Süd vəzi xərçənginin növləri hansılardır?

Başlıqdan göründüyü kimi süd vəzi xərçəngi tək xəstəlik deyil. Müalicələri fərqlənən alt növləri olan xəstəliklər qrupudur. Düzgün müalicə üçün hansı növlə qarşılaşdığımız bilinməlidir.

Bu bölmədə mikroskopik və bioloji xüsusiyyətlərə görə növləri araşdıracağıq. Əvvəl ən erkən mərhələ 2 növü — duktal karsinoma in situ (DCIS) və lobulyar karsinoma in situ (LCIS) barədə məlumat paylaşacağıq.

Duktal karsinoma in situ - DCIS

Süd axarlarını örtən hüceyrələrin anormallaşmağa başlamasıdır və çox erkən mərhələdir. Biopsiyanız DCIS kimi bildirilmişsə, axarlardakı bəzi hüceyrələr xərçəng hüceyrələrinə çevrilməyə başlayır.

DCIS yüksək, orta və aşağı dərəcə ilə təsnif edilə bilər. Yüksək dərəcəli şişlər daha sürətli çoxalmağa, müalicədən sonra daha çox təkrarlanmağa və klassik süd vəzi xərçənginə (invaziv duktal karsinoma) çevrilməyə meyillidir.

Yüksək və orta dərəcəli DCIS-də əsas müalicə əməliyyatdır və şiş bir qədər normal ətraf toxuma ilə çıxarılır. Bu, “geniş yerli eksiziya” və ya “lumpektomiya” adlandırılır. Nəticələri yaxın vaxtda açıqlanmış tədqiqata görə aşağı dərəcəli şişdə əməliyyat əlavə sağqalım faydası vermir və 6-12 aydan bir süd vəzi müayinəsi, ildə bir mammoqrafiya ilə fəal izləmə seçim sayılmalıdır.

Lobulyar karsinoma in situ - LCIS

Süd istehsalının başladığı paycıqlarda hüceyrələrin anormallaşmasıdır. Xərçəng deyil. LCIS diaqnozu gələcəkdə süd vəzi xərçəngi riskinin artması deməkdir. Lakin qadınların çoxunda xərçəng yaranmayacaqdır.

LCIS mammoqrafiyada görünmür və çox vaxt şikayət yaratmır. Müxtəlif biopsiyalarda və ya əməliyyat materialının mikroskopik müayinəsində tapılır. Çoxunda xərçəng yaranmayacağından aşkarlanan anda müalicə lazım deyil. Əvəzinə 6-12 aydan bir süd vəzi müayinəsi və ildə bir mammoqrafiya ilə fəal izləmə tövsiyə edilir.

İnvaziv süd vəzi xərçəngi

Ən çox görülən növdür. “Süd vəzi xərçəngi” və “invaziv süd vəzi xərçəngi” eynimənalı istifadə edilir. İnvaziv duktal və invaziv lobulyar karsinoma ən yayılmış alt növlərdir.

İnvaziv (və ya infiltrativ) duktal karsinoma)

Hər 10 süd vəzi xərçənginin 8-i bu növdür. İnvaziv duktal karsinoma (IDC) süd axarlarını örtən hüceyrələrdə başlayır və yağ toxumasına yayılır. Bu nöqtədə qan və ya limfa ilə başqa nahiyələrə yayılma (metastaz) potensialı vardır.

İnvaziv (və ya infiltrativ) lobulyar karsinoma

Süd istehsal edən vəzilərdə başlayır. IDC kimi başqa nahiyələrə yayıla bilər (metastaz). Mammoqrafiyada aşkarlanması IDC-dən çətindir. İ

nvaziv süd vəzi xərçənginin müalicəsində aşağıdakı seçimlərdən biri və ya bir neçəsi sizə uyğun ola bilər

• Cərrahiyyə
• Kimyaterapiya
• Radioterapiya
• Hormon müalicəsi
• Ağıllı dərman müalicəsi

Ətraflı müalicə məlumatı üçün yuxarıdakı keçidlərə klikləyə bilərsiniz. Müalicənin mühüm göstəricilərindən biri də xəstəliyin hansı mərhələdə olmasıdır. Mərhələ böyüklük və yayılma haqqında məlumat verir.

İltihabi süd vəzi xərçəngi

Süd vəzi xərçənglərinin %1-4-ünü təşkil edir. İltihabi adlanmasının səbəbi yayılmış iltihablı görünüşdür. Bunu xərçəng hüceyrələrinin süd vəzisindəki kiçik limfa damarlarını tıxaması yaradır.

Yayılmış iltihab nəticəsində şişmiş, qızarmış, bərk və isti süd vəzi toxuması yaranır.

Şikayət və əlamətlər sürətlə yarana bilər. Çox bənzər olduğundan süd vəzi infeksiyası (mastit) ilə qarışa bilər. Mastit əmizdirməyən və ya hamilə olmayanlarda geniş yayılmır, menopauzadan sonra da çox nadirdir; həmçinin antibiotikə yaxşı cavab verir.

İltihabi xərçəngin müalicəsi bir qədər fərqlidir. Standart olaraq kimyaterapiya ilə başlanır. Yaxşı cavab verənlər cərrahi uyğunluq üçün qiymətləndirilir. Əməliyyatdan sonra radioterapiya xəstəliyin yerli təkrarlanmaması üçün tətbiq olunur. Bioloji və genetik xüsusiyyətlərə görə hormonal və hədəfli müalicələr də verilə bilər.

Paget xəstəliyi

Əlaqəli digər xəstəlik Paget xəstəliyidir. Hər 100 süd vəzi xərçənginin 1 - 4-ündə görülür.

Süd vəzi giləsində və ya ətraf tünd sahədə (areola) başlayır. Əvvəl qırmızı, qabıqlı səpki olub qaşındıra bilər. Müalicəsiz qalsa və ya qaşınsa qanaya, xoralı yaraya çevrilə, qabıq bağlaya bilər. Psoriaz və ya ekzemaya çox bənzədiyindən gec aşkarlana bilər.

Diaqnoz təsirlənmiş toxumadan cərrahi kiçik nümunə (biopsiya) ilə qoyulur. Paget diaqnozu çıxarsa həkiminiz mammoqrafiya istəyəcəkdir. Çünki bir çox xəstədə gilənin arxasındakı toxumada xərçəngin əlaməti ola bilər.

Paget xəstəliyinin müalicəsi nədir?

Bütün süd vəzi və ya təsirlənən nahiyə əməliyyatla çıxarıla bilər. Sonrakı müalicə çıxarılan toxumada invaziv xərçəng tapılıb-tapılmamasından asılıdır.

Nadir süd vəzi xərçəngi növləri

Həkimlər müxtəlif qruplaşdırma yolları hazırlamışlar. Nadir növlər xüsusi tip (special type), geniş yayılanlar isə xüsusi olmayan tip (no special type) adlanır. Xərçənglərin %90-dan çoxunun invaziv — xüsusi olmayan tip olduğunu yuxarıda yazmışdıq.

Aşağıda nadir, xüsusi tip adlanan süd vəzi xərçənglərinin adları verilmişdir.

• Medulyar süd vəzi xərçəngi: klassik xərçəng kimi müalicə edilir. BRCA 1 mutasiyası ilə əlaqəsi bilinir.
• Musinoz süd vəzi xərçəngi: yavaş böyümə və yayılmağa meyillidir. Digərləri kimi müalicə edilir. Şiş 1 cm-dən kiçikdirsə qoltuqaltı limfa düyünlərini çıxarmaq lazım deyil.
• Tubulyar süd vəzi xərçəngi: Digərləri kimi müalicə edilir. Müalicədən sonra təkrarlanma ehtimalı aşağıdır.
• Adenoid kistik süd vəzi xərçəngi: adətən yavaş böyüyür. Çox vaxt bütün süd vəzisinin çıxarılması lazım deyil; şişli və bir qədər sağlam ətraf toxumanın çıxarıldığı geniş yerli eksiziya seçilir.
• Metaplastik süd vəzi xərçəngi: 2 hüceyrə növünün qarışığıdır. Digərləri kimi cərrahiyyə, kimyaterapiya və radioterapiya ilə müalicə edilir. Lakin hormonal müalicəyə həssas olmamağa meyillidir.
• Süd vəzisinin angiosarkoması: çox nadirdir. Süd vəzi sarkomasının növüdür. Sarkomalarbirləşdirici toxuma, sümük, qan damarları və sinirlər kimi struktur və dəstək toxumaların xərçəngidir. Bəzən hemangiosarkoma adlanan angiosarkoma qan və ya limfa damarı hüceyrələrindən yaranır. Çox vaxt 4 cm-dən böyük şiş və üst dəridə göyümtül görünüşlə özünü göstərir. Xərçəngə görə süd vəzi çıxarılanlarda (mastektomiya) və ya radioterapiya alanlarda risk artır. Müalicəsi kimyaterapiya və cərrahiyyədir.
• Bazal tip süd vəzi xərçəngi: genetik dəyişikliklərdən yaranır. P53 geni dəyişmiş (mutasiya) və ya itmişdir. Bazal tip çox vaxt üçlü / triple mənfidir. Yəni hüceyrələr estrogen, progesteron və Her2 reseptorları daşımır. Müalicəsi cərrahiyyə, kimyaterapiya və radioterapiyadır.
• Filloid və ya sistosarkoma filloid: həm bədxassəli (maliqn), həm xoşxassəli (benign) ola bilən şişdir. Bədxassəli olarsa limfa düyünlərinə yayıla bilər, lakin nadirdir. Əsas müalicə cərrahiyyədir.
• Papilyar süd vəzi xərçəngi: əsasən yaşlı qadınları təsirləndirir. Nadirən xoşxassəli də ola bilər. Yavaş inkişaf edib başqa nahiyələrə yayılmamağa meyillidir, əsas müalicə cərrahiyyədir.

Kişilərdə süd vəzi xərçəngi

Çox nadirdir. Təxminən hər 150 qadın süd vəzi xərçənginə 1 kişi halı düşür.

Əlamət, diaqnostika və müalicə qadınlardakına çox bənzəyir. Risk amilləri və səbəblər bir qədər fərqlidir. Cərrahiyyə də qadınlardan fərqli xüsusiyyətlidir. Qadınlar üçün çox məlumat olsa da, kişilər üçün kifayət qədər məlumatlandırma yoxdur.

Ən mühüm əlamət süd vəzi nahiyəsində şişkinlikdir. Demək olar həmişə ağrısızdır.

Şişin bioloji xüsusiyyətlərinə görə növlər

Əziz oxucularım, süd vəzi xərçəngi müalicəsi son illərdə ən çox yenilik və bilik toplanan sahələrdəndir. On il əvvələ qədər kobud şəkildə estrogen hormonuna həssas və həssas olmayan iki qrup sayıldığı halda, bu gün bilik dəyişmiş və sadalanan fərqli hüceyrə alt növləri ilə yanaşı bioloji xüsusiyyətinə görə 4 əsas növ kəşf edilmişdir. Fərqli növlərin fərqli strategiyalarla insana və şişinə xas müalicə edilməli olduğu göstərilmişdir.

1. Estrogenə həssas şişlər (Luminal A)
2. Estrogenə həssas, eyni zamanda Her2 reseptoru daşıyan şişlər (Luminal B)
3. Estrogenə həssas olmayan, Her2 reseptorlu şişlər (Her2 müsbət)
4. Estrogen hormonu və Her2 reseptoru daşımayan şişlər (Triple (üçlü) mənfi süd vəzi xərçəngi, bazal tip kimi də tanınır)

Ən uyğun müalicə seçimi aşağıdakılardan asılıdır.

• Xərçəngin mərhələsi
• Anormal hüceyrələrin mikroskopda görünüşü (dərəcə)
• Hüceyrələrin müəyyən hormon reseptorları daşıyıb-daşımaması
• Hüceyrələrin hədəfli müalicə reseptorları daşıyıb-daşımaması

İstəsəniz süd vəzi xərçəngi səhifəmizdən mövzu üzrə daha çox məlumat ala bilərsiniz.

Həmçinin 05065354826 nömrəli telefonumuza zəng edib məlumat ala bilərsiniz. İstənilən sualınızı cavablandırmaq bizi sevindirər.