Prostat xərçəngi xəstələri müalicəyə başlamazdan əvvəl risk qruplarını bilməlidir

Prostat xərçəngi xəstələrinin həkimlərinin də köməyi ilə hansı risk qrupunda olduğunu öyrənməsi həm müalicə qərarı verilərkən, həm də xəstəlikləri ilə bağlı yenilikləri izləyərkən daha fəal rol oynaya bilmələri üçün son dərəcə vacibdir.

Prostat xərçəngi kişilərdə ən çox görülən və ən çox həyat itkisinə səbəb olan xərçənglərdən olsa da, düzgün müalicələr tətbiq edildikdə son dərəcə uğurlu nəticələr əldə olunan xərçəng növüdür. Prostat xərçənginin müalicəsində cərrahi müdaxilə ilə prostat vəzinin çıxarılması (radikal prostatektomiya), radioterapiya və heç bir müdaxilə edilmədən yaxından müşahidə kimi birdən çox seçim var.

Bu seçimlərdən xəstə üçün hansının ən uyğun olduğuna qərar verilərkən xərçəngin mərhələsi, aqressivliyi və ya PSA dəyərləri əsas götürülə bilər. Lakin əslində ən doğrusu bütün bu meyarların birlikdə qiymətləndirilməsi və xəstənin risk qrupunun (aşağı/orta/yüksək) müəyyənləşdirilməsidir. Çünki bu, həm müalicə qərarının verilməsində, həm də prostat xərçəngi müalicəsindəki inkişafların daha yaxşı izlənməsində ciddi fayda təmin edir.

Aşağı riskli prostat xərçənglərində və orta riskli prostat xərçənglərinin bir hissəsində heç bir müalicə tətbiq edilmədən yaxından müşahidə yanaşması ön planda olduğu halda, yüksək riskli prostat xərçənglərində və orta riskli prostat xərçənglərinin digər hissəsində cərrahiyyə və radioterapiya kimi üsullar önə çıxır. Bununla yanaşı, tədqiqatlarla prostat xərçəngindəki yeniliklər açıqlanarkən daim risk qrupları qeyd edilir. Lakin bir çox xəstə hətta öz risk qrupunu bilmir. Halbuki prostat xərçəngi xəstəsi müalicəyə başlamazdan əvvəl mütləq hansı risk qrupunda olduğunu bilməli, ona uyğun müalicəyə başlamalı və inkişafları ona uyğun izləməlidir.

Amerika Urologiya Cəmiyyəti və Avropa Urologiya Cəmiyyəti tərəfindən qəbul edilən prostat xərçəngi risk qruplaşdırmasına görə;

Aşağı riskli prostat xərçəngi: T1-T2a mərhələ və Gleason balı ≤6 və PSA ≤10

Orta riskli prostat xərçəngi: T2b mərhələ və/və ya Gleason balı =7 və/və ya 10< PSA ≤20

Yüksək riskli prostat xərçəngi: ≥T2c mərhələ və ya Gleason balı 8–10 və ya PSA >20

PSA (prostata spesifik antigen) prostat hüceyrələrinin istehsal etdiyi zülaldır. Bu zülalın qandakı səviyyəsinin ölçülməsi prostat xərçənginin diaqnozunda və müalicədən sonrakı izlənməsində istifadə olunur. PSA üçün normal dəyər 4-dən aşağı olmasıdır.

Gleason qiymətləndirməsi xərçəng hüceyrələrinin çoxalma və yayılma sürətləri barədə fikir verən, xərçəngli hüceyrələrin normal hüceyrələrdən fərqlənmə dərəcəsini qiymətləndirən bal sistemidir. Gleson balı 2-10 arasında dəyişir və bal artdıqca xərçəngin daha aqressiv, irəliləməsinin daha sürətli olduğu mənasına gəlir.

T mərhələləndirməsi şişin ölçülərinə görə aparılan mərhələləndirmədir:

T1-T2a mərhələ: şiş prostatın bir tərəfinin yarısından azındadır

T2b mərhələ: şiş prostatın bir tərəfinin yarısından çoxundadır

T2c mərhələ: şiş prostatın hər iki payındadır

T3 və daha yuxarı mərhələ: şiş prostat kapsulunu aşmışdır

Nəticə olaraq, prostat xərçəngi xəstələrinin həkimlərinin də köməyi ilə hansı risk qrupunda olduğunu öyrənməsi həm müalicə qərarı verilərkən, həm də xəstəlikləri ilə bağlı yenilikləri izləyərkən daha fəal rol oynaya bilmələri üçün son dərəcə vacibdir.