X şüaları 1895 – İnsan bədəninin o biri tərəfi

Wihelm Röntgen X şüasını sınamaq üçün radioaktiv maddə ilə flüoresan lövhə arasına həyat yoldaşı Anna Berthanın əlini yerləşdirdi. Ərinin çəkdiyi öz əlinin X-şüası görüntüsünü gördükdə Anna dəhşətlə qışqırdı və şüaların ölümün pis xəbərçisi olduğunu düşündü. Lakin bir ay ərzində Wilhelm Röntgenin X-şüaları dünyanın danışdığı mövzulardan birinə çevrildi. 

Şübhəçilər bunları insan nəslini məhv edəcək ölüm şüaları adlandırdılar. Digər tərəfdən həvəsli xəyalpərəstlər bu şüaları korların görə biləcəyi möcüzə şüaları adlandırırdılar. Nəticə etibarilə, həkimlər üçün bu X-şüaları xəstələrin müalicəsində dönüş nöqtəsi idi.

8 noyabr 1895-ci ildə alman fizik Röntgen katod şüası borusu ilə təcrübə apararkən borunun üstü qalın kartonla örtülü olsa da, olmasa da lövhədə parıltı yaranacağını gördü. Borunun görünməyən müəyyən şüalar yaydığını anlayan Röntgen qısa müddətdə taxta, şüşə, rezin kimi müxtəlif materiallarla sınaqlar apardı və görünməz şüaların yoluna əlini qoyduqda sümüklərinin kölgəli görüntüsünün yarandığını gördü. Daha sonra X-şüalarının daha yüksək enerjiyə və daha qısa dalğa uzunluğuna malik işıq kimi elektromaqnit dalğalarından ibarət olduğu göstərildi.

1914-cü ildə X-şüası məntəqələri yaralı əsgərlərin diaqnostikasına kömək etmək üçün Birinci Dünya müharibəsində döyüş meydanlarında istifadə edildi. 

Bu gün X-şüaları yalnız skelet strukturlarını göstərmək üçün deyil, müxtəlif məqsədlərlə də istifadə olunur; 

• Kontrast maddələrin qan damarlarına yeridilməsini əhatə edən angioqrafiya ilə arteriya və venaların görüntülənməsində
• Şüa müalicəsində bəzi xərçəng növlərinin məhv edilməsində
• Ağciyər və süd vəzi xəstəliklərinin müəyyən edilməsində
• Bağırsaq tıxanıqlıqlarının göstərilməsində

Kompüter tomoqrafiyasında (BT) çoxlu X-şüası görüntüsünü birləşdirərək kəsik görüntüləri və üçölçülü təsvirlər yaratmaq üçün kompüterdən istifadə olunur.

1926-cı ildə amerikalı bioloq Hermann Muller X-şüalarının hüceyrələrdə mutasiya yarada bildiyini aydın və kəmiyyət baxımından sübut etdi. Beləliklə X-şüalarına həddindən artıq məruz qalmanın potensial təhlükələrinə diqqət çəkdi.

Məqalədəki şəklin izahı: Wilhelm Conrad Röntgen, həyat yoldaşı Anna Bertha Röntgen və tarixdə çəkilmiş ilk rentgen görüntüsü; Anna Berthanın əli və əlindəki üzük. 

Məqalədə adı çəkilən tarixi şəxslər: Wilhelm Conrad Röntgen (1845–1923), Hermann Joseph Muller (1890–1967)

• Əvvəlki mövzu: D.D. Palmer və xiropraktik (kayropraktik) tətbiq 1895
• Növbəti mövzu: Malyariya 1897 – Ağcaqanadların səbəb olduğu xəstəlik