Xərçəng xəstələrinin bir çox sualının cavabı eynidir: fiziki məşq

Yeni dərc olunmuş geniş icmal diqqətçəkən nəticələr göstərdi

Fiziki məşqin yalnız sağlam insanlar üçün deyil, xərçəng xəstələri üçün də həyat keyfiyyətini artırdığı və müalicə dövründə dəstəkləyici rol oynadığı çoxdan məlumdur. Lakin fiziki məşqin xərçəng xəstələrinə təsiri ilk dəfə bu qədər geniş və sistemli şəkildə elmi olaraq qiymətləndirilib.

Araşdırma nələri əhatə edir?

Çin Tibb Universitetinin Shengjing Xəstəxanasının rəhbərliyi ilə aparılan və British Journal of Sports Medicine jurnalında dərc edilən bu tədqiqat 2012–2024 illərində yayımlanmış 80 sistematik icmalı və meta-analizi əhatə edən “umbrella review”, yəni çətir icmalıdır.

Bu geniş təhlildə ümumilikdə 485 əlaqə qiymətləndirilib. Araşdırmalardakı nəticələr orta və yüksək keyfiyyətli kimi təsnif edilib. Qiymətləndirilən məşq növləri arasında aerobik məşq, güc məşqləri, yüksək intensivlikli interval məşqi (HIIT), yoqa, tai chi və oxşar mind–body (zehin–bədən) fəaliyyətləri yer alıb.

Fiziki məşq hansı faydaları təmin edir?

Araşdırmaya görə fiziki məşq xərçəng müalicəsinin geniş rast gəlinən bir çox mənfi təsirini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilir:

• Kardiotoksiklik (ürək zədələnməsi)
• Kimyaterapiya ilə bağlı periferik neyropatiya (sinir zədələnməsi)
• Koqnitiv pozulma (beyin dumanı)
• Təngnəfəslik (dispnoe)

Bundan başqa, fiziki məşq:

Klinik tövsiyələr və gələcək təsirlər

Bu araşdırma fiziki məşqin xərçəng xəstələrinə qayğı protokollarına müntəzəm daxil edilməsini dəstəkləyən güclü elmi sübutlar təqdim edir. Araşdırma göstərir ki, hətta əməliyyatdan əvvəl fiziki məşq belə:

• Əməliyyatdan sonrakı ağırlaşma riskini azaldır,
• Ağrını və xəstəxanada qalma müddətini azaldır,
• Hətta ölüm riskini də aşağı salır.

Nəticə aydındır: Fiziki məşq yalnız dəstəkləyici fəaliyyət deyil, xərçəng müalicəsinin fəal hissəsi olmalıdır.

Mütəxəssis rəyi

Cancer Research UK-dən tibb bacısı Celene Doherty araşdırmada iştirak etməsə də, belə şərh edir:

“Fiziki məşq müalicə zamanı yaranan yan təsirləri azaltmaq və uzunmüddətli sağlamlıq vəziyyətini yaxşılaşdırmaq üçün vacib vasitədir. Lakin xəstələr bunu öz fərdi templərinə uyğun etməli, kiçik addımlarla başlamalı və mütləq səhiyyə komandaları ilə birlikdə planlaşdırmalıdırlar.”

Nəticə

Bütün nəticələr fiziki məşqin yalnız fiziki deyil, psixoloji dözümlülüyü də gücləndirdiyini göstərir. Xərçənglə mübarizədə müalicəyə inteqrasiya olunan müntəzəm məşq proqramları xəstələrin həyat keyfiyyətini artırmaqla yanaşı, müalicə prosesini daha davamlı və səmərəli edə bilər. Buna görə fiziki məşq artıq sadəcə “tövsiyə” deyil, elmi əsaslara söykənən dəstəkləyici müalicə kimi qiymətləndirilməlidir.