Tənhalıq səviyyəsi yüksək olan xərçəngdən sağqalanlarda ölüm riski daha yüksəkdir

Xərçəng müalicəsi həm fiziki, həm də psixoloji baxımdan çətin təcrübə ola bilər. Lakin müalicədən sonra da xərçəngi keçirmiş şəxslərin (xərçəngdən sağqalanların) üzləşdiyi çətinliklər davam edir. Son tədqiqatlar onların tənhalıq səviyyəsinin ölüm riskini artıra biləcəyini göstərir.

24 aprel 2024-cü ildə Journal of the National Comprehensive Cancer Network jurnalında dərc edilmiş tədqiqat tənhalıq səviyyəsi yüksək olan xərçəngdən sağqalanlarda ölüm riskinin daha yüksək olduğunu göstərib. Bu tapıntılar tənhalığın fiziki sağlamlığa mənfi təsirlərini və səhiyyə xidmətlərinin bu məsələ ilə məşğul olmasının zəruriliyini vurğulayır.

COVID-19 pandemiyası ilə birlikdə tənhalığın tibbi problem kimi əhəmiyyəti daha da aydınlaşıb.

2022-ci ildə təkcə ABŞ-da xərçəngdən sağqalmış 18 milyondan çox insan var idi və bu sayın 2030-cu ilədək 22 milyona çatacağı gözlənilir. Xərçəng diaqnozu və müalicəsi koqnitiv problemlər və eşitmə itkisi kimi fiziki problemlərlə yanaşı narahatlıq və depressiya kimi emosional çətinliklər də yarada bilər. Bu mənfi təsirlər xərçəngdən sağqalanların sosial münasibətlərinə zərər verə və tənhalıq hissini artıra bilər.

Tənhalığın sağlamlığa təsirləri – əvvəlki tədqiqatlar

Populyasiyaların müşahidəsinə əsaslanan tədqiqatlar tənhalığın daha yüksək xəstələnmə və ölüm riski ilə əlaqəli olduğunu göstərib. Məsələn, İsveçdə aparılmış tədqiqatda yüksək tənhalıq səviyyəsi bildirən sağlam şəxslərdə özünü tənha hiss etməyənlərlə müqayisədə ölüm riskinin 27% daha yüksək olduğu müəyyənləşdirilib. ABŞ-da yaşlılar qrupu üzrə digər tədqiqatda da tənhalığın daha yüksək ölüm riski ilə əlaqəsi aşkarlanıb. 2021-ci ildə dərc edilmiş başqa bir tədqiqatda isə tənhalığın orta yaşlı kişilərdə xərçəng riskini artırdığı göstərilib.

Xərçəngdən sağqalanlarda tənhalıq hissinin səbəbləri barədə

Xərçəngdən sağqalanların diaqnoz və müalicə tarixçələrinə görə bu vəziyyətə xas tənhalıq səbəbləri ola bilər.

• Ailə və dostları xəstəliklə bağlı narahatlıqlarını anlamaya bilər,
• Xərçənglə bağlı qorxu və qayğılarını bölüşməkdə tərəddüd edə bilərlər və
• Xərçəng təcrübələri zamanı gözlədikləri və ya ehtiyac duyduqları dəstəyi almamış ola bilərlər.

Bu hallar sosial təcrid hissini daha da artıra bilər. Xərçəngdən sağqalanlar arasında tənhalığın yayılmasını və sağlamlığa təsirlərini anlamaq həm onkoloji qayğı, həm də ilkin səhiyyə xidmətləri üçün mühüm klinik nəticələrə malikdir.

Tədqiqatın xülasəsi

Tədqiqatçılar 2008-2018-ci illərdə aparılmış Health and Retirement Study tədqiqatından 50 yaş və yuxarı xərçəngdən sağqalanları təhlil ediblər. Tənhalıq 20 maddəlik UCLA Tənhalıq Şkalasının 11 maddəlik qısaldılmış versiyası ilə qiymətləndirilib. Bu şkala ilə əldə edilmiş ballar ümumi tənhalıq ballarını yaradıb və dörd kateqoriyaya bölünüb:

• 11-12 bal: aşağı/heç olmayan tənhalıq
• 13-15 bal: yüngül tənhalıq
• 16-19 bal: orta dərəcəli tənhalıq
• 20-33 bal: ağır tənhalıq

Bu sorğu tədqiqatında xərçəngdən sağqalmış 3447 şəxsin məlumatları və ümumilikdə 5808 şəxs-il müşahidə müddəti araşdırılıb. İştirakçılar aşağı/heç olmayan (24,3%), yüngül (24,5%), orta (23,6%) və ağır (27,6%) tənhalıq səviyyələri bildiriblər.

UCLA Tənhalıq Şkalasının 11 maddəlik qısaldılmış versiyasının türkcə tərcüməsi

Tapıntılar

Düzəliş edilmiş təhlillərə əsasən yüksək tənhalıq balları olan xəstələr daha yüksək ölüm riski daşıyır. Aşağı səviyyədə tənhalıq yaşayan və ya heç yaşamayan xəstələrlə müqayisədə ölüm riski nisbətləri belədir:

• Yüngül tənhalıq üçün: 1,2 dəfə (95% CI, 0,86–1,63)
• Orta dərəcəli tənhalıq üçün: 1,4 dəfə (95% CI, 1,01–1,96)
• Ağır tənhalıq üçün: 1,7 dəfə (95% CI, 1,25–2,23)

Nəticə

Bu tədqiqat tənhalığın xərçəngdən sağqalanlarda daha yüksək ölüm riski ilə əlaqəli olduğunu göstərən elmi ədəbiyyata mühüm töhfə verir. Tapıntılar tənhalıqla əlaqəli mənfi sağlamlıq nəticələrini azaltmağa yönəlmiş müdaxilələrə istiqamət vermək üçün tənhalığın qiymətləndirilməsi və idarə edilməsinin ən uyğun üsullarını müəyyənləşdirəcək gələcək tədqiqatlara zəmin yarada bilər.

Tövsiyə olunan tədbirlər

• Tənhalıq skrininqi rutin sağlamlıq yoxlanışlarının bir hissəsi kimi daxil edilməlidir.
• Səhiyyə xidməti göstərənlər arasında əməkdaşlıq və koordinasiya artırılmalıdır.
• Xərçəngdən sağqalanlar üçün dəstək proqramları hazırlanmalıdır.

Bu tapıntılar xərçəngdən sonrakı qayğının əhatəsini genişləndirmək və tənhalıq kimi psixososial amilləri nəzərə almaq zərurətini bir daha göstərir. Bu yanaşma xərçəngdən sağqalanların həyat keyfiyyətini artırmaqda mühüm addım olacaq.

*

Türkiyədə xərçəngdən sağqalanların tənhalıq səbəbləri fərqli ola bilər

Türkiyədə xərçəngdən sağqalanların tənhalıq hissinin səbəbləri digər ölkələrdəkindən fərqlənə bilər. Bunun əsasındakı səbəblərə xəstəlikləri barədə yetərli məlumatın olmaması, yaxınlarının bu mövzuda onlara dürüst davranmaması və ya etimad itkisi kimi amillər daxil ola bilər. Xərçənglə mübarizə aparan şəxslər xəstəliyin ciddiliyi və müalicə prosesi barədə açıq ünsiyyət qurmaqda çətinlik çəkə bilərlər. Bu, xəstələrin özünü təcrid olunmuş hiss etməsinə və tənhalıq hissinin artmasına səbəb ola bilər.

Türkiyədə bu mövzuda az sayda tədqiqat olsa da, xərçəngdən sağqalanların psixososial ehtiyaclarını və yaşadıqları çətinlikləri anlamaq üçün daha çox araşdırmaya ehtiyac var. Xərçəng xəstələrinin və xərçəngdən sağqalanların psixoloji dəstək almasının tənhalıq hissini azaltmaqda effektiv ola biləcəyinə dair tapıntılar var. Bu baxımdan xərçəng xəstələrinin müalicəsi zamanı psixososial dəstəyin artırılması tənhalıq hissinin yüngülləşdirilməsində mühüm addım ola bilər.