Türk elm adamı Rahmi Oklu hazırladığı biomaterialla diqqətləri üzərinə çəkdi

ABŞ Mayo Klinikasının Damar və İntervension Radiologiya Bölməsindən Prof. Dr. Rahmi Oklunun iki həmtəsisçisindən biri olduğu tibbi material startapı Obsidio, damardaxili embolizasiya üçün mövcud məhsullarla müqayisədə mühüm üstünlükləri olan, qanaxmanı nəzarət altına alan, şişi qidalandıran damarları bağlayan, anevrizmaları (damar qabarcıqlarını) müalicə etmək üçün istifadə edilən biomaterial hazırlamışdı. Obsidio jelatin və silikat nanohissəcik quruluşlu embolizasiya (damarbağlayıcı) materialı üçün 21 Avqust 2019-cu ildə vençur kapitalı şirkəti Good Growth Capital-in bölməsi olan Infinite Corridor Fund ilə maliyyələşdirmə raundunu tamamladığını açıqladı. Shear-thinning adlı bu biomaterial qan damarlarını daimi bağlamaqda çox yüksək effektivliyə malikdir. Zamanla Obsidio materialı təbii toxuma ilə əvəz olunur və arxada iltihablanan yad maddə saxlamır.

Science Translational Medicine adlı jurnalda 2016-cı ildə dərc edilmiş məqalələrində təqdim olunan preklinik sübutlar Obsidio-nun hazırladığı (shear-thinning) biomaterialın kateterlərlə minimal invaziv şəkildə inyeksiya edilə bildiyini, hemostatik aktivliyə malik olduğunu, damarların fizioloji təzyiqinə davam gətirdiyini, təhlükəsiz və möhkəm tıxanmalar yaratdığını göstərir. Həmçinin Obsidio-nun tibbi rəhbəri olan Dr. Rahmi Oklu, "Biomaterial həkim istifadəçi nəzərə alınaraq dizayn edildi və optimallaşdırıldı. İstifadəsi asan olmalı idi. Hazırda istifadə olunan vasitələrdən çox daha yüksək effektivliyə malikdir və inyeksiyası sadədir. Bütün bu hədəflərə çatdığımıza inanıram. Bu material bu gün terapevtik (müalicə məqsədli) damar bağlama üsulumuzu dəyişəcək." dedi.

Obsido-nun digər ortağı və CEO-su Ehsan Jabbarzadeh: "Obsidio-nun periferik, neyrovaskulyar və şiş embolizasiyası tətbiqləri daxil olmaqla bir çox bazarda hər vəziyyətə uyğun vahid texnologiya üçün çox böyük potensiala malik olduğunu görürük" dedi. Obsidio-nun shear-thinning biomaterialı çoxsaylı müxtəlif kateterlərlə inyeksiya edilə bilər, bütün görüntüləmə üsulları ilə uyğundur və istifadəyə hazır olacaq. Həmçinin müxtəlif ölçü və aksesuarlarla embolik cihazların ehtiyat xərclərinə ehtiyacı aradan qaldırır. Dekabr 2018-ci ildə yaradılmış şirkətin vizyonu embolizasiyanın "Dəmir Üçbucağını" (Keyfiyyət, Əlçatanlıq və Xərc) ən yaxşı şəkildə optimallaşdırmaqdır.

Qeyd: Obsidio Inc. yenilikçi emboloterapiya məhsullarının araşdırılmasına, hazırlanmasına və kommersiyalaşdırılmasına həsr olunmuş tibbi cihaz şirkətidir.

Rahmi Oklu kimdir? (qısa akademik CV)

Rahmi Oklu ABŞ Mayo Clinic Damar və İntervension Radiologiya kafedrasının professoru, rəhbəri və Minimal İnvaziv Terapevtiklər Laboratoriyasının direktorudur. Northwestern Universitetində tibb fakültəsini bitirib, Yale Universitetində magistr, Cambridge Universitetində biokimya üzrə doktorluq dərəcəsi alıb. Cərrahiyyə və radiologiya təhsilini Columbia Universitetinin NY Presbyterian Xəstəxanasında tamamlayıb. Massachusetts General Hospital Harvard Tibb Məktəbində damar və intervension radiologiya sahəsində işləyib. Tibbi cihazlar hazırlamaq üçün xəstədən ilhamlanan mühəndisliyə yönəlmiş işləri ilə tanınır. İntervension radiologiya sahəsində dünyanın aparıcı adlarındandır.

İntervension radiologiya və damar embolizasiyasında hazırkı vəziyyət necədir?

Hazırda intervension radiologiya bölməsi tibbin müxtəlif sahələrinə mühüm töhfələr verir. İstifadə olunan üsullarla damar zədələnməsinə bağlı qanaxmaların dayandırılmasında, beyində xəstəni qanaxma riski ilə üz-üzə qoyan anevrizma adlandırdığımız damar qabarcıqlarının bağlanmasında və xərçəngli toxumanı qidalandıran arteriyaların embolizasiyası ilə xərçəng müalicəsində mühüm uğurlar əldə edilib. Bununla yanaşı, indiyədək bu müalicədə istifadə olunan damarbağlayıcı preparatlar bəzi problem və məhdudiyyətlər gətirib. Buna görə tibbdə daha stabil və münasib xərcli embolizasiya tətbiqlərinə ciddi ehtiyac var. Məhz bu məqamda Prof. Dr. Rahmi Oklu və komandasının işləri intervension radiologiyada qarşılanmamış böyük ehtiyacı hədəfləyir.

Embolizasiya nədir? Damar embolizasiyası üçün biomaterial və texnologiyalarda yeniliklər

Minimal invaziv müdaxilələr, müasir tibbin təməl daşlarından biridir. Son bir neçə onillikdə mürəkkəb açıq cərrahiyyədən daha az fəsadlı, adətən daha yaxşı nəticəli və daha aşağı xərcli, görüntü nəzarətli minimal invaziv müdaxilələrə tədricən keçid olub. Qan damarları bir çox minimal invaziv prosedur üçün bədənə ortaq giriş yoludur və damardaxili yanaşma ilə demək olar ki, hər orqana çatmaq mümkündür. Damardaxili yanaşmada, məsələn şiş hədəflənərək, embolizasiya kimi tanınan tətbiqlə bədənin həmin hissəsinə qan axını azaldıla bilər. Embolizasiya müalicə məqsədilə embolik (tıxayıcı) maddələrin kateterlərlə damar daxilində toplanması vasitəsilə qan damarlarının bağlanmasıdır. Bununla kəskin, potensial ölümcül qanaxmalar, anevrizmalar və damar malformasiyaları müalicə edilə, yaxud şişi qidalandıran qan damarlarının embolizasiyası kimi hədəflənmiş onkoloji tətbiqlər həyata keçirilə bilər.

Embolizasiyanın və intervension radiologiyanın qısa tarixi: İlk sənədləşdirilmiş embolizasiyanı 1904-cü ildə baş-boyun nahiyəsində şişi olan xəstədə şişin qan axınını azaltmaq üçün xarici karotid arteriyaya əməliyyatdan əvvəl əridilmiş parafin-petrolatum inyeksiya edən Robert Dawbain həyata keçirib. 1930-cu ildə Barney Brooks arteriovenoz malformasiyanı (AVM) müalicə etmək üçün yeganə qənaətbəxş üsulun damarları embolizasiya ilə bağlamaq olduğunu söyləyib. Sonra karotid-kavernoz fistulu uğurla embolizasiya etmək üçün nazik əzələ zolağı istifadə edilib. Bu və digər qabaqcıl işlər embolizasiya üçün həm təbii, həm də sintetik maddələrdən istifadə edən yenilikçi istiqamətlər yaradıb. 1964-cü ildə Oregon Sağlamlıq və Elm Universitetinin radioloqu Charles Dotter aterosklerotik (yağ lövhələrinə bağlı) arteriya daralmasının müalicəsi üçün bu gün "anjiyo" kimi tanınan ilk perkutan transluminal angioplastikanı həyata keçirib və diaqnoz və müalicə üçün yeni kateter əsaslı müdaxilələrdə irəliləyiş olub. Həmçinin balon kateterizasiyasında, koronar angioqrafiyada (damarların görüntülənməsi üçün rentgen görüntüləməsi) və perkutan arteriya stentlənməsində öncül olub və tamamilə yeni tibbi ixtisas — intervension radiologiya inkişaf edib.

Damar embolizasiyasında istifadə edilən biomateriallar və texnologiyalar

İlk illərdə embolik maddə kimi əzələ parçaları, qan laxtaları və paslanmayan polad qranullar istifadə edilib. Lakin 1970-ci illərdən bəri görüntüləmə və kateter texnologiyasındakı irəliləyişlər embolizasiya üsullarını xeyli inkişaf etdirib. Təbii maddələrlə embolizasiyanın uğursuzluğuna cavab olaraq tədqiqatçılar və həkimlər müəyyən klinik tətbiqlərə uyğun yeni embolik maddələr yaratmaq üçün material elmindəki irəliləyişlərdən istifadə ediblər. Bunlara metal spirallar, kalibrlənmiş mikrokürələr və bioyapışdırıcılar nümunədir. Mövcud bütün embolik materialların üstünlükləri və çatışmazlıqları var. Embolizasiya üçün "one size fit all" (hər vəziyyətə uyğun vahid həll) materialı olmasa da, ideal embolik materialın ümumi xüsusiyyətləri bunlardır: 1) biouyğunluq; 2) çatdırılma asanlığı; 3) parçalanmaya / miqrasiyaya davamlılıq; 4) bioparçalanma (tətbiqdən asılı olaraq); 5) floroskopiya, maqnit-rezonans görüntüləmə (MRG), kompüter tomoqrafiyası (BT) və ya ultrasəs kimi ümumi görüntüləmə üsullarında görünmə və izlənmə; və 6) terapevtik (məsələn, xərçəng əleyhinə dərman) çatdırılma vasitəsi kimi işləmə qabiliyyəti. Embolik maddələrin hazırlanmasında əsas çətinlik, müdaxilə kimi embolizasiyanın çoxşaxəliliyidir. Klinik ssenarilər arteriyalardan (diametri 1-2 cm) kapilyarlara qədər (diametri 5-10 mikrometrədək) qan damarlarının müvəqqəti və ya daimi müdaxilə kimi bağlanmasını tələb edə bilər. Kateterlə yerləşdirilə bilməsi eyni zamanda arterial qan təzyiqinə davam gətirəcək struktur bütövlüyünün qorunmasını tələb edir. Buna görə embolik maddənin effektivliyi hər xəstənin təqdim etdiyi özünəməxsus klinik ssenariyə uyğunlaşma qabiliyyətindən və bitişik strukturların zədələnməsini minimuma endirərək effektiv müalicə təmin etməsindən asılıdır. 

Əlaqəli mövzu: Əməliyyatsız xərçəng müalicələri hansılardır?