Süd vəzi xərçəngindən qorunma strategiyaları daha erkən yaşlarda başlamalıdır

Amerika Xərçəng Jurnalında dərc edilmiş tədqiqat ilk növbədə süd vəzi xərçəngindən qorunma strategiyalarının uşaqlıq çağlarından başlamalı olduğunu, ikinci olaraq yetkin yaşlarda prioritet yanaşmanın çəkiyə nəzarət və fiziki fəaliyyət olmalı olduğunu ortaya qoyur.

Süd vəzi xərçəngi qadınlarda ən çox görülən xərçəng növüdür. Hər il təxminən 227.000 qadına süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulur və hər il təxminən 40.000 qadın süd vəzi xərçəngindən həyatını itirir. Həyat boyu hər 8 qadından birinin süd vəzi xərçənginə tutulması və bu nisbətlərin hər gün artması çox düşündürücü və narahatedicidir. Bu hal həmin xəstəlikdən qorunmağın nə qədər zəruri olduğunu göstərir. Çünki bir çox xəstəlikdə olduğu kimi süd vəzi xərçəngində də ən effektiv müalicə xəstəliyin heç yaranmadan qarşısının alınması, yəni qorunmadır.

Alkoqol qəbulunun azaldılması, fiziki fəaliyyət, çəkiyə nəzarət, sağlam qidalanma (tərəvəz, meyvə, taxıl üstünlüklü), əmizdirmə, tamoksifen və raloksifen istifadəsi (kimyəvi profilaktika) kimi süd vəzi xərçəngindən qorunmada effektivliyi sübut olunmuş amillər var. Lakin effektiv qorunma üçün yalnız bu amilləri bilmək və tətbiq etməyə çalışmaq kifayət deyil. Bu amillərin prioritetləri, düzgün vaxtları müəyyən edilməli və ideal qorunma strategiyası seçilməlidir. Buna görə süd vəzi xərçəngindən qorunmada prioritetləri müəyyən etmək üçün riski azaldan amillər və bu amillərin təsirli olduğu dövrlər barədə tədqiqat bu günlərdə dərc edilmiş, xüsusilə qorunma strategiyalarının kiçik yaşlarda başlamalı olduğu vurğulanmışdır.

Mövzu üzrə indiyədək aparılmış birdən çox tədqiqatın sistematik toplanıb təhlil edilməsi üsulu ilə aparılmış bu araşdırmada vurğulanan məqamları belə xülasə edə bilərik;

Müntəzəm fiziki fəaliyyət və sağlam çəki süd vəzi xərçəngindən qorunmada əsas rol oynayır. Xüsusilə Türkiyə əhalisinin təxminən %60-nın piylənmiş və ya artıq çəkili, %70-nin hərəkətsiz həyat tərzinə malik olduğu düşünülərsə, bu amillər süd vəzi xərçəngindən qorunmaq üçün son dərəcə mühüm yer tutur. Belə ki, bir tədqiqatda eyni çəkidə qalan həmcinsləri ilə müqayisədə 10 və ya daha çox kilo itirib bunu qoruyan menopauzadan sonrakı qadınlarda süd vəzi xərçəngi riskinin ciddi azaldığı görülmüşdür. Bu hal orta yaşlı qadınlara mühüm mesaj verir: süd vəzi xərçəngi riskini azaltmaq üçün heç də gec deyil. Bununla yanaşı, tədqiqatlar gündə 1 saat müntəzəm idmanla süd vəzi xərçəngi riskində əhəmiyyətli azalma təmin edilə biləcəyini göstərir. Buna görə yetkin yaşlarda süd vəzi xərçəngindən qorunmada ən prioritet yanaşma çəki artımından qaçmaq və müntəzəm fiziki fəaliyyət olmalıdır.

Süd vəzi xərçənginə tutulma riski yaşla artır. Lakin bu artımın sürəti həyatın hər dövründə eyni deyil. Qadının yetkinlik dövrünə daxil olmasından ilk doğuşunadək risk artımı çox sürətli olur, sonra risk artımı davam etsə də, daha yavaş sürətlə baş verir. Buna görə uşaqlıq və erkən yetkinlik çağlarında süd vəzi xərçəngi riskinin artım sürəti daha çoxdur. Bir tədqiqatda yetkinlik dövründə müntəzəm fiziki fəaliyyətin sonrakı dövrlərdə süd vəzi xərçənginə tutulma riskini %16 azaltdığı görülmüşdür. Bu hal qorunma strategiyalarının vaxtı üçün mühüm ipucudur: süd vəzi xərçəngindən qorunma daha erkən yaşlarda başlamalıdır.

Nəticə olaraq, ədəbiyyatda indiyədək süd vəzi xərçəngindən qorunmada təsirli olduğu müəyyən edilmiş birdən çox amil var. Lakin bunların həyatın müxtəlif dövrlərindəki prioritetləri və ideal tətbiq strategiyaları ortaya qoyulmamışdır. Bu tədqiqat ilk növbədə süd vəzi xərçəngindən qorunma strategiyalarının uşaqlıq çağlarından başlamalı olduğunu, ikinci olaraq yetkin yaşlarda prioritet yanaşmanın çəkiyə nəzarət və fiziki fəaliyyət olmalı olduğunu göstərir. Əldə olunan nəticələr gələcək tədqiqatlar üçün yolgöstərici xarakter daşıyır.