Polipektomiyadan sonra yoğun bağırsaq xərçənginin kolonoskopiya ilə izlənməsi hansı tezlikdə olmalıdır?

• Kolonoskopiya nədir? Kolonoskopiya niyə və necə aparılır?

Adenomlar (poliplər), xüsusilə yoğun bağırsaq xərçənglərinin inkişafında mühüm təsirə malikdir. Buna görə 50 yaşından sonra mütləq hər 10 ildən bir kolonoskopiya (ucunda kamera olan nazik boruşəkilli cihazla anusdan daxil olaraq yoğun bağırsağın müayinə edilməsi proseduru) etdirilərək, əgər varsa, bu törəmələrin aşkar edilib polipektomiya üsulu ilə çıxarılması lazımdır.

Olduqca sadə olan bu müdaxilə sayəsində yoğun bağırsaq (kolon və düz bağırsaq = kolorektal) xərçəngi riski xeyli azaldılır. Lakin polipektomiyadan sonra da sonrakı dövrlərdə yenə kolorektal xərçəng inkişaf edə bilər. Buna görə polipektomiya aparılan xəstələr də müəyyən aralıqlarla kolonoskopiya ilə izlənməlidir. Bu izləmənin aralıqları, əlbəttə, çıxarılan adenomun dərəcəsinə və sonrakı dövrlərdə xərçəngləşmə riskinə görə dəyişəcəkdir. Lakin polipektomiyadan sonrakı dövrlərdə kolorektal xərçəngə tutulma və bu xərçəngdən həyatını itirmə göstəriciləri üzrə kifayət qədər sistemli tədqiqat yoxdur. Məhz buna görə ötən günlərdə ən nüfuzlu tibb jurnallarından Britaniya Tibb Jurnalında (NEJM) bu mövzuda aparılmış əhatəli tədqiqat dərc edilmişdir.

Bu tədqiqatda; polipektomiya ilə yoğun bağırsağından adenom çıxarılan təxminən 40.000 insan kolorektal xərçəngə tutulma və bu xərçəngdən ölüm göstəriciləri qiymətləndirilmək üçün müşahidəyə alınmış və təxminən 8 il izlənmişdir.

Xəstələr çıxarılan adenomun aşağı və ya yüksək risk daşımasına görə təsnif edilmiş və buna əsasən bu insanlarda kolonoskopiya ilə aparılacaq izləmənin hansı aralıqlarla olmalı olduğu araşdırılmışdır.

Məlumatlar incələndikdə; çıxarılan adenomları aşağı riskli olan xəstələrdə kolorektal xərçəngə tutulma və bu xərçəngdən həyatını itirmə göstəriciləri ümumi əhalidəki göstəricilərə oxşar olmuşdur. Yəni bu insanlarda polipektomiyadan sonra kolonoskopiya ilə izləmənin şərt olmadığı görülmüşdür. Yüksək riskli adenomların çıxarıldığı xəstələrdə isə polipektomiyadan sonrakı dövrdə bu göstəricilər gözləniləndən yüksək olmuşdur. Yəni yüksək riskli qrupda polipektomiyadan sonra xəstələr mütləq müəyyən aralıqlarla kolonoskopiya ilə izlənməlidir.

Nəticə olaraq; yoğun bağırsağından adenom çıxarılan xəstələrdə bu prosedurdan sonrakı izləmə strategiyası üzərində dayanılmalı mühüm mövzudur. Aparılan yeni tədqiqatlar və əldə edilən yeni məlumatlarla bu strategiya lazımi dərəcədə yenilənməlidir. Bu tədqiqatda ortaya qoyulan məlumatlar aşağı riskli adenomların çıxarılmasından sonra izləmənin şərt olmadığını, yüksək risklilərdə isə hazırda aparılan 3 ildən bir izləmənin bir qədər daha tez-tez aparıla biləcəyini göstərir. Lakin bu məlumatlar aparılacaq yeni tədqiqatlarla dəstəklənməlidir.