پیشرفتی چشمگیر در شناخت و درمان موفق‌تر سرطان پروستات: طبقه‌بندی دوباره با تحلیل ژنتیکی

در درمان سرطان‌های ریه، پستان و روده بزرگ، استفاده مکرر از تحلیل ژنتیکی و تعیین تصمیم‌های درمانی بر اساس نمایه ژنتیکی سرطان را آغاز کرده‌ایم. بدین‌ترتیب، برای هر بیمار درمان شخصی‌سازی‌شده و هدفمند بر اساس ویژگی‌های ژنتیکی تومور امکان‌پذیر می‌شود. اما تا کنون برای درمان سرطان پروستات، آزمایش ژنتیکی مورد استفاده در کار بالینی وجود نداشت.

مشخص شد سرطان پروستات، که پس از سرطان ریه شایع‌ترین سرطان مردان در کشور ماست، 5 نوع متفاوت دارد. بر اساس مطالعه‌ای که نتایج آن هفته گذشته در EBioMedicine اعلام شد، این یافته‌ها می‌توانند دیدگاه ما درباره سرطان پروستات و رویکردهای درمانی را به‌طور چشمگیری تغییر دهند.

صدها نوع متفاوت سرطان وجود دارد و هر نوع نیز زیرنوع‌های مختلفی در درون خود دارد. دانشمندان می‌کوشند بدون افزایش پیچیدگی، زیرگروه‌های هر سرطان را مشخص و بر اساس سیر بیماری (پیش‌آگهی) و پاسخ به درمان طبقه‌بندی کنند. برای مثال، برخی سرطان‌های پروستات بسیار سریع رشد کرده و به اندام‌های دیگر منتشر می‌شوند (متاستاز)، درحالی‌که برخی رشد و انتشار آهسته دارند.

تا کنون سرطان پروستات زودرس را در 3 گروه کم‌خطر، با خطر متوسط و پرخطر بررسی می‌کردیم و با در نظر گرفتن سن بیمار، سلامت عمومی و گستردگی موضعی بیماری، رویکرد درمان را بر اساس این گروه‌ها تعیین می‌کردیم. محاسبه خطر بر پایه تهاجمی بودن سرطان (امتیاز گلیسون)، مرحله و مقدار PSA انجام می‌شود. چون احتمال بازگشت یا عود در گروه پرخطر زیاد است، درمان‌های تهاجمی مانند جراحی، پرتودرمانی و حتی شیمی‌درمانی را که اخیراً سودمندی آن در مراحل اولیه سرطان پروستات ثابت شده ترجیح می‌دهیم. این مطالعه جدید تحلیل ژنتیکی، سرطان پروستات را بیماری‌ای با 5 نوع متفاوت، هر یک با ویژگی‌های ژنتیکی و بالینی ویژه، نشان می‌دهد و زیرنوع‌های دارای بیشترین احتمال عود را روشن‌تر مشخص می‌کند.

در این مطالعه، نمایه ژنتیکی تومورهای 259 مرد با سرطان پروستات بدون متاستاز بررسی و 100 ژن کلیدی مرتبط با سرطان پروستات شناسایی شد. بر اساس این مجموعه 100 ژنی، سرطان‌های پروستات به 5 طبقه تقسیم شدند. هر طبقه از 1 تا 5 با عنوان  iCluster  نام‌گذاری شد و گروه‌های iCluster 1 و 3 که بیشترین تغییرات ژنتیکی در آن‌ها مشاهده شد، به‌عنوان طبقات دارای بیشترین خطر عود سرطان پروستات پس از جراحی شناخته شدند. این طبقه‌بندی ژنتیکی در پیش‌بینی احتمال عود، از دیگر نشانگرهای مورد استفاده تا آن زمان، شامل امتیاز گلیسون، سطح PSA، گسترش سرطان به بیرون کپسول پروستات و مثبت بودن حاشیه جراحی، مؤثرتر بود. بدین‌ترتیب انتظار می‌رود سرطان‌های پروستاتی که در آینده عود می‌کنند با دقت بیشتری پیش‌بینی شوند.

در نتیجه؛ یکی از مهم‌ترین مشکلات درمان سرطان پروستات، ناتوانی روش‌های کنونی در پیش‌بینی روشن این است که بیماری در چه کسانی عود خواهد کرد. این مطالعه برای نخستین بار در سرطان پروستات نشان داد تحلیل ژنتیکی می‌تواند سهم چشمگیری در این زمینه داشته باشد. باور داریم در آینده، با تکیه بر این اطلاعات، تعیین مناسب‌ترین درمان برای هر بیمار بسیار آسان‌تر خواهد شد.