Yuxu apnesi xərçəngin yayılmasını tətikləyə bilər

Obstruktiv yuxu apnesi artmış xərçəng halları və bununla bağlı həyat itkiləri ilə əlaqələndirilmişdir. Son tədqiqatlar yuxu apnesi olan şəxslərdə görülən hipoksik (oksigen azlığı) mühitin və nizamsız hava axınının şiş hüceyrələrinin böyüməsini tətiklədiyini göstərmişdir.

Noyabr 2016-da ağciyər xəstəlikləri üzrə nüfuzlu elmi jurnal Chest-də dərc edilmiş tədqiqatda tədqiqatçılar laboratoriya heyvanlarında yuxu apnesinin xərçəng hüceyrələrinə təsirini araşdırmışlar. Siçanlar iki qrupa ayrılaraq bir hissəsi müntəzəm hava axınına, digəri isə nizamsız hipoksik mühitə məruz qoyulmaqla siçanlarda yuxu apnesi tətiklənmişdir.

Araşdırma nəticələrinə görə;

• Yuxu apnesi inkişaf edən siçanlarda ağciyər xərçəngi hüceyrələrinin bədxassəliliyinin artdığı müşahidə edilmişdir. Bunun səbəbinin yuxu apnesi ilə bağlı qan dövranına buraxılan ekzosomlar olduğu müəyyən edilmişdir.

Ekzosomlar zülalların, lipidlərin, miRNA-ların daşınmasında iştirak edən mikroskopik daşıyıcılardır. Əsasən hüceyrələrin ünsiyyətində rol oynayırlar. Ekzosomları hüceyrələrin bir-birinə göndərdiyi məktublar kimi düşünə bilərik. Lakin xərçəng hüceyrələri ekzosomları böyümələrini artırmaq üçün istifadə edir. Ekzosom sayı çox artarsa şiş böyüməsi çox olur və daha asan metastaz verir. Son illərdə ekzosomların qan analizi ilə aşkarlanaraq xərçəngdə erkən diaqnoz və xəstəliyə ən uyğun müalicənin müəyyən edilməsinə dair araşdırmalar aparılır.

• Toxumalarda yaranan oksigen azlığının “xərçəng hüceyrəsi ilə dost” ekzosomların buraxılmasını artırdığı müəyyən edilmişdir.
• Araşdırmanın ən maraqlı nəticələrindən biri yuxu apnesi inkişaf edən siçanlardan ayrılmış ekzosomlarla yuxu apnesi olan insanlardan ayrılmış ekzosomlar müqayisə edildikdə hüceyrə kulturası modellərində hər ikisinin eyni təsiri göstərməsidir.

Bəs bu tədqiqat klinik baxımdan nə ifadə edir?

• Yuxu apnesinin xərçəngin pis gedişində müstəqil amil olduğu müəyyən edilmişdir. Buna görə xərçəng xəstələrində yuxu apnesinə əhəmiyyət verilməli və müalicə edilməlidir.
• Tədqiqatçılar həmçinin ekzosomlardan buraxılan RNA hissəciklərini də araşdırmışlar. Bu hissəciklərdə qabaqcıl genetik analizlərin aparılması xərçəngi aqressivləşdirən molekulların və hüceyrə yollarının kəşfinə töhfə verə bilər.