəstəlikləri müəyyən fərqlər göstərir. Sadə izah etsək;

Əsas fərqi iki məhsulun hissəcik diametrləri yaradır, bunun səbəbi isə elektron siqaretlərin daha uçucu hissəciklər ehtiva etməsidir. Uçucu hissəciklər üzündən ətraf mühitlə tarazlığa çata bilmirlər, yanan tütün siqaretlərində isə qatran tərkibi hissəcikləri tarazlaşdıra bilir. Bu prosesdə yaranan daha kiçik hissəciklər laxtalanma kimi üsullarla uzaqlaşdırıla bilir. Ağciyərlərdə tənəffüs yolundakı əlavə hissəciklər üç üsulla atılır: laxtalanma, ölçüyə görə seçici çökmə və hiqroskopik böyümə.

Atılması çətin olduğuna görə elektron siqaret aerozollarının yüksək böyümə sürəti ağciyərlərdə ümumi yığılmanı artırır; bronxial tənəffüs yollarında və alveolyar sahələrdə də cazibə qüvvəsi ilə çöküb toplanırlar.

Əslində elektron siqaretdə hissəcik sayı adi yanan tütündən çox fərqlənmir, amma hissəcik quruluşu xeyli fərqlidir. Elektron siqaret aerozol hissəcikləri əsasən sulu damcılar və nəmləndiricilərin, yəni propilenqlikol və ya qliserolun buxarından ibarətdir. Buna görə hissəcik sayı bənzərdir deyərək uzunmüddətli sağlamlıq risklərini adi siqaretlərlə müqayisə etmək doğru deyil. Elektron siqaretdə aerozol olduğu halda, yanan tütün tüstüsündə polisiklik aromatik karbohidrogenlər, müxtəlif məlum və ya şübhəli kanserogenlər və əsasən üzvi birləşmələr var. Həm çoxlu elektron siqaret növünün olması, həm də bu fərqlər səbəbindən hələ elektron və adi siqaret arasında dəqiq müqayisə aparılmır. Daha standart məhsullar və uzunmüddətli izləmə ilə nəticələrin qiymətləndirilə biləcəyi tədqiqatları maraqla gözləyəcəyik.

Əlaqəli mövzu:

- Elektron siqaret mənşəli ilk ölüm və sirli ağciyər xəstəliyi ABŞ gündəminə çıxdı