Qısa və intensiv fiziki fəallıq: Məşq etməyənlər üçün xərçəng riskini azaltmağın yeni yolu

Texnologiyanın sürətli inkişafı və robotların bir çox sahədə insan əməyini əvəz etməsi bu gün çox insanın oturaq işlə məşğul olmasına səbəb olur. Kompüterlər işin ayrılmaz hissəsinə çevrilərkən insanlar evlərində də ekran qarşısında çox vaxt keçirirlər. Bu vəziyyət gün ərzində hərəkətə və ya idmana fürsət, yaxud motivasiya tapmayan bir çox insan üçün narahatlıq doğurur.

Lakin xərçəng riskinin azaldılmasında və artıq xərçəng diaqnozu qoyulmuş şəxslərdə müalicə nəticələrinin yaxşılaşdırılmasında ən mühüm amillərdən olan fiziki fəallıq həmişə müntəzəm məşqlərlə məhdudlaşmalı deyil. Gündəlik həyatdakı qısa və intensiv hərəkətlər də xərçəng riskini azalda bilər. Bu araşdırma müntəzəm məşq etməyən yetkinlərdə gündəlik həyatda baş verən intensiv fasiləli fiziki fəallığın xərçəng tezliyinə təsirini qiymətləndirir. Yazı hərəkətsiz həyat tərzinə məhkum olanlara mühüm təsəlli verə bilər.

İntensiv fasiləli gündəlik fiziki fəallıq və məşq etməyən yetkinlərdə xərçəngin yaranma tezliyi

Araşdırmanın təfərrüatları: Birləşmiş Krallıq Biobank Akselerometriya Tədqiqatından alınmış məlumatlarla aparılan və 27 iyul 2023-cü ildə  JAMA Oncology jurnalında dərc edilmiş təhlildə intensiv fasiləli fiziki fəallığın (məsələn, çox sürətli yerimə və ya pilləkən çıxma kimi 1-2 dəqiqəlik hərəkətlərin) məşq etməyən yetkinlərdə xərçəng riskini azaltdığı müəyyən edildi.

22398 nəfərlik nümunə üzərində aparılan bu araşdırma iştirakçıların biləklərinə taxılmış akselerometrlərlə (fəallıq sensorları ilə) gündəlik intensiv fasiləli fiziki fəallığı ölçdü. Tədqiqat aşağı fiziki fəallıq səviyyələri ilə əlaqəli 13 müxtəlif xərçəng növünün ümumi insidansını və fiziki fəallıqla birbaşa əlaqələndirilən xərçəng növlərini ətraflı araşdırdı.

Əsas nəticələr:

• Orta izləmə müddəti 6,7 il, iştirakçıların orta yaşı 62,0 il idi.
• İntensiv fasiləli fiziki fəallığın 92,3%-i 1 dəqiqəyə qədər davam edən müddətlərdə baş verdi.
• İştirakçıların 6,2%-inin heç intensiv fasiləli fiziki fəallıq göstərmədiyi görüldü.
• Ümumilikdə 2356 xərçəng halı yarandı; bunların 1084-ü fiziki fəallıqla əlaqəli xərçənglər idi.
• İntensiv fasiləli fiziki fəallıqla həm ümumi xərçəng riskində, həm də fiziki fəallıqla əlaqəli xərçəng riskində əhəmiyyətli azalma müşahidə edildi. Bu, hazard nisbəti (Hazard Ratio - HR) adlanan statistik ölçü ilə ifadə edilir. Hazard nisbəti müəyyən hadisənin (bu halda xərçəngin) bir qrupda yaranma sürətinin digər qrupdan nə qədər fərqləndiyini göstərir. Məsələn, bu araşdırmada ümumi xərçəng riski üçün tapılan HR = 0,80 intensiv fasiləli fiziki fəallıq göstərən qrupun göstərməyən qrupla müqayisədə 20% daha aşağı xərçəng riskinə malik olması deməkdir (95% Etibar Aralığı = 0,69–0,92).
• Eynilə, fiziki fəallıqla əlaqəli xərçəng riski üçün HR = 0,69 bu cür fəallıq göstərən qrupun göstərməyən qrupla müqayisədə 31% daha aşağı risk daşıması deməkdir (95% Etibar Aralığı = 0,55–0,86).

Nəticə etibarilə bu araşdırma gündəlik intensiv fasiləli fiziki fəallığın asudə vaxtında məşq etməyə həvəsi və ya imkanı olmayan şəxslərdə xərçəng riskini azaltmaq üçün ümidverici müdaxilə ola biləcəyini göstərir.

Bu tədqiqat xərçəng baxımından yalnız müntəzəm məşqlərin deyil, gündəlik həyatımıza səpələnmiş qısa və intensiv hərəkətlərin də əhəmiyyətli olduğunu göstərir. Bu, xərçəng riskini azaltmaq yollarını daha əlçatan və tətbiqolunan edərək daha geniş kütlənin sağlam həyat tərzinə çatmasına kömək edə bilər.