Stanleynin kristal işğalçıları 1935 – Virusların kəşfi

1935-ci ildə amerikalı biokimyaçı Wendell Stanley tütün mozaik virusundan (TMV) kristallar yaradaraq ilk virusu kəşf edəndə elm dünyasını heyrətə salmışdı. Alimlər canlı bir şeyin necə kristal ola biləcəyini düşünərkən TMV canlı və cansız aləmlər arasında qalmış bir xəyal kimi adlandırılırdı.

Bu gün viruslar haqqında bunları bilirik:

• Eni 200 nm-dən böyük olmayan ultramikroskopik hissəciklərdir
• Nuklein turşularının iki növündən yalnız birini ehtiva edir (RNA və ya DNA)
• Patogen ştammlar yaratmaq qabiliyyətinə malikdir
• Heç vaxt canlı orqanizm xüsusiyyəti göstərmir (hüceyrə quruluşuna malik deyil)
• Sahib hüceyrələr daxilində biokimyəvi yolla çoxala bilən parazit xüsusiyyətli canlılardır

Virusların formaları 20-üzlü müntəzəm cisimlərdən uzun spirallara qədər dəyişir. Çubuqşəkilli TMV-lər genetik kodunu daşıyan tək RNA spiralını əhatə edən zülal quruluşuna (örtüyə) malikdir. 

Virus bitki hüceyrəsinə daxil olduqdan sonra RNA çoxalır və bitki hüceyrəsində daha çox örtük zülalı istehsal olunur. TMV tütün yarpaqlarında xallı görünüşlü qəhvəyiləşmə yaradır və adətən pomidor kimi tərəvəzləri yoluxdurur. Digər viruslar kimi TMV də işıq mikroskopu ilə birbaşa görünə bilməyəcək qədər kiçikdir. 

Elm tarixçisi Angela Creager belə yazır:

"TMV həyatın mənşəyi haqqında müzakirələrdə qəhrəman, bioloji makromolekullar üzərində tədqiqatlarda mühüm vasitə və elmi kommersiya cihazlarının hazırlanmasında potensial böyük iştirakçı idi. Poliomielit və xərçənglə mübarizə kampaniyalarında TMV haqqında biliklər virus tədqiqatlarının genişmiqyaslı maliyyələşdirilməsinə haqq qazandırmağa kömək etdi və insan patogenlərinin araşdırılması üçün praktik bələdçi rolunu oynadı.”

Məqalə şəklinin təsviri: Tütün mozaik virusunun hissəcikləri (çubuqlar) elektron mikroskopunda görünməsi üçün ağır metalla rənglənmişdir. 

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Friedrich Wöhler (1800 –1882), Wendell Meredith Stanley (1904 – 1971)

• Əvvəlki mövzu: Jungun analitik psixologiya nəzəriyyəsi 1933 – Yuxular və simvollar
• Növbəti mövzu: Sulfonamidlər 1935 – Antibakterial dərmanlar