Yoqa kimyaterapiyanın yan təsiri olan neyropatik ağrını azalda bilər

Xərçəngin müalicəsində geniş istifadə olunan kimyaterapiyanın yan təsirlərindən biri olan periferik neyropatiya, əl və ayaq uclarında sinirlərin zədələnməsinə səbəb olur. Bu vəziyyət kimyaterapiya zamanı xəstələrin təxminən 70%-ində müxtəlif dərəcələrdə ortaya çıxır. Sinir zədələnməsinin ağırlığı istifadə olunan dərmandan və dozadan asılıdır və bəzən kimyaterapiya dozasının azaldılmasına və ya müalicənin dayandırılmasına gətirib çıxara bilər.

2020-ci ildə Journal of the National Cancer Institute jurnalında dərc olunan bir tədqiqatda kimyaterapiyanın səbəb olduğu neyropatik ağrı və yıxılma riskinə qarşı yoqanın effektivliyi qiymətləndirildi.

Tədqiqatın təfərrüatları

Tədqiqata yaşı 18-dən çox olan, neyrotoksik kimyaterapiyanı ən azı 3 ay əvvəl tamamlamış süd vəzi, yumurtalıq, uşaqlıq və ya endometrium xərçəngi olan şəxslər daxil edildi. İştirakçılar 11 pilləli şkalada orta və ağır neyropatik ağrını (Kimyaterapiyaya Bağlı Neyropatik Ağrı – KBNA) ifadə edən iynələnmə, keyimə və ya ağrı göstəricisi 4 və daha yüksək olan xəstələr idi.

Ümumilikdə 41 xəstənin iştirak etdiyi tədqiqatda iştirakçılar iki qrupa ayrıldı: yoqa qrupunda 21, adi qayğı qrupunda isə 20 nəfər var idi.

• Yoqa qrupu 8 həftə ərzində gündə 60 dəqiqə yoqa etməyə başladı. Bu müddət xərçəng xəstələri üzərində aparılmış əvvəlki tədqiqatlarda tövsiyə olunan məşq müddətidir. 8 həftəlik yoqa proqramına həftədə iki dəfə üzbəüz qrup dərsləri və qrup dərslərinin keçirilmədiyi günlərdə (həftədə 5 dəfə) evdə məşq daxil idi. 
• Adi qayğı qrupuna isə 12 həftə ərzində neyropatiya üçün heç bir müalicə tətbiq edilmədi.

Yoqa protokoluna əzələ-skelet elastikliyini, gücü və tarazlığı yaxşılaşdırmaq üçün nəfəs məşqləri (pranayama) və uyğunlaşdırıla bilən duruşlar (asanalar) daxil idi. Seçilən asanalar parasimpatik aktivliyi artıraraq qan dövranını, aerob qabiliyyəti, oynaqların gücünü, onurğanın elastikliyini, gövdənin mərkəzi əzələlərinin gücünü, tarazlığı və propriosepsiyanı yaxşılaşdırmağa yönəlmişdi. 

Qruplar 4., 8. və 12. həftələrdə qiymətləndirildi.

Yoqa ilə kimyaterapiyaya bağlı neyropatik ağrı azalır

Tədqiqatın nəticələri yoqa qrupundakı iştirakçıların ağrı göstəricisində nəzərəçarpan azalma olduğunu göstərdi. 

• Başlanğıcla müqayisədə 8. həftədə yoqa qrupunda orta ağrı göstəricisi 1,95 bal azaldı. 
• 12. həftədə isə yoqa qrupunda orta ağrı göstəricisi 2,03 bal azalmışdı. 
• Adi qayğı qrupunda isə ağrı göstəricisində bu qədər nəzərəçarpan dəyişiklik müşahidə edilmədi.

Bu tədqiqat kimyaterapiyaya bağlı neyropatik ağrının və yıxılma riskinin azaldılmasında yoqa məşqlərinin təsirli ola biləcəyini göstərir. Yoqa xərçəng xəstələrinin həyat keyfiyyətini artıra və yan təsirlərin öhdəsindən gəlmələrinə kömək edə bilər.

Bundan əlavə, tədqiqatın 8. həftəsində yoqa qrupundakı xəstələrin adi qayğı qrupundakılardan daha az ağrıkəsici istifadə etdiyi bildirildi, lakin bu fərq statistik baxımdan əhəmiyyətli deyildi.

Nəticə

Tədqiqatın nəticələrinə görə, yoqanın KBNA ağrısına təsiri klinik baxımdan əhəmiyyətlidir. Hazırda Amerika Klinik Onkologiya Cəmiyyətinin təlimatlarının dəstəklədiyi yeganə KBNA müdaxiləsi duloksetin təsiredici maddəsini ehtiva edən dərmanlardır. 

Bu tədqiqat bizə, yoqanın KBNA ağrısını yaxşılaşdırmaq üçün “ümidverici və dərmansız yanaşma” olduğunu düşündürür. Lakin daha böyük seçmə həcmi və daha uzun izləmə müddəti tələb edən əlavə tədqiqatların əhəmiyyətini də unutmamaq lazımdır. 

Yoqanın KBNA-nı yüngülləşdirməsinin dəqiq mexanizmi hələ tam məlum deyil, lakin iki hipotez irəli sürülüb: 

• Birincisi, yoqa qan axınını və oksigen təchizatını artıraraq neyroprotektiv təsirlər göstərir. 
• İkincisi, yoqadakı diqqətli fərqindəlik və nəfəs məşqlərinin hipotalamus-hipofiz-böyrəküstü vəzi oxu vasitəsilə simpatik fəaliyyəti tənzimləyərək parasimpatik sinir sisteminə təsir etdiyi irəli sürülür.

Nəticə etibarilə, orta və ağır KBNA-sı olan, süd vəzi və ginekoloji xərçəngdən sağ çıxmış şəxslərdə yoqa təhlükəsiz hesab edilmişdir. Həmçinin KBNA ilə əlaqəli ağrı, həyat keyfiyyəti və fiziki funksiya nəticələrini yaxşılaşdırmaq baxımından ümidverici təsir göstərmişdir. Yoqanın KBNA əlamətlərinə və yıxılma riskinə spesifik və uzunmüddətli təsirlərini təsdiqləmək üçün daha böyük seçmə həcminə, daha uzun izləmə müddətinə və uyğun nəzarət qrupuna malik, kifayət qədər statistik gücü olan randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqata ehtiyac var.