Xaya xərçəngi və ailə planlaşdırılması: Müalicədən sonra uşaq sahibi olmaq mümkündürmü?

Xaya xərçəngi və bəzi xərçəng müalicəsi üsulları insanın uşaq sahibi olmaq imkanına təsir edə bilər. İnsanlar sperm istehsal edə bilməmək, cinsi fəaliyyətdə və ya reproduktiv qabiliyyətdə azalma kimi hallarla qarşılaşa bilərlər.

Xaya xərçəngi, spermi saxlayan və testosteron hormonunu istehsal edən xayalarda yaranır. Bu xəstəlik və onun müalicəsi insanların reproduktiv qabiliyyətinə mənfi təsir göstərsə də, bəzi şəxslərin bu qabiliyyəti qorumaq şansı var. 

Xaya xərçəngi müalicəsinin reproduktiv qabiliyyətə təsirləri

Xaya xərçəngi müalicə edildikdə böyük ölçüdə sağalma təmin oluna bilər. Lakin müxtəlif müalicə üsulları reproduktiv qabiliyyətdə müvəqqəti və ya daimi dəyişikliklər yarada bilər. Xaya xərçənginin müalicəsi şüa müalicəsini, kimyaterapiyanı, limfa düyünlərinin və xayaların çıxarılmasını əhatə edə bilər:

• Şüa müalicəsi: Xaya xərçənginin müalicəsində istifadə edildikdə insanın sperm sayını və testosteron səviyyəsini azalda bilər. Müalicə sperm hüceyrələrini və sperm istehsal edən kök hüceyrələri məhv edə bilər.
• Kimyaterapiya: Kimyaterapiya dərmanları, xüsusilə ən yayğın olan alkilləşdirici agentlər kimi tanınan kimyaterapiya dərmanları spermi və sperm istehsal edən hüceyrələri zədələyə bilər.
• Limfa düyünlərinin çıxarılması: Limfa düyünü disseksiyası və ya limfadenektomiya kimi də tanınan bu prosedur zamanı cərrah limfa düyünlərini çıxarır və xərçəng əlamətlərinə görə yoxlayır. Əməliyyat sperma mayesinin ifrazı və xaric olması ilə bağlı yaxın sinir və strukturlara təsir edə bilər. Bu, sperma mayesinin geriyə, sidik kisəsinə axması kimi müəyyən edilən retroqrad eyakulyasiyaya və ya insanın eyakulyasiya edə bilmədiyi aneyakulyasiyaya gətirib çıxara bilər.
• Xayaların çıxarılması: Cərrahın əməliyyat zamanı yalnız bir xayanı çıxarması adətən insanın cinsi qabiliyyətinə təsir etmir. Lakin hər iki xayanın çıxarılması insanın sperm istehsal edə bilməyəcəyi və sonsuz olacağı deməkdir. Bu halda insan testosteron da istehsal edə bilmir. Bu da ereksiya qabiliyyətinin və cinsi istəyin azalmasına səbəb ola bilər. 

Xaya xərçəngi və cinsi həyat

Xaya xərçəngi insanların cinsi fəaliyyətinə müxtəlif yollarla təsir edə bilər. Bunlar xərçəngin və ya müalicələrin birbaşa yaratdığı fiziki təsirlər, yaxud psixi və emosional çətinliklər ola bilər.

Xaya xərçəngi insanın aşağıdakı xüsusiyyətlərinə təsir edir:

• Ereksiya qabiliyyətinə
• Eyakulyasiya qabiliyyətinə
• Cinsi istəyinə
• Özünəinamına və özünəhörmətinə
• Cinsi fəaliyyətlə bağlı təşviş səviyyəsinə

Müalicəyə başlamazdan əvvəl insanın cinsi və reproduktiv sağlamlıqla bağlı narahatlıqlarını həkimi ilə bölüşməsi prosesin sağlam şəkildə irəliləməsinə fayda verəcək. Həmçinin partnyoru ilə ünsiyyətdə olması qarşılıqlı yaxınlığın artmasına və cinsi fəaliyyətlə bağlı təşvişin azalmasına kömək edəcək. Əlavə olaraq, uşaq sahibi olmaq istəyən şəxslər müalicədən əvvəl sperm bankında sperm saxlamağı da nəzərdən keçirə bilərlər. 

Müalicədən sonra bərpa müddəti

Xaya xərçəngi olan insanlar müalicədən sonra uşaq sahibi olmaq üçün nə qədər gözləməli olduqlarını həkimləri ilə müzakirə etməlidirlər. 

Tədqiqatlara görə xaya xərçəngi müalicələri ilə bağlı sonsuzluq narahatlıqlarının çoxu təxminən 2 ildən sonra aradan qalxır. Mütəxəssislər adətən bu şəxslərə uşaq sahibi olmağa çalışmazdan əvvəl 6 ay ilə 2 il arasında gözləməyi tövsiyə edirlər. Həmçinin xaya xərçəngi müalicəsi alan insanlara müalicə zamanı və sonrakı bir müddət ərzində kontrasepsiyadan istifadə etməyi tövsiyə edirlər.

Anadangəlmə anomaliya riski varmı?

Xaya xərçəngində anadangəlmə anormallıqların (anadangəlmə anomaliyaların) riski aşağıdır. 2019-cu ildə aparılan tədqiqatda xaya germ hüceyrəli xərçəngi (TGCC) olan kişilərin uşaqlarında digər uşaqlarla müqayisədə təxminən 30% daha çox anadangəlmə anomaliya olduğu müəyyən edilib. Lakin TGCC üçün radioterapiya və ya kimyaterapiya alan şəxslərin uşaqlarında anadangəlmə anomaliyalar üzrə artmış risk aşkar edilməyib. Bu da anadangəlmə anormallıqların radioterapiya və ya kimyaterapiyanın təsirlərindən qaynaqlanması ehtimalının aşağı olduğu deməkdir. 

Anadangəlmə anormallıqlar və uşaq sahibi olmaqla bağlı narahatlığı olan şəxslər spesifik risklər barədə mütəxəssisə müraciət edə bilərlər.

Sperm bankçılığı

Spermin saxlanması və ya sperm bankçılığı insanın reproduktiv hüququnu qorumağa kömək edə bilər. Sperminə və ya cinsi qabiliyyətinə zərər verə biləcək müalicə nəzərdə tutulduqda insan müalicəyə başlamazdan əvvəl spermini sperm bankında saxlamağı düşünə bilər. 

Sperm bankı insan hazır olduqda in vitro mayalanma (IVF) üçün istifadə olunacaq sperm nümunələrini qəbul edir. Spermin bu şəkildə saxlanması müalicədən sonra sonsuz olan şəxsin gələcəkdə bioloji uşaq sahibi olmasına imkan verir. 

Müalicədən sonra reproduktiv müalicələr

Xaya xərçəngi əksər hallarda bir xayada yaranır və digər xaya adətən kifayət qədər testosteron təmin edə bilir. Xərçəng hər iki xayada olarsa, insanın testosteron müalicəsinə ehtiyacı yarana bilər. Testosteron müalicələrinə aylıq testosteron inyeksiyaları, burun spreyləri, gellər, plastırlar və ya ağızdan qəbul edilən həblər daxil ola bilər. Bu müalicələr hər iki xayası çıxarılmış şəxsdə reproduktiv qabiliyyəti deyil, ümumi sağlamlıq vəziyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edə bilər. Uşaq sahibi olmaq imkanını qorumağın ən effektiv yolu müalicədən əvvəl sperm nümunələrini sperm bankında saxlamaqdır.

Xaya xərçəngi genetikdirmi, müalicəsi qalıcıdırmı?

Xaya xərçəngi olan insanların çoxunda xəstəliklə bağlı ailə tarixçəsi yoxdur. Lakin ailədə xaya xərçəngi olan birinin olması həmin insanın xəstəlik riskini artıra bilər. 

Digər tərəfdən, xaya xərçənginin müalicəsi olduqca effektivdir və uzunmüddətli təsir göstərə bilər.

Xülasə: xaya xərçəngi olan insanlar sonradan uşaq sahibi ola bilərlərmi?

Xaya xərçəngi və onun müalicələri insanın reproduktiv vəziyyətinə təsir edə bilər. Şüa müalicəsi və kimyaterapiya kimi müalicələr spermi və onu yaradan hüceyrələri zədələyə bilər. Adətən radioterapiya və ya kimyaterapiya alan insanlara partnyoru ilə uşaq sahibi olmağa çalışmazdan əvvəl mütəxəssisə müraciət etmək və gözləmək tövsiyə olunur.

Müalicəyə başlamazdan əvvəl sperm bankında sperm saxlamaq insanın valideyn olmaq hüququnu qorumağın effektiv yolu ola bilər. İnsanlar diaqnoz qoyulduğu andan xərçəng müalicəsi komandası ilə cinsi və reproduktiv sağlamlıqları barədə danışmaqdan çəkinməməlidirlər.