Prostat xərçəngini tanımağa və daha uğurlu müalicə etməyə yönəlmiş diqqətçəkən inkişaf: genetik təhlillə prostat xərçəngi yenidən təsnif edildi

Xərçəng müalicəsində genetik təhlilləri ağciyər, süd vəzi və yoğun bağırsaq xərçənglərində tez-tez istifadə etməyə və xərçəngin genetik profillərinə görə müalicə qərarlarımızı müəyyən etməyə başladıq. Beləliklə, hər bir xəstə üçün şişin genetik xüsusiyyətlərinə əsaslanan, şəxsə xas və hədəfə yönəlmiş müalicələr mümkün ola bilir. Lakin prostat xərçənginin müalicəsi üçün indiyədək praktikada istifadə olunan genetik testlər yox idi.

Ölkəmizdə kişilərdə ağciyər xərçəngindən sonra ən çox rast gəlinən xərçəng növü olan prostat xərçənginin 5 müxtəlif növü olduğu ortaya çıxdı. Keçən həftə EBioMedicine-da nəticələri açıqlanan tədqiqata görə bu tapıntılar prostat xərçənginə baxışımızı və müalicə yanaşmalarını ciddi dərəcədə dəyişə bilər.

Yüzlərlə müxtəlif xərçəng növü vardır, bununla yanaşı hər xərçəng növünün də öz daxilində müxtəlif alt növləri vardır. Alimlərin məqsədi mürəkkəbliyi artırmadan xərçəng növlərinin daxili alt qruplarını müəyyən edərək onları xəstəliyin gedişinə (proqnozuna) və müalicəyə verdikləri cavablara görə təsnif etməkdir. Məsələn, prostat xərçənglərinin bir qismi çox sürətli böyümə və digər orqanlara yayılma (metastaz) xüsusiyyəti göstərərkən, bir qismi yavaş böyümə və yayılma göstərir.

İndiyədək erkən mərhələli prostat xərçəngini aşağı-orta-yüksək risk olmaqla 3 qrupda araşdırır və müalicə yanaşmasını xəstənin yaşını, ümumi sağlamlıq vəziyyətini və xəstəliyin yerli yayılmasını da nəzərə alaraq bu risk qruplarına görə müəyyən edirdik. Bu risk hesablaması xərçəngin aqressivliyinə (Gleson balı), mərhələsinə və PSA dəyərinə əsaslanır. Yüksək risk qrupunda təkrarlanma (residiv) ehtimalı yüksək olduğu üçün cərrahiyyə, radioterapiya, hətta son vaxtlar prostat xərçəngində erkən dövrdə faydası sübut olunmuş kimyaterapiya kimi aqressiv müalicələrə üstünlük veririk. Bu yeni genetik təhlil tədqiqatı isə prostat xərçəngini hər biri müxtəlif genetik və klinik xüsusiyyətlərə malik 5 müxtəlif növdə xəstəlik kimi göstərir və beləliklə xəstəliyin təkrarlanma ehtimalı ən yüksək alt növlər daha aydın müəyyən edilir.

Tədqiqat çərçivəsində metastaz verməmiş prostat xərçəngli 259 kişinin şiş genetik profilləri araşdırılmış və prostat xərçəngi ilə bağlı 100 əsas gen müəyyən edilmişdir. Bu 100 əsas gen dəsti əsasında prostat xərçəngləri 5 sinfə ayrılmışdır. Hər bir sinfə 1-dən 5-ə qədər iCluster adı verilmiş və ən çox genetik dəyişikliyin müşahidə olunduğu iCluster 1 və 3 qrupları əməliyyatdan sonra prostat xərçənginin təkrarlanma riskinin ən yüksək olduğu sinif kimi müəyyən edilmişdir. Bu genetik təsnifat xəstəliyin təkrarlanma (residiv) ehtimalını proqnozlaşdırmaq baxımından indiyədək istifadə etdiyimiz digər markerlərdən (Gleason balı, PSA səviyyələri, xərçəngin prostat kapsulundan kənara çıxması və cərrahi sərhədin müsbət olması) daha təsirli hesab olunmuşdur. Beləliklə, gələcəkdə təkrarlanacaq prostat xərçənglərinin daha düzgün proqnozlaşdırılacağı nəzərdə tutulmuşdur.

Nəticə etibarilə; prostat xərçənginin müalicəsində ən mühüm problemlərdən biri xəstəliyin kimlərdə təkrarlanacağını hazırkı üsullarla aydın proqnozlaşdıra bilməməkdir. Bu tədqiqatla prostat xərçəngində ilk dəfə genetik təhlilin bu məsələdə ciddi töhfələri ola biləcəyi göstərilmişdir. Qarşıdakı dövrdə bu məlumatlardan yola çıxaraq hansı xəstəyə ən düzgün müalicənin veriləcəyini müəyyən etməyin çox daha asan olacağına inanırıq.