Xərçəng dərmanlarının hər kəsdə eyni gücdə işləməməsinin bir səbəbi: xromosom anormallıqları!

İmmunoterapiyalar xərçəng hüceyrələrinin immun sistemi üçün "görünməz" olmasının qarşısını alaraq təsirli müalicə şansı təqdim edir. Lakin xəstələrin bir hissəsi immunoterapiyaya çox yaxşı cavab verdiyi halda, digərlərində uğur olduqca aşağıdır. Xəstələrin immunoterapiyalaragöstərdikləri fərqli reaksiyaların səbəbləri araşdırılırdı. Science adlı jurnalda yanvar 2017-ci ildə dərc olunan tədqiqata görə xərçəng hüceyrələrindəki xromosom anormallıqlarının hansı xəstələrin immunoterapiyadan faydalanacağını müəyyən etməkdə mühüm göstərici ola biləcəyi müəyyən edilib.

Xərçəngin əsas səbəbi DNA-mızdayaranan zədələrin yığılmasıdır. Bu zədələr nəticəsində hüceyrənin çoxalmasını və bir-biri ilə əlaqələrini idarə edən genlər xərçəngləşməni dəstəkləyəcək şəkildə işləyir. Genlərimiz xromosom adlanan strukturlarda yerləşir. Sağlam insanda 46 xromosom var. Bu xromosomlar cüt halında olur. Yəni 23 xromosomu anamızdan, 23 xromosomu isə atamızdan alırıq. Xromosom sayının fərqli və ya az olması inkişaf pozuntularına və ölümə səbəb olur.

Xərçəng hüceyrələrinin xromosom sayları fərqlidir!

Xərçəngin 10 əsas xüsusiyyətindən biri də gen quruluşundakı və xromosomlardakı pozuntulardır. Xərçəng hüceyrələrinin əksəriyyətində xromosom sayında azlıq və ya artıqlıq tapılıb. Məsələn, insan hüceyrəsində 46 xromosom olduğu halda, xərçəng hüceyrəsində bu say 45 və ya 47 ola bilər. Xərçəng hüceyrələrində xromosom sayının az və ya çox olması vəziyyətinə aneuploidiya (aneuploidy) adı verilir. Son zamanlar xərçəng hüceyrəsində görünən aneuploidiyanın xərçəng müalicəsinin gedişini izləməkdə mühüm göstərici ola biləcəyi fikri əhəmiyyət qazanıb. Bu tədqiqatda 12 xərçəng növünə aid 5000 şiş nümunəsi araşdırılaraq xromosom sayındakı fərqlərin təsiri müşahidə edilib.

Araşdırmanın nəticələrinə görə,

• Xromosom anormallıqları çox olan şişlərin immun sistemi tərəfindən tanınmalarını təmin edən genlərini qeyri-aktiv saxladığı müəyyən edilib.
• Xromosom anormallıqları çox olan şişlərə malik xəstələrdə xəstəliyin gedişi (proqres) olduqca pisdir.
• Tədqiqatın ən mühüm nəticələrindən biri də xüsusilə xromosom anormallıqları çox olan melanom şişlərinə malik xəstələrin immun nəzarət nöqtəsi inhibitorlarından daha az fayda gördüyünün müəyyən edilməsidir.

Bəs bu tədqiqat klinik baxımdan nə ifadə edir?

• Xromosom anormallıqlarının mühüm göstərici ola biləcəyi fikri əhəmiyyət qazanmağa başlayıb.
• Xromosom anormallıqlarının xərçəng hüceyrəsinin immun sistemi qarşısındakı "görünməzliyini" artırdığı müəyyən edilib.
• Xəstədən alınan şiş nümunəsində xromosom anormallıqları araşdırılaraq immunoterapiyaya cavab verib-verməyəcəyi müəyyən edilə bilər.