Pancoast şişi nədir? Çiyin ağrısı ilə ağciyər xərçəngi arasında necə əlaqə var?

Əzələ zədələnmələri və ya çiyin oynaqlarındakı iltihab səbəbindən tez-tez çiyin ağrısı yaşayırıq. Daha az hallarda isə ağciyər xərçənginin əlaməti olaraq çiyin ağrısı yaşana bilər.

Çiyin ağrısı ağciyər xərçənginin yayğın əlaməti olmasa da, istənilən gözlənilməz və davamlı çiyin ağrısında həkimə müraciət etmək lazımdır.

Ağciyər xərçəngi necə çiyin ağrısı yaradır?

Ağciyər xərçəngi çiyində yaranan ağrıya səbəb ola bilər. Bu ağrı ağrının orqanizmin bir nahiyəsində başlayıb insan tərəfindən başqa nahiyədə hiss edilməsi deməkdir; tibbdə belə ağrılara “əks olunan ağrı” deyirik. Yazının davamında nəzərdən keçirəcəyimiz “bəzi ağciyər xərçəngi növləri” digər növlərlə müqayisədə bu ağrıya daha çox səbəb olur.

Pancoast şişi nədir?

Pancoast şişləri ağciyər xərçənginin nisbətən nadir rast gəlinən formasıdır. Dünyada hər il meydana çıxan 2 milyondan çox ağciyər xərçənginin %3 – 5-lik hissəsini bu şişlər təşkil edir. Bu şişlər ağciyərlərin yuxarı hissəsində superior sulcus adlanan nahiyədə inkişaf edir. Superior sulcuslar çiyinlərə yaxın olduğundan adətən orqanizmin zədələnmiş ağciyərlə eyni tərəfindəki çiyində güclü ağrıya səbəb olur. Pancoast şişləri “superior sulcus şişləri” də adlandırılır.

Pancoast şişi braxial kələfə (çiyinlərin üzərindəki sinir şəbəkəsi) təsir edərsə, çiyində və qolda ağrıya səbəb ola bilər. Ağrı başa, boyuna və döşlərə də yayıla bilər. İnsan həmçinin əllərində və barmaqlarında zəiflik, ağrı və ya qarışqa gəzməsi hiss edə bilər.

Pancoast ağciyər xərçəngi şişləri olan insanların 96%-sı ilk əlamətlərdən biri kimi çiyin ağrısı yaşadığını bildirir.

Horner sindromu

Pancoast şişi olan bəzi insanlarda Horner sindromu adlanan bir qrup əlamət də müşahidə oluna bilər və bu vəziyyət zamanla çiyin ağrısına səbəb ola bilər. Bu sindrom aşağıdakı asimmetrik əlamətlərə də səbəb ola bilər;

• Zədələnmiş tərəfdə göz qapağının sallanması
• Bir göz bəbəyinin kiçilməsi
• Üzün bir hissəsində tərləmənin azalması kimi tərləmə dəyişiklikləri
• Bir göz almasının sümük boşluğuna batması

Horner sindromunun əlamətləri adətən yüngül olsa da, əsas səbəb böyük ehtimalla vaxtında diaqnoz və təcili müalicə tələb edəcək.

Mezotelioma (ağciyər qişasının xərçəngi)

Mezotelioma adətən asbestə uzun müddət məruzqalma nəticəsində inkişaf edən torakal-döş qəfəsi nahiyəsi xərçənglərinin bir növüdür. Mezoteliomanın əlamətləri ağciyər xərçənginin digər növlərinin əlamətləri ilə oxşardır. Çiyin ağrısı mezoteliomanın da əlaməti ola bilər, lakin bu əlamətin nə qədər yayğın olduğuna dair dəqiq məlumatlarımız yoxdur.

• Əlaqəli mövzu: Mezotelioma nədir? Tarixi və müalicəsində gəlinən son nöqtə

Mezoteliomanın digər əlamətlərinə aşağıdakılar daxildir;

• Nəfəs darlığı
• Döş qəfəsinin bir tərəfində ağrı
• Səs batması və öskürək
• Udma çətinliyi
• Üzdə və qollarda şişkinlik

Mezotelioma adətən çox yavaş inkişaf edən xərçəngdir və əlamətlər şiş özünü büruzə verməzdən illər əvvəl başlaya bilər. Çox vaxt bu əlamətlər artritlə (oynaq iltihabı) qarışdırıla bilər. 65 yaş və yuxarı insanların 50%-si hər hansı oynağında artrit diaqnozu aldığı üçün differensial diaqnoz çətindir.

Mezotelioma və artrit oxşar yaşda insanlara təsir etdiyindən mezoteliomaya bağlı çiyin ağrısı yaşayanlar əlamətlərini səhvən artrit kimi qiymətləndirə bilərlər. Bu da diaqnozu gecikdirə və nəticəni pisləşdirə bilər.

Metastatik (4-cü mərhələ) ağciyər xərçəngi

Metastatik ağciyər xərçəngi orqanizmin digər nahiyələrinə yayılmış xərçəngdir. Ağciyər xərçəngi sümüklər və limfa düyünləri kimi yaxın nahiyələrə yayıldıqda çiyin ağrısı meydana çıxa bilər.

• Əlaqəli mövzu: Ağciyər xərçənginin metastaz əlamətləri hansılardır?

Metastatik ağciyər xərçəngi təsir etdiyi orqanizm sisteminə xas bir sıra əlamətlərə səbəb ola bilər. Məsələn, qaraciyərə yayılan ağciyər xərçəngi sarı dəri kimi sarılıq əlamətlərinə səbəb ola bilər.

Xərçəngin yayıldığı nahiyədən asılı olaraq metastatik ağciyər xərçənginin digər yayğın əlamətlərinə aşağıdakılar daxildir;

• Qanlı öskürək
• Gözlənilməz çəki itkisi
• Ağciyərlərin ətrafında maye

Ağciyər xərçənginə bağlı çiyin ağrısının xüsusiyyətləri

Ağciyər xərçənginə bağlı çiyin ağrısını təsvir edən xüsusi xarakterik əlamət yoxdur.

Mezotelioması olan insanlarda çiyin ağrısının araşdırıldığı bir tədqiqatda iştirakçılar ağrının şiddətini 10 üzərindən orta hesabla 4 olaraq qiymətləndirdilər. Lakin tədqiqatdakı bir neçə iştirakçı daha əhəmiyyətli əlamətlər yaşadı. Bunlara hərəkət qabiliyyətinin azalması daxil idi.

Pancoast şişlərinin səbəb olduğu ağrı kimi bəzi xərçənglə əlaqəli çiyin ağrıları çiyindən başlayıb başa, boyuna və döş qəfəsinə yayıla bilər. Xərçənglə əlaqəli çiyin ağrısı yaşayan bəzi insanlar qollardan əllərə doğru irəliləyən ağrı da yaşaya bilər. Zədələnmiş tərəfdə əl və barmaqlarda bəzən keyimə və qarışqa gəzməsi də ola bilər.

Digər əlamətlər

Kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi (KHDAK) ağciyər xərçənginin ən yayğın növüdür. KHDAK ilə bağlı yaşana biləcək digər əlamətlər bunlardır;

• Davamlı öskürək
• Qanlı və ya pas rəngli selikli öskürək
• Səs batması və ya xırıltı
• İzah olunmayan çəki itkisi
• Nəfəs darlığı
• Döş qəfəsində narahatlıq və ya ağrı
• Bronxit və pnevmoniya kimi keçməyən və ya təkrarlayan tənəffüs yolu infeksiyaları

Çiyin ağrısının digər yayğın səbəbləri hansılardır?

Çiyin ağrısı hallarının çoxu pis duruş və ya əzələ dartılması səbəbindən meydana gəlir. Bu ağrıların ən yayğın səbəbləri bunlardır;

• Qısamüddətli zədələnmələr: Bunlar çiyin əzələlərinin həddindən artıq dartılması və ya istifadəsi səbəbindən yarana bilər. Əlamətlər adətən yalnız zədələnmiş oynaqda olur.
• Orqanizmin digər nahiyələrindən əks olunan ağrı: Kürək və boyun ağrısı çiyində ağrını tətikləyə bilər. Bir əzələdəki zəiflik çiyin əzələlərinin kompensasiya etməsinə və ağrıya səbəb ola bilər.
• Onurğa zədələnmələri: Bunlara müəyyən sinirləri sıxan disk yırtıqları daxil ola bilər. Bu sinirlərin bir qismi çiyində ağrıya səbəb olur.
• Osteoartrit: Qığırdaq oynaqlar arasında aşındıqca irəliləyən degenerativ vəziyyətdir.
• Revmatoid artrit (RA): RA bəzən çiyinə təsir edə bilən uzunmüddətli iltihabi vəziyyətdir. İmmun sistemi oynaqlara hücum etdikdə, ağrı və iltihaba səbəb olduqda meydana çıxır.
• Rotator manjet yırtıqları: Bu çiyin zədələnməsi insanın hərəkət etmək, dönmək və qolunu qaldırmaq qabiliyyətini pozur.
• Donmuş çiyin: Çiyində hərəkətliliyi məhdudlaşdıran zədələnmədir. Çiyindən yetərincə istifadə edilməməsi, RA və qeyri-adi toxuma böyüməsi donmuş çiyinə səbəb ola bilər.
• Pis duruş: Kompüter qarşısında əyilərək vaxt keçirmək, bədəni uzun müddət uyğunsuz vəziyyətdə saxlamaq və boynu çırtlatmaq çiyinlərdə gərginlik və ağrıya səbəb ola bilər. Ağrı boyuna və kürəyə yayıla bilər.

Daha nadir hallarda müxtəlif xəstəliklər çiyin sinirlərini qıcıqlandıraraq ağrını tətikləyə bilər. Ürək, öd kisəsi və qaraciyər xəstəliklərinin hər biri bu şəkildə çiyin ağrısına səbəb ola bilər. Sinir ağrısı çiyində qarışqa gəzməsi, keyimə və ya iynə batması hissi yarada bilər. Bədənin təsirə məruz qalan nahiyəsi tez-tez dəyişir və ya zamanla genişlənir.

Çiyin ağrısının müalicəsi

Əksər hallarda çiyin ağrısı müvəqqətidir və həddindən artıq istifadə, gərginlik və kiçik zədələnmələr səbəbindən meydana gəlir. Yeni yaranmış çiyin ağrısını müalicə etmək üçün aşağıdakılar sınaqdan keçirilə bilər;

• Zədələnmiş çiyini dincəltmək, həddindən artıq hərəkətdən və ya ağır yük qaldırmaqdan çəkinmək
• Ağrını azaltmaq üçün buz və ya sərtliyi azaltmaq üçün istilik tətbiq etmək
• Şişkinliyi azaltmaq üçün nahiyəni bint və ya sarğı ilə sarımaq
• Ağrılı nahiyəni yuxarıda saxlamaq

Bəzi insanlar istiliklə buz arasında növbələşmənin qan axınını artırmağa, daha sürətli sağalmaya kömək etməyə və ağrını azaltmağa yardım etdiyini görürlər. Həmçinin yüngül dartınma, aşağı təsirli məşq və ibuprofen kimi qeyri-steroid iltihabəleyhinə dərmanlar da rahatlıq verə bilər.

Bir neçə gündən çox davam edən, sonra keçib yenidən təkrarlayan və ya dözülməz hala gələn çiyin ağrısı yaşandıqda mütəxəssisə müraciət edilməlidir. Səbəbdən asılı olaraq mütəxəssis aşağıdakıları tövsiyə edə bilər;

• Fiziki terapiya
• Məşq
• Struktur problemləri və ya zədəni aradan qaldırmaq üçün əməliyyat
• Akupunktur və ya şiropraktik qulluq kimi alternativ müalicələr
• Çiyin ağrısını azaltmaq və hərəkətliliyi artırmaq üçün ağrıkəsicilər

Uzunmüddətli çiyin ağrısı yüngüldən başlayaraq insanı əldən-ayaqdan salacaq dərəcəyə qədər ağrıya səbəb ola bilər. Uzun sürən çiyin ağrısı ilə necə mübarizə aparmağı öyrənmək ağrını daha dözülən edə bilər.

İnsanlar zədələnmiş çiyindən istifadə etməyi dayandırmamalıdır, çünki bu, həmin çiyinin sağalmasına mane ola bilər. Hərəkətə davam etmək çiyinin donmuş çiyinə çevrilməsinin qarşısını ala bilər. İnsan adi fəaliyyətlərini davam etdirməli, ehtiyac olduqda müntəzəm fasilə verməlidir. Bəzi insanlar yatış vəziyyətlərini nəzərə alaraq yuxu zamanı çiyinə dəstək üçün əlavə yastıq istifadə edə bilərlər.

Xülasə

Çiyin ağrısı ağciyər xərçənginin yayğın əlaməti deyil. Lakin nadir hallarda Pancoast şişlərinin və ya mezoteliomanın erkən əlaməti ola bilər. Əksər hallarda çiyin ağrısı müvəqqətidir və çiyindən həddindən artıq istifadə, gərginlik və kiçik zədələnmələr səbəbindən meydana gələ bilər. Lakin istənilən davamlı və izah olunmayan ağrı üçün mütəxəssisə müraciət etmək daha yaxşıdır.