Talidomit fəlakəti 1962 – Suitisinə bənzər ətrafları olan körpələr

TIME jurnalı 10 avqust 1962-ci il sayında körpələrin fokomeliya və ya üzgəclərə bənzəyən "suitisi ətrafları" ilə doğulmağa davam etməsi ilə artan qorxuları dilə gətirdi. 

"Dəhşətli hesabatlar gəlməyə davam edir. İndiyədək... 8000-ə yaxın körpə anaları talidomid adlı yuxu dərmanı, sakitləşdirici qəbul etdiyi üçün deformasiyalarla doğuldu. Bu, tibb tarixindəki ən böyük resept fəlakətidir." 

Körpələrin qollarındakı uzun sümüklər inkişaf etmirdi. Bəzən çiyinlərindən barmaqlar çıxırdı.

1957-ci ildə Almaniyanın Grünenthal dərman şirkəti talidomiti sakitləşdirici, ağrıkəsici, yuxuya kömək edən vasitə və ürəkbulanmanın müalicəsi kimi təqdim etdi. Hamilə qadınlar səhər ürəkbulanmasını yüngülləşdirmək üçün thalidomiddən istifadə edirdilər. Lakin 1961-ci ildə avstraliyalı mama-ginekoloq William McBride və alman uşaq həkimi Widukind Lenz suitisinə bənzər ətrafları olan körpələrin sayındakı artımı araşdıraraq buna talidomitin səbəb olduğu barədə xəbərdarlıq etdilər.

Talidomit dünyada istifadə olunmağa başlasa da, amerikalılar şanslı idilər. Çünki Qida və Dərman İdarəsindən (FDA) həkim Frances Kelsey hamilə qadınlarda yetərincə sınaqdan keçirilmədiyinə və effektivliyinin sübut olunmadığına inanaraq thalidomidin Amerika Birləşmiş Ştatlarında istifadəsini təsdiqləməkdən imtina etmişdi. Talidomit fəlakətinin nəticəsində 1962-ci ildə Amerika Birləşmiş Ştatları dərmanın təsdiqlənməsi üçün hamiləlik dövründə təhlükəsizlik sınaqlarının aparılmasını tələb edən qanunlar qüvvəyə mindirdi.

Talidomitin dəhşəti ilə yanaşı, tədqiqatçılar dərmanın ilkin məqsədindən kənar tamamilə başqa sahələrdə bəzi faydalı tətbiqlərini kəşf etməyə başladılar.

• Cüzamla əlaqəli ağır dəri iltihabı olan xəstələrə tətbiq edildikdə xəstələr adətən diqqətçəkən ağrıkəsici təsir hiss edirdilər. 
• Həmçinin thalidomid bəzi ağ qan hüceyrələrini zədələyən xərçəng — multipl mielomanın müalicəsində də faydalı tapıldı.

Bu gün Amerika Birləşmiş Ştatlarında qadınların talidomitlə müalicə olunması üçün vaxtaşırı hamiləlik testlərindən keçməsi və hamiləliyin qarşısını almaq üçün tədbirlər görməsi tələb olunur. Talidomitin iltihabəleyhinə təsirləri və həmçinin yeni qan damarlarının böyüməsini (angiogenez) əngəlləməsi səbəbindən bir çox mümkün xəstəlik talidomit müalicəsindən fayda görə bilər.

Məqalədəki şəklin izahı: Talidomidin səbəb olduğu ağır fokomeliya halları.

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Frances Kathleen Oldham Kelsey (doğ. 1914), Widukind Lenz (1919–1995), William Griffith McBride (doğ. 1927)

• Əvvəlki mövzu: Mitoxondrial xəstəliklər 1962 – Yalnız anadan gəlir
• Növbəti mövzu: Koqnitiv davranış terapiyası 1963 – Psixoloji müalicə