Siqaret çəkmək mədəaltı vəzi xərçəngi riskini artırırmı?

Siqaret çəkmək mədəaltı vəzi xərçənginin əsas risk amillərindən biridir. İnsan siqaret çəkirsə, onu tərgitmək bu xərçəngin yaranma ehtimalını azaltmağa kömək edə bilər.

Siqaret çəkmək mədəaltı vəzi xərçəngi olan insanların həyat itkisi riskini də artıra bilər.

Bu məqalə siqaret çəkməklə mədəaltı vəzi xərçəngi arasındakı əlaqəni izah edir.

Siqaret çəkmək insanın mədəaltı vəzi xərçəngi riskini nə qədər artırır?

Siqaret çəkmək heç vaxt siqaret çəkməyən insanlarla müqayisədə mədəaltı vəzi xərçəngi riskini iki dəfə artırır.

Mədəaltı vəzi xərçənglərinin təxminən 25%-i siqaret çəkməklə əlaqəlidir, bu da siqareti bu xəstəlik üçün əsas risk amilinə çevirir.

Siqar çəkmək və tüstüsüz tütündən istifadə də mədəaltı vəzi xərçəngi riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

2020-ci ildə aparılan icmal tədqiqatında mədəaltı vəzi xərçənginin ən yayğın növü olan pankreatik duktal adenokarsinoma (PDAC) riskinin tütün çəkmək nəticəsində təxminən 70% arta biləcəyi bildirilib.

2020-ci ildə aparılan tədqiqat filtrsiz siqaretlərin mədəaltı vəzi xərçəngi riskini artırdığını, uşaqlıq dövründə tüstüyə məruz qalmanın da riski yüksəltdiyini irəli sürür. Müəlliflər həmçinin tədqiqat iştirakçıları arasında qara tütün çəkməyin sarı tütün çəkməkdən daha yüksək mədəaltı vəzi xərçəngi riski ilə əlaqəli olduğunu, lakin bütün növlərin riski artırdığını bildiriblər.

Siqaret çəkmək mədəaltı vəzi xərçəngi riskini necə artırır?

2022-ci ildə aparılan icmala görə tütün 7000-dən çox kimyəvi maddə ehtiva edir və bunların ən azı 60-ı sübut olunmuş kanserogenlərdir. Kanserogenlər xərçəngin yaranmasına töhfə verə biləcək hüceyrə dəyişikliklərinə səbəb ola bilən kimyəvi maddələrdir.

Siqaret çəkməyin mədəaltı vəzi xərçənginə təsirləri dəqiq necə yaranır?

Siqaret çəkməyin mədəaltı vəzi xərçənginə necə səbəb olduğu tam bilinməsə də, icmallarda bir neçə mümkün səbəb irəli sürülüb:

• Hüceyrə zədələnməsi: Tütün tüstüsü mədəaltı vəzdə həzm şirələri istehsal edən hüceyrələri zədələyə bilər və bu, onların anormal böyüyərək şiş əmələ gətirməsinə səbəb ola bilər. Bu təsir tütün tüstüsünə məruz qalmış siçanlarda və çoxsaylı siqaret çəkən insanlarda müşahidə edilib.
• İnsulin istehsalının azalması: Siqaret çəkmək mədəaltı vəzdə hormon istehsal edən adacıq hüceyrələrinin daha az insulin istehsal etməsinə səbəb ola bilər — bu hormon qan şəkərinin tənzimlənməsində rol oynayır. Hüceyrələr həmçinin daha çox qlükaqon istehsal edir və bu, qan şəkərini yüksəldir. Bu təsirlər mədəaltı vəzi xərçəngi üçün digər risk amili olan diabet riskini artırır.
• İltihab və çapıq: Siqaret mədəaltı vəzdə iltihab və çapıq (hüceyrə yaraları) yarada bilər və bu, xərçəng hüceyrələrinin böyüyüb yayılması üçün daha əlverişli mühit yaradır. Tütün tüstüsündəki kanserogenlər hüceyrələrin DNA-sını zədələyə və onların daha sürətlə çoxalmasına səbəb ola bilər.

2017-ci ildə aparılan icmala görə siqaret mədəaltı vəzin ekzokrin toxumasını da zədələyir. Bu toxuma növü bağırsaqlara həzm şirələrinin verilməsinə cavabdehdir. PDAC mədəaltı vəzi xərçənglərinin 90%-dan çoxunu təşkil edən və ekzokrin toxumada yaranan xərçəng növüdür.

Siqaret çəkmək mədəaltı vəzi xərçəngindən həyat itkisi riskini artırırmı?

Mədəaltı vəzi xərçəngi diaqnozundan sonra siqaret çəkməyə davam etmək insanın sağqalma şansını azalda bilər.

2017-ci ildə aparılan və mədəaltı vəzi xərçəngi olan 1037 xəstəni əhatə edən tədqiqatda siqaret çəkənlərlə çəkməyənlərin sağqalım göstəriciləri müqayisə edilib. Çox siqaret çəkənlərdə həyat itkisi riski çəkməyənlərdən yüksək olub, lakin keçmiş siqaret çəkənlərin riski heç vaxt çəkməyənlərlə oxşar olub.

2019-cu ildə aparılan, mədəaltı vəzi xərçəngi olan 2,5 milyondan çox xəstəni əhatə edən 20 tədqiqatın icmalı həm hazırda, həm də əvvəllər siqaret çəkənlərdə heç vaxt çəkməyənlərlə müqayisədə daha yüksək həyat itkisi riski olduğunu müəyyən edib.

Siqareti tərgitmək mədəaltı vəzi xərçəngi riskini azaldırmı?

Siqareti tərgitmək mədəaltı vəzi xərçəngi riskini azaltmağa kömək edə bilər.

2023-cü ildə aparılan icmal insan siqareti tərgitdikdən sonra keçən hər il ərzində mədəaltı vəzi xərçəngi riskinin 9% azaldığını müəyyən edib.

Müəlliflər 30 paket-il siqaret çəkmə tarixçəsi olan və 50 yaşdan əvvəl siqareti tərgidən insanların mədəaltı vəzi xərçəngi riskinin heç vaxt siqaret çəkməyənlərlə oxşar olduğunu aşkar ediblər.

İcmal müəllifləri insanın mədəaltı vəzi xərçəngi riskinin siqareti tərgitdikdən sonra əhəmiyyətli azalmasının 20-30 il çəkə biləcəyini irəli sürən əvvəlki tədqiqatlara istinad ediblər. Lakin bəzi tədqiqatların siqareti tərgitdikdən sonra 5-15 il ərzində riskin heç vaxt çəkməyən insanın səviyyəsinə enə biləcəyini də bildirdiyini qeyd ediblər.

Mədəaltı vəzi xərçəngi üçün digər risk amilləri hansılardır?

Siqaret çəkmək mədəaltı vəzi xərçəngi üçün mühüm risk amilidir, lakin başqa risk amilləri də var.

Mədəaltı vəzi xərçəngi üçün digər risk amilləri bunlardır:

• Piylənmə
• Diabet
• Xroniki pankreatit
• Metal emalı və ya kimyəvi təmizləmə sənayesində müəyyən kimyəvi maddələrə məruz qalmaq
• Yaş: bu xərçəng 45 yaşdan sonra daha yayğındır
• Ailədə mədəaltı vəzi xərçəngi tarixçəsi
• Bəzi genetik vəziyyətlər, məsələn:
  • İrsi süd vəzi xərçəngi
  • İrsi süd vəzi və yumurtalıq xərçəngi sindromu
  • İrsi pankreatit
  • Ailəvi atipik çoxsaylı xal melanoma sindromu
  • Peutz-Jeghers sindromu
  • Lynch sindromu. Mədəaltı vəzi xərçəngi kişilərdə və Afrika mənşəli amerikalılarda bir qədər daha yayğındır.

Mədəaltı vəzi xərçəngi barədə tez-tez verilən suallardan bəziləri

Mədəaltı vəzi xərçəngindən həyat itkisinin median yaşı neçədir?

ABŞ Milli Xərçəng İnstitutuna (US-NCI) görə mədəaltı vəzi xərçəngindən həyatını itirən insanların median yaşı 72-dir. Bu xərçəngdən bütün həyat itkilərinin təxminən 31,2%-si 65-74 yaş arasındakı insanlarda baş verir.

Mədəaltı vəzi xərçənginin müalicə olunma göstəriciləri necədir?

Mədəaltı vəzi xərçəngində tam müalicə ehtimalı digər xərçənglərlə müqayisədə daha aşağıdır. ABŞ Milli Xərçəng İnstitutu (US-NCI) regional mədəaltı vəzi xərçəngində 5 illik nisbi sağqalım göstəricisinin 44,3%, 4-cü mərhələ və ya uzaq xərçəng üçün isə 3,2% olduğunu hesablayır.

mRNA vaksinləri kimi yeni müalicələr zamanla həyat itkisi göstəricisini azaltmağa kömək edə bilər. Lakin bu müalicələr hələ klinik sınaq mərhələsindədir və geniş ictimaiyyətə çatması bir neçə il çəkə bilər.

Nisbi sağqalım göstəricisi müəyyən xəstəliyi olan insanın diaqnozdan sonra bu xəstəliyi olmayanlarla müqayisədə nə qədər yaşaya biləcəyi barədə fikir verir.

Məsələn, 5 illik nisbi sağqalım göstəricisi 70%-dirsə, bu, xəstəliyi olan insanın xəstəliyi olmayan şəxslə müqayisədə 5 il yaşama ehtimalının 70% olması deməkdir.

Bu rəqəmlərin təxmini olduğunu yadda saxlamaq vacibdir. İnsan xəstəliyin ona necə təsir edəcəyi barədə əlavə məlumat almaq üçün səhiyyə mütəxəssisinə müraciət edə bilər.

Xülasə

Siqaret çəkmək insanın mədəaltı vəzi xərçəngi riskini təxminən iki dəfə artırır. Siqaret bütün mədəaltı vəzi xərçəngi diaqnozlarının təxminən 25%-i ilə əlaqəlidir.

Tütündəki kimyəvi maddələr hüceyrə dəyişikliklərinə səbəb ola, mədəaltı vəzin ekzokrin toxumasını zədələyə və onun istehsal etdiyi hormonlara təsir göstərə bilər. Bu təsirlər mədəaltı vəzi xərçəngi riski ilə əlaqəli olan diabet riskini də artıra bilər.

Siqareti tərgitmək insanın mədəaltı vəzi xərçəngi riskini heç vaxt siqaret çəkməyən şəxsin səviyyəsinə endirməyə kömək edə bilər, lakin bu, onilliklər çəkə bilər.

İnsan siqareti tərgitmək və mədəaltı vəzi xərçəngi riskini azaltmaq üçün ata biləcəyi digər addımlar barədə məsləhət almaq istəyirsə, həkimlə əlaqə saxlaya bilər.