Prostat xərçəngində qabaqcıl texnoloji müalicələr həyati riski azaldırmı?

JAMA tərəfindən dərc edilən tədqiqatın nəticələri prostat xərçəngi xəstələrinin üstünlük verdiyi qabaqcıl texnoloji müalicə üsullarından istifadənin gündən-günə artdığını və bu vəziyyətin sorğulanmalı olduğunu vurğuladı.

Prostat xərçəngi bütün dünyada ən çox rast gəlinən xərçəng növləri arasında beşinci yerdə olduğu halda, ölkəmizdə kişilərdə ağciyər xərçəngindən sonra ikinci yerdə qərarlaşmışdır.

Elm dünyasında baş verən inkişaflar tərəqqi edən texnologiyaya öncülük edir, müalicədə istifadə olunan texnologiyalar da eyni istiqamətdə inkişafını davam etdirir. Prostat xərçənginin müalicəsində tətbiq olunan intensivlik modulyasiyalı şüa terapiyası (IMRT), robotik prostatektomiya kimi qabaqcıl texnologiyalar erkən mərhələli prostat xərçəngi olan kişilər arasında üstünlük verilən müalicələrə çevrilmişdir. Buna baxmayaraq, JAMA tərəfindən dərc edilən tədqiqatın nəticələri prostat xərçəngi xəstələrinin ən azı bir hissəsinin bu müalicə üsullarından fayda görməyə biləcəyini göstərir.

Prostat xərçəngi yaşlanma ilə ortaya çıxan və kişilərdə görülən bir xəstəlikdir. Yaşlı kişilərin bir çoxunda yarana bilən prostat xərçəngi heç bir əlamət göstərmədən illərlə üzə çıxmaya bilər. Bundan əlavə, yaşlı dövrdə prostat xərçənginə tutulan kişilərin nisbəti təxminən %20 təşkil edir və bu nisbətin yalnız %3-ü prostat xərçənginə bağlı ölüm riski daşıyır.

Erkən mərhələli prostat xərçənginin müalicəsi mübahisəli bir mövzudur. Çünki indiyədək aqressiv müalicələrin yaşam müddətini uzatdığına dair kifayət qədər sübut yoxdur. Bundan əlavə, tətbiq olunan müalicələr sidik qaçırma və impotensiya kimi uzunmüddətli yan təsirlərə səbəb ola bilər. Aktiv müşahidə və ya yaxın təqib kimi daha klassik üsullara üstünlük verən şüurlu kişi xəstələr əlamətlər ortaya çıxana və/və ya xəstəlik irəliləyənə qədər aqressiv müalicə üsullarına müsbət yanaşmırlar. Bu cür təmkinli yanaşmalar xəstələrin lazımsız müalicəyə və uzunmüddətli yan təsirlərə məruz qalmasının qarşısını alır.

Müalicə texnologiyaları inkişaf etdikcə prostat xərçəngi olan daha çox xəstə bu texnologiyalardan faydalanmaq istəyir. Tədqiqatçılar həyati risk göstəricisi aşağı olan prostat xərçəngi xəstəsi kişiləri müşahidə etmək, əvvəllər tətbiq olunan standart müalicə üsulları (xarici şüa terapiyası və açıq radikal prostatektomiya) ilə qabaqcıl müalicə texnologiyalarının (IMRT və robotik prostatektomiya) istifadəsini müqayisə etmək və qiymətləndirmək üçün retrospektiv qrup tədqiqatı aparmışlar.

Amerika tibbi sığorta məlumat bazasından əldə edilən, 2004 və 2009 illəri arasında prostat xərçəngi diaqnozu qoyulmuş; 23,633 IMRT, 3,926 xarici şüa terapiyası, 5,881robotik prostatektomiya, 6,123 açıq radikal prostatektomiya olunmuş və ya yalnız müşahidə altında saxlanılan 16,384 kişi xəstənin məlumatları araşdırılmış və bu araşdırma əsasında əldə edilən nəticələr ictimaiyyətlə paylaşılmışdır. 2010 dekabr ayında başa çatdırılan məlumat təqibinin nəticəsində aşağı riskli prostat xərçəngi; klinik mərhələ T2a, biopsiyada Qlison skoru 6, prostat-spesifik antigen səviyyəsi 10ng/mL kimi müəyyən edilmişdir. Əldə edilən nəticələrə əsasən aşağı riskli xərçəngi olanlarda qabaqcıl müalicə texnologiyalarından istifadə nisbəti 2004-də %32 olduğu halda, 2009-da %44-ə yüksəlmişdir. Bundan əlavə, xərçənglə əlaqəli olmayan ölüm riski yüksək olan kişilər arasında qabaqcıl müalicə texnologiyasına üstünlük verilməsi 2004-cü ildə %36 olduğu halda, 2009-cu ildə artaraq %57 nisbətinə çatmışdır. Bundan başqa, xərçəng riski aşağı və xərçənglə əlaqəli olmayan ölüm riski yüksək olan kişilərdə bu nisbət 2004-cü ildə %25 olduğu halda, 2009-cu ildə %34-ə yüksəlmişdir; prostat xərçənginə bağlı ölüm riski olmayan kişilərdə qabaqcıl müalicə texnologiyasından istifadə nisbəti isə 2004-cü ildə %13 olaraq müəyyən edilmiş, 2009-cu ildə bu nisbət artaraq %24-ə çatmışdır. Mövzu bütövlükdə nəzərdən keçirildikdə, son illərdə qabaqcıl texnologiyalara meylin %85 nisbətində artdığı müəyyən edilmişdir. Eyni dövrdə bu qrupda standart müalicə kimi tanınan üsullardan istifadə %11-dən %3-ə qədər azalmışdır. Görünür ki, faydalı olub-olmamasından asılı olmayaraq klassik xarici (eksternal) şüa terapiyasının yerini IMRT, açıq radikal prostatektomiyanın yerini isə robotik prostatektomiya almışdır.

Tədqiqatçılar 2004-2009 illəri arasında prostat xərçəngi diaqnozu qoyulmuş, aşağı riskli kişi xəstələrdə qabaqcıl müalicə texnologiyalarından istifadə nisbətinin artdığı qənaətinə gəlmişlər. Bu tədqiqatın növbəti mərhələsi hansı prostat xərçəngi xəstəsinin müalicədən fayda görəcəyini daha yaxşı anlamaq olacaq. İkinci mərhələdə isə prostat xərçəngi olan hər bir xəstədə bioloji aqressivlik araşdırılaraq müalicəyə ehtiyacı olanların fərqləndirilməsi təmin edilməlidir.

Yeni texnologiyalar həyatımızda həmişə həyəcan yaradır və gələcəyə daha ümidlə baxmağımıza imkan verir. Lakin bu texnologiyalar üçün düzgün xəstə seçimi və bu seçimi asanlaşdıracaq elmi məlumatların yetkinləşməsi son dərəcə vacibdir.