Xərçəngin metastaz riskini 72 faiz azalda bilən yeni fəaliyyət

Tədqiqatçılar yüksək intensivlikli aerob məşqin daxili orqanların metabolik yenidən proqramlanmasını tətiklədiyini, qida maddələrinə tələbatını artırdığını və bununla şiş üçün qida əlçatanlığını məhdudlaşdıraraq orqanları metastatik yayılmadan qoruduğunu müəyyən ediblər. Yəni məşqin qlükoza sərfini artırdığı və şişin istifadə edə biləcəyi enerji miqdarını azaltdığı aşkar edilib.

Məşq qlükoza sərfini artırır və xərçəngin yayılma riskini azaldır.

Təl-Əviv Universiteti (TAU) alimlərinin yeni araşdırmasına görə, aerob məşq metastatik xərçəng yaranma riskini 72% kimi əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Tədqiqatçılar yüksək intensivlikli aerob məşqin daxili orqanların qlükoza (şəkər) sərfini artırdığını və şişin istifadə edə biləcəyi enerjini azaltdığını müəyyən ediblər.

Tədqiqat TAU Sackler Tibb Fakültəsinin İctimai Səhiyyə bölməsi, Sylvan Adams İdman İnstitutu, İnsan Genetikası və Biokimya bölməsindən Prof. Carmit Levy və Dr. Yftach Gepner tərəfindən aparılıb. Prof. Levy 2022-ci ilin noyabrında Cancer Research jurnalının üz qabığında təqdim olunan bu yeni araşdırmanın İsraildə əsas ölüm səbəbi olan metastatik xərçəngin qarşısının alınmasına kömək edə biləcək mühüm kəşflə nəticələndiyini, bunun TAU-nun müxtəlif bölmələrinin elmi biliklərini birləşdirməklə mümkün olduğunu bildirir.

Prof. Carmit Levy və Dr. Yftach Gepner:

“Əvvəlki tədqiqatlar fiziki məşqin bəzi xərçəng növlərinin riskini 35%-ə qədər azaltdığını göstərib. Bu müsbət təsir ürək xəstəliyi və diabet kimi hallara təsiri ilə də oxşardır. Bu araşdırmada enerjisini şəkərdən alan yüksək intensivlikli aerob məşqin metastatik xərçəng riskini 72%-yə qədər azalda biləcəyini göstərən yeni məlumatlar əlavə etdik. İndiyədək əhaliyə verilən ümumi mesaj ‘fəal ol, sağlam ol’ idi; indi isə aerob fəaliyyətin ən aqressiv və metastatik xərçəng növlərinin qarşısının alınmasını necə maksimuma çatdıra biləcəyini izah edə bilərik.”

Araşdırmada qaçışdan əvvəl və sonra qiymətləndirilən sağlam könüllülərin məlumatları ciddi məşq rejimində hazırlanmış siçanlardan əldə olunan heyvan modeli məlumatları ilə birləşdirilib. Təxminən 20 il ərzində 3000 nəfərin izlənildiyi epidemioloji (əhali müşahidəsinə əsaslanan) tədqiqatın insan məlumatları göstərib ki, müntəzəm yüksək intensivlikli aerob fəaliyyət bildirmiş iştirakçılarda metastatik xərçəng riski məşq etməyənlərlə müqayisədə 72% aşağı olub.

Heyvan modeli də oxşar nəticə göstərərək tədqiqatçılara bunun altında yatan mexanizmi müəyyənləşdirmək imkanı verib. Məşqdən əvvəl və sonra, eləcə də xərçəng hüceyrələri yeridildikdən sonra fiziki cəhətdən yaxşı vəziyyətdə olan heyvanlarda aerob fəaliyyətin limfa düyünləri, ağciyərlər və qaraciyərdə metastatik şişlərin inkişafını əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığı müəyyən edilib. Tədqiqatçılar həm insanlarda, həm də təcrübə heyvanlarında bu müsbət nəticənin məşqin artırdığı qlükoza sərfi ilə əlaqəli olduğunu fərz ediblər.

Prof. Levy: “Araşdırmamız məşqin metastazların tez-tez yarandığı ağciyər, qaraciyər və limfa düyünləri kimi daxili orqanlara təsirini öyrənən ilk tədqiqatdır. Bu orqanların hüceyrələrini araşdıraraq yüksək intensivlikli aerob fəaliyyət zamanı qlükoza reseptorlarının (hüceyrə səthindəki qəbuledicilərin) sayının artdığını gördük. Bu, qlükoza qəbulunu artırır və orqanları əzələlər kimi effektiv enerji sərf edən sistemlərə çevirir. Fərz edirik ki, səbəb orqanların məşq zamanı çoxlu qlükoza yandırdığı məlum olan əzələlərlə şəkər ehtiyatları uğrunda rəqabət aparmalı olmasıdır. Nəticədə xərçəng yaranarsa, qlükoza uğrunda güclü rəqabət metastaz üçün vacib enerjinin əlçatanlığını azaldır. İnsan müntəzəm məşq etdikdə bu vəziyyət qalıcı olur: daxili orqanların toxumaları dəyişir və əzələ toxumasına bənzəyir. Hamımız idmanın və fiziki məşqin sağlamlığa faydalı olduğunu bilirik. Daxili orqanları araşdıran işimizdə məşqin bütün bədəni dəyişdirdiyini, bununla xərçəngin yayılmadığını və birincili şişin də kiçildiyini aşkar etdik.”

Dr. Gepner: “Nəticələrimiz nisbətən mülayim yağyandırıcı məşqdən fərqli olaraq, xərçəngin qarşısını almağa kömək edən fəaliyyətin yüksək intensivlikli aerob məşq olduğunu göstərir. Yağ yandırmaq üçün optimal intensivlik maksimum nəbz sürətinin 65-70%-dən çoxudursa, şəkər yandırmaq üçün qısa intervallarda olsa belə 80-85% tələb olunur. Məsələn, bir dəqiqə sürətli qaçış, ardınca yerimə və yenidən sürətli qaçış. Əvvəllər belə intervallar əsasən idmançıların məşq rejiminə xas idi, indi isə ürək və ağciyər reabilitasiyası kimi başqa məşq proqramlarında da istifadə olunur. Nəticələrimiz sağlam insanların fitnes proqramlarına yüksək intensivlikli hissələr də daxil etməli olduğunu göstərir.”

Nəticə etibarilə, məşqin xərçəngin qarşısını necə aldığı tam başa düşülməyib. Bu məqalədə bəhs olunan tədqiqatda melanoma modellərindən əldə edilən məlumatlar məşqin daxili orqanları metabolik yenidən proqramlanmaya sövq etdiyini, qida tələbatını artırdığını və şişin qida maddələrinə çıxışını məhdudlaşdıraraq orqanları metastatik yayılmadan qoruduğunu göstərib.

Tədqiqatçılar gələcək araşdırmaların həkimlərə uyğun fiziki fəaliyyət növünü tövsiyə etmək üçün ailə anamnezinə əsaslanaraq müəyyən xərçənglərin qarşısının alınmasında fərdiləşdirilmiş təbabəti mümkün edəcəyinə inandıqlarını bildirirlər. Özünəməxsus metabolik və fizioloji təsirləri olan fiziki məşqin indiyədək hər hansı dərman və ya tibbi müdaxilədən daha yüksək xərçəng profilaktikası göstərdiyi vurğulanmalıdır.