Uşaq ikən xərçəng müalicəsi almışam.. Görəsən, uşaq sahibi ola bilərəm?

Uşaqlıq dövründə xərçəng müalicəsi almış və sağalmış qadınlar hamilə qala və uşaq sahibi ola bilərlər. Əsas məsələ, diaqnoz qoyulduqdan sonra müalicədən əvvəl lazımi tədbirlərin görülməsidir.

Uşaqlıq çağında və ya hələ uşağı olmayan erkən yaşlı şəxslərdə xərçəng diaqnozu qoyulduqda, “görəsən, uşaq sahibi ola biləcəyəmmi?” sualı ağıla gələn ilk suallardan biridir. Uzun müddətdir məlum olan həqiqət budur ki, uşaqlıq çağında xərçəng olan şəxslərdə müalicə nəticəsində fertillik və/və ya reproduktiv qabiliyyət məhdudlaşa bilər. Xərçəng müalicəsi kişilərdə spermatozoidlərin sayını azalda bilər. Qadınlarda isə vəziyyət bir qədər daha mürəkkəbdir. Uşaqlıq və yumurtalıqlar öz funksiyalarını normal şəkildə yerinə yetirməlidir. Uşaq sahibi olmaq istəyən qadının sağlam hormonal quruluşu olmalı və müntəzəm menstruasiya görməlidir. Bütün bu funksiyalar uşaqlıq dövründə xərçəng olan şəxsə tətbiq edilən müalicədən təsirlənir. Məsələn, uşaqlıq çağı xərçənglərinin bir çoxunda radioterapiya müalicəsi tələb olunur. Çanaq nahiyəsinə tətbiq edilən radioterapiya uşaqlığın funksional qabiliyyətinə təsir göstərə və ya yumurtalıqlar yumurta istehsal etmək qabiliyyətini itirə bilər. Bundan əlavə, beyinə şüalanma tətbiq edilməsi yumurtalıqların tsiklini təmin edən hormonlara təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən aparılan bir araşdırmada uşaqlıq çağında xərçəng olmuş, yeniyetməlik dövründə müntəzəm menstruasiya görən qadınların fertillik vəziyyəti araşdırılmışdır. Bu tədqiqata, 20-30 yaşlarında uşaq sahibi ola bilən və uşaqlıq dövründə xərçəng olmuş qadınlar qatılmışdır. Yumurtalıqların funksionallığını anlamaq üçün menopauzaya daxil olmuş qadınlar, əgər varsa, müəyyən edilmişdir. Menopauzaya daxil olmayan qadınlardan isə son 1 il ərzində uğursuz hamilə qalma cəhdləri barədə məlumat alınmışdır. Bütün iştirakçıların təxminən %16-də bəzi sonsuzluq əlamətlərinə rast gəlinərkən, nəzarət qrupundakı iştirakçıların təxminən %11-inin bacıları ilə müqayisədə sonsuzluq əlaməti göstərdiyi müəyyən edilmişdir. Başqa sözlə, uşaqlıq çağında xərçəng müalicəsi almış qadınlarda sonsuzluq riskinin təxminən %50 daha çox olduğu söylənə bilər. Uşaqlıqda xərçəng müalicəsi almış və sağalmış bu iştirakçıların təxminən %3-ünün menopauzada olduğu müəyyən edilmişdir. Bundan əlavə, reproduktiv sistemi müntəzəm işləyən və menstruasiya görən qadınların təxminən %13-ünün 1 il ərzində cəhd etməsinə baxmayaraq hamilə qala bilmədiyi müşahidə edilmişdir. Menstruasiya görən qadınların 2/3-ü isə hamilə qalmışdır. Bu da uşaqlıq çağında xərçəng olan qadınların vaxt tələb olunsa da hamilə qalmaq şansının olduğunu göstərir.

Alkilləşdirici agentlərlə kimyaterapiya (siklofosfamid və azot mustardı) alan və ya qarın və ya çanaq nahiyəsinə radioterapiya tətbiq edilən qadınlarda sonsuzluq problemləri ilə üzləşmə ehtimalı vardır. Bu da erkən menopauza və hamilə qala bilməmək kimi problemlərlə qarşılaşmaq deməkdir. Bundan əlavə, yeniyetməlik dövründə xərçəng müalicəsi almış qızlarda sonsuzluq riskinin uşaqlıq dövründə xərçəng müalicəsi almış qadınlardan daha yüksək olduğu məlumdur. Bu barədə tövsiyə olunan odur ki, 1 il ərzində istədiyi halda hamilə qala bilməyən qadın ginekoloqa müraciət etsin.

Bundan əlavə, qadında uşaqlıq çağında xərçəngin olub-olmamasından asılı olmayaraq, sonsuzluq üçün ən böyük risk yaşın irəliləməsidir. Fertillik qabiliyyəti 35 yaşından sonra azalmağa başlayır. Bu vəziyyətin xərçəng müalicəsi almış və sağalmış qadınlarda da eyni olduğunun bilinməsi vacibdir.

Digər mühüm məqam budur ki, uşaqlıq dövründə xərçəng müalicəsi almış və sağalmış, menstruasiyası nizamsız olan, çanaq və ya qarın nahiyəsinə radioterapiya tətbiq edilmiş və ya alkilləşdirici agentlərlə kimyaterapiya almış, istədikləri halda hamilə qala bilməyən qadınlar 6 ay sonra ginekoloqa müraciət etməlidirlər.

Xərçəng müalicəsindən əvvəl yumurtaların dondurularaq saxlanılması ən doğru qərarlardan biridir. Bu yolla qadın xəstənin gələcəkdə uşaq sahibi olması mümkünləşdirilə bilər. Gənc kişilərdə spermanın saxlanılması daha asandır. Lakin gənc qızlarda vəziyyət bir qədər daha mürəkkəbdir. Yumurtaların saxlanılması üçün hormonların qəbulu kimi bəzi prosedurların həyata keçirilməsi lazım gələcək. Bu da xərçəng müalicəsini təxminən 1-2 həftə gecikdirir. Lakin bu prosedurun məqsədi xərçəng müalicəsi ilə əlaqədar məhdudlaşan yumurtalıq funksiyalarının gələcəkdə fertilliyə təsir etməsinin qarşısını almaqdır.

Bir uşağa xərçəng diaqnozu qoyulması və eyni zamanda onun gələcəkdə uşaq sahibi olub-olmayacağı sualının gündəmə gəlməsi ailə üçün olduqca çətin vəziyyətdir. Belə bir vəziyyətdə uşağın fertilliyini qorumaq və düzgün qərarlar qəbul etmək üçün hematoloq və/və ya onkoloq, uroloq və/və ya ginekoloq kimi ixtisaslaşmış həkimlərlə məsləhətləşmək və vəziyyəti birlikdə qiymətləndirmək vacibdir.

Xərçəng diaqnozu yenicə qoyulmuş uşağın və ya gənc qızın ailəsinin mütəxəssis həkimlərlə əlaqə saxlaması vacibdir. Burada məqsəd xəstənin xərçəng müalicəsindən mümkün qədər az zərərlə çıxmasıdır. Əvvəlcədən fertillik məsələsi müzakirə edilməli, tətbiq olunacaq müalicələrə görə risk ailə ilə müzakirə olunaraq lazımi tədbirlərin görülməsi barədə qərar qəbul edilməlidir.

Əziz oxucularım, əvvəlki məqalələrimdən birində də qeyd etdiyim kimi, xərçəng qadın orqanizminin həssas təbiətinə olduqca dərindən təsir edir. Uşaqların yaşından asılı olmayaraq qarşılaşacaqları sağlamlıq problemləri onların gələcək həyatına təsir edəcək, cəmiyyətdə xoşbəxt və sağlam fərdlər kimi yer alma ehtimalını azaldacaqdır. Bu səbəbdən uşağın gələcəkdə qarşılaşacaqları diqqətlə araşdırılmalı, mütəxəssislərin rəyləri alınaraq ailənin sağlam qərarlar qəbul etməsi təmin edilməlidir.

Unutmayın! Uşaqlar bizim gələcəyimizdir. Onları qarşılaşacaqları bütün çətinliklərdən qorumalı, cəmiyyətə faydalı, sağlam və xoşbəxt fərdlər kimi yetişdirməliyik.