Toxuma transplantasiyası 1597 – Ruhu və bədəni yenidən qurmaq

1597-ci ildə italyan cərrah Gaspare Tagliacozzi belə yazırdı: "Yaradılışdan verilmiş və ya taleyin əldən aldığı üzün bütün hissələrini yalnız estetika üçün deyil, həm də ruhu qurmaq və zərər çəkmiş şəxsin ruhuna kömək etmək üçün bir araya gətirir, yenidən qurur və yaradırıq." Özündən əvvəlki bir neçə qədim hind cərrahına əlavə olaraq Tagliacozzi süni burun yaratmağa çalışdı və dəri transplantasiyası tarixində maraqlı dönüş nöqtəsi oldu. Bu cərrahi əməliyyatlar yanıqlar və yaralar nəticəsində itirilmiş toxumanı əvəz etmək məqsədilə toxuma köçürülməsi prosedurları idi. Tagliacozzi pasiyentin qolundakı dəri flebini qismən kəsmiş və flebi çatışmayan burun nahiyəsinə tikmişdi. Bir həftədən çox müddətdə pasiyentin qolu da qayışla üzünə bərkidilmişdi. Sağalma baş verdikdən sonra fleb qoldan ayrılır və yeni buruna istənilən forma verilirdi.

1869-cu ildə isveçrəli cərrah Jacques-Louis Reverdin dərinin çatışmadığı yerdə "toxum" kimi bədənin bir nahiyəsindən tam ayrılmış kiçik dəri parçalarından istifadə etdi. Bu kiçik transplantatlardan dəri tədricən böyüyərək yayıldı. 1874-cü ildə alman cərrah Carl Thiersch epidermisin (dərinin xarici təbəqəsi) çox nazik dilimi və altdakı dermisdən (epidermislə dərialtı toxumalar arasındakı dəri təbəqəsi) istifadə edən dəri transplantasiyası üsulunu təsvir edən məqalə dərc etdi.

İngilis cərrah Peter Medawar donorun resipiyentin yaxın ailə üzvü olduğu hallarda dəri transplantasiyalarının daha uğurlu olduğunu göstərən qabaqcıl araşdırma apardı. Məsələn, bacı və ya qardaşdan alınan dəri daha uzaq qohumdan alınandan daha faydalıdır. Lakin 1950-ci illərin əvvəlində siçan embrionlarına qohum olmayan yetkin siçanlardan alınmış toxuma hüceyrələri yeritdi və siçanlar doğulduqda donor siçanlardan dəri transplantatlarını qəbul edə bildiklərini kəşf etdi. Beləliklə, donor toxumasının yad toxuma kimi rədd edilməməsi üçün embrionların immun sisteminin necə dəyişdiriləcəyini kəşf etdi.

Yazıdakı şəklin izahı: Gaspare Tagliacozzi-nin De curtorum chirurgia per insitionem (1597) əsərindən rəsm. Mavi qayış qolu pasiyentin üzünə bərkidərək dəri toxumasının burun ətrafında böyüməsinə vaxt qazandırır.

Yazıda adı çəkilən tarixi şəxslər: Gaspare Tagliacozzi (1546–1599), Karl (və ya Carl) Thiersch (1822– 1895), Jacques-Louis Reverdin (1842–1929), Sir Peter Brian Medawar (1915–1987)

• Əvvəlki mövzu: Doğuş maşası 1580 – Pul və şöhrət arzusunun həyatla mübarizəsi
• Növbəti mövzu: Akupunktur icmalı 1601 – Plaseboya qədim inam