Xərçəngdə tam sağalma anlayışı – Onkoloqlar bu sözü işlətməlidirmi?

Bu gün xərçəngdə “tam sağalma” ifadəsini daha çox eşidirik. Müasir müalicələr, xüsusilə immunoterapiya və hədəfli müalicələr sayəsində hətta irəliləmiş xərçəngdə də uzun sağqalım əldə olunur. Bəzən metastatik xərçəngin xroniki xəstəliyə çevrildiyi görülür. Bu yeniliklər onkoloqları “tam sağalma” ifadəsini işlətməyə ehtiyatlı yanaşmalarını yenidən qiymətləndirməyə sövq edir. Bununla belə, onun istifadəsi barədə mühüm elmi və etik müzakirələr davam edir.

Xərçəng xəstələri üçün “tam sağalma” ifadəsinin əhəmiyyəti

Xərçəng diaqnozu qoyulmuş xəstələrin ən böyük ümidi xəstəliyin tam aradan qalxmasıdır. Lakin onkoloqlar bu gözəl xəbəri verərkən çox vaxt “kür” (tam şəfa / tamamilə sağalma) sözünü işlətməkdən çəkinirlər. Əvəzində “remissiya”, “xəstəlik əlaməti yoxdur” və ya “böyük ehtimalla sağalıb” kimi ifadələr seçilir.

Bəs xərçəngdə “tam sağalma” ifadəsini işlətmək doğrudurmu? Xəstələrə təsiri nə qədər böyükdür? Mövzuya elmi məlumatlar işığında baxaq.

Klinik praktikada “tam sağalma” ifadəsi

Onkoloqların bu ifadədən çəkinməsinin əsas səbəblərindən biri xəstəliyin gələcəkdə təkrarlanma ehtimalının tam sıfır olmamasıdır.

Onkoloqlar “tam sağalma”nın vəd kimi qəbul edilməsindən və xəstəlik təkrarlanarsa etimad itkisinə səbəb olmasından narahatdırlar.

Xərçəngdə tam sağalma: tərifi aydındırmı?

Xərçəngdə “tam sağalma” anlayışının dəqiq tərifinin olmaması da istifadəsini çətinləşdirir.

• ABŞ Milli Xərçəng İnstitutuna (US-NCI) görə tam sağalma müalicədən sonra orqanizmdə heç bir xərçəng hüceyrəsinin qalmaması və xəstəliyin bir daha heç vaxt qayıtmamasıdır.

• Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyəti (ASCO) isə bunu xəstəliyin ən azı beş il təkrarlanmaması kimi müəyyən edir.

Təriflərdəki fərq onkoloqların xəstələrlə qəti danışmasını çətinləşdirir. Xəstənin 10 il xəstəliksiz qalması nəzəri olaraq tam sağalma sayılsa da, bəzi xərçənglərdə gec residivlər (təkrarlanmalar) görülə bilər.

Xərçəng növünə görə tam sağalma ehtimalı

Bəzi xərçənglərdə bu ifadəni dəstəkləyən məlumatlar var. Məsələn:

• Erkən mərhələli süd vəzi xərçəngi: Beşillik sağqalım demək olar ki, 100%-dür. Lakin şişin alt növündən asılı olaraq gec residiv riski mövcuddur.

• Metastatik melanoma: CheckMate 067 araşdırmasına görə nivolumab və ipilimumab kombinasiyası ilə müalicə olunanlarda orta hesabla 6 illik ümumi sağqalım əldə edilib. İmmunoterapiya alan bəzi xəstələr melanoma ilə əlaqəsiz səbəblərdən həyatını itirib; bu, onların tam sağalmış ola biləcəyini düşündürür.

• Üçlü-mənfi süd vəzi xərçəngi: İlk 2-3 ildə residiv riski yüksəkdir, lakin beş ildən sonra xəstəliksiz qalan çox xəstə uzunmüddətli sağqalım əldə edir.

Bu məlumatlar xüsusilə bəzi xərçənglərdə tam sağalma ifadəsinin uyğun ola biləcəyini göstərsə də, mütəxəssislər gec residiv ehtimalının onkoloqları ehtiyatlı etdiyini vurğulayırlar.

Onkoloji klinikalarda “tam sağalma” ifadəsi

Araşdırmalar onkoloqlar arasında bu ifadənin istifadəsi barədə ciddi fikir ayrılığı olduğunu göstərir:

• 117 onkoloqun iştirak etdiyi sorğuda 81%-i “tam sağalma” ifadəsini işlətməkdən çəkindiyini bildirib.

• 2024 ilində İtaliyada 224 həkim və 249 xəstə arasında sorğuya görə 90%-dan çoxu xərçəng xəstələrinin tam sağala biləcəyinə inanır, 80%-i isə ifadənin xəstələrə müsbət təsir göstərdiyini düşünür.

Bu müxtəlif fikirlər tam sağalmanın onkologiyada hələ mübahisəli mövzu olduğunu göstərir.

Xərçəngdən sonra sağ qalanlar və ifadənin psixoloji təsiri

Xəstəliyinin keçdiyini eşidən çox xəstə müvəqqəti rahatlıq yaşasa da, təkrarlanma qorxusu illərlə davam edə bilər. Bir araşdırmada uşaqlıq xərçəngindən sağ qalmış 229 nəfərin üçdə biri illər sonra da xəstəliyin qayıtmasından qorxduğunu bildirib. Bu, yetkin xərçəng xəstələrinə də aiddir.

Qeyri-müəyyənliklə yaşamağı öyrənmək və narahatlığı idarə etmək xəstələrin rifahını yaxşılaşdıra bilər. Buna görə tam sağalma ifadəsi qısa müddətdə rahatlıq versə də, uzunmüddətli narahatlıqları tam aradan qaldırmaya bilər.

Nəticə: onkoloqlar “tam sağalma” deməlidirmi?

Müalicədə irəliləyişlər bəzi xəstələr üçün bu ifadəni getdikcə daha əsaslı etsə də, onkoloqlar hələ ehtiyatlı danışmağa üstünlük verirlər. Bu, həm elmi qeyri-müəyyənlikdən, həm də xəstələrin psixoloji durumundan irəli gəlir.

İfadənin istifadəsi xərçəngin növü, mərhələsi, keçən müddət və fərdi psixologiya nəzərə alınaraq diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Ən uyğun yanaşma elmi məlumatlarla həqiqəti izah etmək və eyni zamanda ümidverici, lakin real baxış təqdim etmək ola bilər.