Residivləşən və ya metastatik p16 HPV-mənfi baş-boyun xərçənglərində panitumumabın təsiri

Lancet Oncology jurnalında dərc olunan metastatik baş-boyun xərçəngi olan xəstələr üzərində aparılmış tədqiqatın nəticələrinə görə, panitumumab (Vectibix) xərçəng müalicəsində yeni seçim kimi ümid vəd edir.

Baş-boyun xərçəngi ağız, burun və boğazın daxilində və ya ətrafındakı toxumalarda yaranır. Siqaret istifadəsi, alkoqol qəbulu və yüksək infeksiya riski daşıyan insan papilloma virusu bu xərçəng növündə əsas rol oynayan risk amilləridir. Baş-boyun xərçəngi boyunda şişkinlik, səsdə dəyişiklik, dodaqda böyümə, bir neçə gündən artıq tüpürcəkdə və ya bəlğəmdə qanaxma, udma problemi, dodaqda, üzdə və qulaqda sağalmayan yaralar, davamlı qulaq ağrıları kimi əlamətlərlə özünü göstərir.

Baş-boyun xərçəngi erkən diaqnoz qoyulduqda müalicə edilə bilən xərçəng növlərindən biridir. Erkən əlamətlər verməsi erkən diaqnoz qoyulmasına və effektiv müalicənin tətbiqinə imkan yaradır.

Lakin bədənin digər nahiyələrinə yayılmış və ya ilkin müalicədən sonra residiv vermiş baş-boyun xərçəngi olan xəstələr üçün müalicə seçimləri məhduddur. Tədqiqatçılar məhdud müalicə seçimlərini artırmaq məqsədilə yeni və daha effektiv üsullar üzərində işlərini davam etdirirlər.

Panitumumab (Vectibix®) xərçəng hüceyrələrinin səthində yerləşən epidermal böyümə faktoru reseptoru (EGFR) kimi tanınan zülalı hədəf alaraq xərçəng hüceyrələrinin yaşamasının və inkişafının qarşısını alır. Əvvəllər aparılmış ilkin tədqiqatların nəticələri panitumumabın residivləşmiş metastatik baş-boyun xərçənginin müalicəsində faydalı ola biləcəyini göstərmişdir.

Tədqiqatçılar metastatik və ya residivləşmiş baş-boyun xərçəngi olan xəstələrin müalicəsində istifadə edilən sisplatin‍/flüorurasil (5-FU) kombinasiyasına əlavə edilən panitumumabın effektivliyini və təhlükəsizliyini qiymətləndirmək üçün tədqiqat planlaşdırmışlar.

26 ölkədə, 126 mərkəzdə cərrahi müdaxilə və ya radioterapiya ilə müalicə edilə bilməyən metastatik və ya lokal residivləşmiş 657 baş-boyun xərçəngi olan xəstələrin iştirakı ilə aparılan tədqiqatda sisplatin/5-FU kombinasiyası ilə müalicə olunan xəstələrin bir hissəsinə panitumumab verilmiş, digərləri isə yalnız sisplatin/5-FU kombinasiyası ilə müalicə edilmişdir. Bundan əlavə, xüsusi diaqnostik üsullarla müəyyən edilən insan papilloma virusunun (HPV) qırtlaq xərçənginə səbəb olan p16 vahidi də araşdırılmışdır. Tədqiqatın əsas sonlanma nöqtəsi sağqalım olmuşdur.

Nəticə etibarilə, metastatik və ya residivləşmiş baş-boyun xərçəngi olan xəstələrdə sisplatin/5-FU kombinasiyasına əlavə olaraq verilən panitumumab (Vectibix®) ümumi orta sağqalımı 11.1 aya qədər uzatmış, nəzarət qrupundakı xəstələrdə isə bu müddət 9 ay olmuşdur. Bu fərq statistik cəhətdən əhəmiyyətli hesab edilməmişdir. Xəstəliyin müalicə ilə nəzarət altına alındığı müddət panitumumab verilən xəstələrdə 5.8 ay olduğu halda, nəzarət qrupunda bu müddət 4.6 ay olmuşdur. Xəstələrin %67-nin (443 xəstə) şiş blokları əlavə test üçün uyğun hesab edilmiş və p16 HPV testi aparılmışdır. Bu xəstələrin %22-ində p16 HPV-müsbət nəticə vermişdir. Bundan əlavə, panitumumab verilən metastatik və ya residivləşmiş baş-boyun xərçəngi olan p16 HPV-mənfi xəstələr arasında ümumi orta sağqalım 11.7 ay kimi əhəmiyyətli dərəcədə uzanmış, nəzarət qrupunda isə bu müddət 8.6 ay olmuşdur. P16 HPV-mənfi xəstələrdə panitumumab istifadəsi ilə sağqalım əhəmiyyətli dərəcədə uzanmışdır. P16 HPV-müsbət nəticə verən və panitumumab alan metastatik və ya residivləşmiş baş-boyun xərçəngi xəstələri ilə nəzarət qrupu xəstələri arasında ümumi orta sağqalım baxımından nəzərəçarpan fərq olmadığı müəyyən edilmişdir.

Panitumumab verilən residivləşmiş və ya metastatik baş-boyun xərçəngi olan xəstələrdə ən çox rast gəlinən əlavə təsirlər dəri və ya göz toksikliyi (dərman istifadəsi ilə bağlı reaksiya), qanda kalium və maqnezium səviyyələrinin azalması, ishal və orqanizmdə su itkisi olmuşdur. Müalicə ilə əlaqəli həyati risk nisbəti panitumumab istifadə edən xəstələrdə %4, nəzarət qrupundakı xəstələrdə isə %2 olaraq müəyyən edilmişdir.

HPV p16-mənfi residivləşmiş və ya metastatik baş-boyun xərçəngi olan xəstələr arasında sisplatin/5-FU müalicəsinə əlavə olaraq istifadə edilən panitumumabın sağqalımı uzatdığı və toksiklik səviyyəsinin qəbul edilə bilən həddə olduğu müəyyən edilmişdir.

Tədqiqatçılar p16 insan papilloma virusununun (HPV) sözügedən xəstələrdə xəstəliyin gedişatını müəyyən edən göstərici ola biləcəyini düşünürlər.

Baş-boyun xərçəngləri müalicə seçimləri baxımından illər ərzində diqqətdən kənarda qalmış xərçəng növlərindən biridir. Bu sahədə fayda verəcək dərmanların kəşf edilməsi və aparılan klinik tədqiqatlarda faydalı olduğunun göstərilməsi bizi son dərəcə sevindirir. Bundan əlavə, oxşar mexanizmlə təsir edən hədəfli dərmanlardan setuksimaba bənzər bir dərman olan panitumumabın, hətta müəyyən bir xəstə qrupunda olsa belə, faydası son dərəcə əhəmiyyətlidir.

Bu mövzuda yeni tədqiqatlara ehtiyac var. Hazırda bu məlumatlar gündəlik klinik praktikamızı dəyişdirmək üçün kifayət deyil, lakin ümid verir.

Əziz oxucularım, uğurlu baş-boyun xərçəngi müalicəsinin erkən diaqnozdan asılı olduğunu unutmayın. Xəbərdaredici bəzi əlamətlərin bilinməsi və fərq edilməsi baş-boyun xərçəngində həyat xilas edə bilər. Mümkün əlamətlərə sahib olduğunuzu düşünürsünüzsə, ən qısa zamanda həkiminizə məlumat verməlisiniz. Əlamətlərin yaranmasından sonra diaqnoz qoyulana və ardınca müalicəyə başlanana qədər keçən müddətdəki gecikmənin qarşısını almaq, erkən diaqnoz və effektiv müalicə ilə tam sağalma ehtimalını artırmağa imkan verir. Bundan əlavə, başda siqaret və alkoqol olmaqla, xərçəng riskini artıran bütün zərərli vərdişlərdən uzaq durmağınız sağlam həyat naminə verə biləcəyiniz ən doğru qərar olacaqdır.