Koqnitiv davranış terapiyası 1963 – Psixoloji müalicə

Koqnitiv davranış terapiyası (KDT), mənfi emosiyaların yaranmasında düşüncə səhvlərinin rolunu vurğulayan, kökləri qədim dövrlərə uzanan terapiya növüdür. Qədim yunan stoik filosof Epiktet “Enchiridion” əsərində belə yazır:  "İnsanları hadisələr deyil, onların hadisələrə baxışları narahat edir." 

KDT-də psixoterapevt xəstənin reaksiyalarını və emosiyalarını dəyişdirmək üçün vəziyyətlərə və şəraitə yeni baxışla yanaşmasına kömək edir. Xəstə uyğunlaşmayan və ya məntiqsiz düşüncələri müəyyən edə bildikdə bu düşüncələr sorğulana bilər. Nəticədə inkişaf edən daha yaxşı davranışlar xəstənin daha çox öyrənməsinə və daha məhsuldar düşüncə tərzinin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Xəstə adətən hadisələri və onlarla əlaqəli emosiyaları, düşüncələri gündəlikdə qeyd edir.

1950-ci illərdə amerikalı psixoanalitik Albert Ellis klassik psixoanalizin zahirən təsirsiz və dolayı xarakterini bəyənmədiyi üçün KDT-nin inkişafını formalaşdırdı. Ellis terapevtin müraciət edən şəxsə fayda verməyən düşüncə nümunələrini dəyişdirməyə üstünlük verməsini istəyirdi. 1960-cı illərdə amerikalı psixiatr və psixoanalitik Aaron Beck müasir KDT-nin əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrildi.

KDT-nin bir çox halda faydalı ola bildiyi dəfələrlə göstərilmişdir;

• Depressiya
• Yuxusuzluq
• Təşviş
• Obsessiv-kompulsiv pozuntu
• Travmadan sonrakı stress pozuntusu
• Qidalanma pozuntuları
• Xroniki ağrı 
• Şizofreniya

Terapevtlə görüş zamanı xəstədən düşüncəni hipotez kimi sınaqdan keçirilə biləcək şəkildə yenidən ifadə etməsi istənilə bilər. Beləliklə, xəstə öz inancından uzaqlaşaraq daha obyektiv araşdırma apara və fərqli baxışa gələ bilər. Məsələn, depressiyada olan şəxs bir uğursuz müsahibədən sonra heç vaxt iş tapa bilməyəcəyi nəticəsinə gələrək ümumiləşdirmə edə bilər. 

Fobiya və kompulsiyalarda əlamətlər bəzən qorxuducu qıcıqlandırıcı ilə tədricən qarşılaşma yolu ilə azaldıla bilər. 

Depressiyada olan şəxslərdən kiçik, xoş fəaliyyətlər planlaşdırmaq istənilə bilər (məsələn, dostla qəhvə içmək). Bu, yalnız davranışı dəyişmir, həm də "Heç kim mənimlə vaxt keçirməkdən xoşlanmır" kimi inancı və ya hipotezi sınaqdan keçirmək üçün istifadə oluna bilər. KDT ciddi psixoloji pozuntularda dərmanlarla birlikdə də istifadə oluna bilər.

Yazıdakı şəklin izahı: Terapevt KDT-dən və hörümçəklərlə nəzarətli, tədrici qarşılaşmadan istifadə edərək araxnofobiyanı tez-tez müalicə edə bilər. Funksional maqnit rezonans görüntüləmə tədqiqatları KDT-nin beynə müxtəlif faydalı yollarla təsir edə biləcəyini göstərir.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Epictetus (55–135), Albert Ellis (1913–2007), Aaron Temkin Beck (doğ. 1921)

• Əvvəlki mövzu: Talidomid fəlakəti 1962 – Suiti ətraflı körpələr
• Sonrakı mövzu: Qaraciyər transplantasiyası 1963 – Özünü yeniləyən orqan