Efsitora (Onswik) FDA Onayı: Tip 2 Diyabette Haftada Bir Yapılan İkinci Bazal İnsülin
Efsitora (Onswik) FDA onayı: tip 2 diyabette haftada bir kez yapılan ikinci bazal insülin
24 Eylül 2026'da ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Eli Lilly'nin geliştirdiği insülin efsitora alfa (ABD'deki tam adıyla insulin efsitora alfa-gobe, ticari adı Onswik) ilacını, tip 2 diyabetli erişkinlerde diyet ve egzersize ek olarak kan şekerini kontrol etmek için onayladı. Efsitora, günde bir kez yapılan bazal insülin yerine haftada bir kez yapılan bir bazal insülin. Yılda 365 yerine 52 iğne demek; şirketin ifadesiyle yılda 300'den fazla enjeksiyon daha az. Bu, Mart 2026'da onaylanan Novo Nordisk'in insülin ikodeğinden (Awiqli) sonra ABD'de onaylanan ikinci haftalık insülin. Efsitoranın öne çıkan farkı ise günlük insülinlerdeki sık doz hesaplarının yerine dört sabit doz basamağıyla kullanılabilmesi.
- Endikasyon: Tip 2 diyabetli erişkinlerde, diyet ve egzersize ek olarak kan şekeri kontrolü. Tip 1 diyabette önerilmiyor (ağır hipoglisemi riski).
- Kullanım: Haftada bir kez deri altına, hazır dolu kalemle. İnsülin kullanmamış hastalarda 100 ünite/hafta ile başlanır; gerekirse en az 4 hafta arayla 150, 250 ve 400 üniteye çıkılır.
- Kanıt: 3.400'den fazla tip 2 diyabetli erişkinin katıldığı dört faz 3 QWINT çalışmasında HbA1c düşüşü, günlük glarjin veya degludekten daha kötü olmadığı (non-inferiority) gösterildi; üstünlük gösterilmedi.
- Hipoglisemi: İnsülin kullanmamış hastalarda sabit doz rejimiyle klinik olarak anlamlı veya ağır hipoglisemi %43 daha az (QWINT-1, oran 0,57); diğer tip 2 çalışmalarında anlamlı fark yok.
- Bu bir ilk mi? İlk haftalık insülin değil. Ama onaylanan ilk Fc füzyon insülin, etiketinde sabit doz basamaklı rejim bulunan ilk insülin ve bugüne kadarki en uzun yarı ömürlü insülin (yaklaşık 17 gün).
- Türkiye: Efsitora ve ikodek Türkiye'de ruhsatlı ve satışta görünmüyor.
Tip 2 diyabet, ülkemizin en yaygın kronik hastalıklarından biri. Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun 2024 verilerine göre Türkiye'de 20-79 yaş arası yaklaşık 9,6 milyon erişkin diyabetle yaşıyor ve bunların yaklaşık %45'i hastalığının farkında değil. Hastalık ilerledikçe pankreasın insülin üretimi azalır ve hastaların bir kısmında ağızdan ilaçlar ve iğne şeklindeki GLP-1 ilaçlarına rağmen insüline ihtiyaç doğar. Ancak insüline başlamak hem hasta hem hekim için zor bir eşiktir: her gün iğne, sık doz ayarı ve hipoglisemi (şeker düşmesi) korkusu, tedavinin gecikmesinin başlıca nedenleri arasında sayılır.
Haftalık insülinler tam da bu eşiği düşürmeyi hedefliyor. Son yıllarda dulaglutid (Trulicity), semaglutid (Ozempic) ve tirzepatid (Mounjaro) gibi haftada bir yapılan ilaçlar diyabet tedavisini büyük ölçüde değiştirdi. Efsitora, bu "haftalık" mantığı bazal insüline taşıyan ikinci ilaç; ama doz ayarını da haftalık ilaçlara benzer şekilde birkaç sabit basamağa indirgemeye çalışan ilk insülin.
- 12 Mart 2024: Dünyada ilk haftalık insülin onayı, Kanada'da insülin ikodek (Awiqli) için; tip 1 ve tip 2 diyabet.
- 17 Mayıs 2024: İkodek Avrupa Birliği'nde onaylandı (tip 1 ve tip 2). Haziran 2024'te Çin'de (yalnızca tip 2) onay aldı; Japonya'da da onaylandı ve Ocak 2025'te satışa sunuldu.
- 24 Mayıs 2024: FDA danışma kurulu, tip 1 diyabette ikodeğe 7'ye karşı 4 oyla olumsuz görüş verdi (ONWARDS 6'da artmış hipoglisemi).
- 10 Temmuz 2024: FDA, üretim süreci ve tip 1 endikasyonuyla ilgili taleplerle ikodeği ilk başvuruda onaylamadı.
- 26 Mart 2026: FDA ikodeği (insulin icodec-abae) yalnızca tip 2 diyabetli erişkinlerde onayladı: ABD'nin ilk haftalık insülini.
- 25 Haziran 2026: Avrupa İlaç Ajansı'nın bilimsel komitesi (CHMP), efsitora (Onswik) için tip 2 diyabette olumlu görüş verdi. Lilly'ye göre efsitora, ABD'den önce Avrupa İlaç Ajansı, Meksika (COFEPRIS) ve Japonya (PMDA) düzenleyicilerinden olumlu karar almıştı.
- 24 Eylül 2026: FDA efsitorayı tip 2 diyabetli erişkinlerde onayladı: ABD'nin ikinci haftalık insülini, efsitoranın dünyadaki dördüncü onayı. ABD'de önümüzdeki aylarda satışa çıkması bekleniyor.
Hayır: Efsitora ilk haftalık insülin değil. Dünyada bu unvan 2024'te Kanada'da onaylanan ikodeğe, ABD'de ise Mart 2026'daki ikodek onayına ait. Lilly de basın açıklamasında bir "ilk" iddiasında bulunmuyor.
Evet, dört açıdan (bizim değerlendirmemiz):
- İlk Fc füzyon insülin: Efsitora, insülin molekülünü bir antikor parçasına (IgG2 Fc bölgesi) bağlayarak uzun etki sağlayan onaylı ilk insülin. Aynı teknoloji daha önce yine Lilly'nin haftalık GLP-1 ilacı dulaglutidde kullanılmıştı.
- İlk sabit doz basamaklı insülin rejimi: Lilly, QWINT-1'i "türünün ilk örneği sabit dozlu çalışma" olarak tanımladı. Etikette insülin kullanmamış hastalar için yalnızca dört sabit dozdan oluşan bir rejim yer alıyor.
- En uzun yarı ömür: Yaklaşık 17 gün; ikodekte bu süre yaklaşık 8 gün (196 saat), degludekte yaklaşık 1 gün.
- En yoğun insülin kalemi: U-1000 (mililitrede 1000 ünite) kalem, bildiğimiz kadarıyla onaylanmış en yüksek konsantrasyonlu insülin. Önceki en yüksek değerler U-500 (regüler insan insülini) ve U-700 (ikodek) idi.
Bazal insülin nedir, haftalık insülin nasıl çalışır?
Vücudumuz, yemek yemediğimiz saatlerde bile karaciğerin kana şeker salmasını dengelemek için sürekli az miktarda insülin salgılar. Buna bazal insülin denir. Yemeklerden sonra salınan ek insüline ise bolus (öğün) insülini denir. Tip 2 diyabette insüline başlanırken genellikle ilk adım, bu arka plan ihtiyacını karşılayan uzun etkili bir bazal insülindir. Bugün en sık kullanılan bazal insülinler olan glarjin ve degludek günde bir kez yapılır.
Haftalık insülin fikri basittir: insülini, vücuttan çok yavaş temizlenecek şekilde değiştirmek. Böylece tek bir enjeksiyon, bir hafta boyunca dengeli bir arka plan insülin düzeyi sağlar. İki haftalık insülin bunu farklı yollarla yapar:
- Efsitora, tek zincir hâline getirilmiş bir insülin molekülünü, bir bağlayıcı peptitle insan antikorunun IgG2 Fc bölgesine bağlar ve iki kopyadan oluşan (dimer) büyük bir molekül oluşturur. Etiketteki yarı ömrü yaklaşık 17 gün, dozdan bağımsız.
- İkodek ise insüline bir yağ asidi zinciri ekler; bu zincir, kandaki albümin proteinine güçlü ama geri dönüşümlü şekilde bağlanır ve dolaşımda bir insülin deposu oluşturur. Yarı ömrü ortalama 196 saat, yani yaklaşık 8 gündür.
Şekil 1 · Haftada bir insülin: iki farklı mühendislik
Efsitora insülini bir antikor parçasına bağlar, ikodek albümine tutunur. Sonuç aynı: haftalık bazal insülin.
Haftalık dozun yüksek olması (haftada yüzlerce ünite) kalemlerin de çok yoğun olmasını gerektirir. Efsitora iki kalemle sunulacak: U-500 kalem (mililitrede 500 ünite; tek enjeksiyonda en fazla 400 ünite, 5'er ünite adımlarla) ve U-1000 kalem (mililitrede 1000 ünite; tek enjeksiyonda en fazla 800 ünite, 10'ar ünite adımlarla). Bu yoğunluk, etikette ilaç hatası ve yanlışlıkla aşırı doza bağlı hipoglisemi uyarısının neden ilk sırada yer aldığını da açıklıyor: kalemler başka insülinlerle karıştırılmamalı, üniteler günlük insülin alışkanlığıyla hesaplanmamalıdır.
Nasıl kullanılıyor? Sabit doz basamakları
Efsitoranın en dikkat çekici yanı doz rejimi. Günlük bazal insülinlerde doz genellikle hastanın ölçtüğü açlık şekerine göre birkaç günde bir, küçük adımlarla ayarlanır. Bu, özellikle yaşlı hastalar ve birinci basamak hekimleri için insüline başlamayı zorlaştıran bir süreçtir. Efsitorada ise insülin kullanmamış hastalar için, haftalık GLP-1 ilaçlarına benzeyen, dört sabit basamaklı bir rejim tanımlandı.
Şekil 2 · Dört sabit basamak
İnsülin kullanmamış tip 2 diyabetlilerde etiketteki sabit doz rejimi.
| Durum | Başlangıç (etikete göre) | Sonrası |
|---|---|---|
| İnsülin kullanmamış, sabit doz rejimi | Haftada 100 ünite | En az 4 hafta arayla 150, 250, 400 üniteye çıkılır |
| İnsülin kullanmamış, esnek rejim | 1. hafta: tek seferlik 300 ünite; 2. hafta: 100 ünite | Açlık şekerine göre haftada 20-40 ünite ayar |
| Günlük bazal insülinden geçiş | Son günlük dozdan sonraki gün başlanır. 1. hafta: günlük doz × 7 × 3 (tek seferlik); 2. hafta: günlük doz × 7 | Haftada 20-40 ünite ayar. Glarjin U-300 veya günde iki kez NPH'den geçişte günlük dozun %80'i esas alınır |
| Doz kaçırılırsa | 4 gün içinde en kısa sürede yapılır, sonra her zamanki haftalık güne dönülür | |
Bu tablo bilgilendirme amaçlıdır; doz hesabı ve geçiş mutlaka diyabet hekiminizle yapılmalıdır. Özellikle günlük insülinden geçişteki ilk haftanın "üç katı" dozu, alışılmadık görünse de, ilacın kararlı düzeye daha hızlı ulaşması için tasarlanmış tek seferlik bir yükleme dozudur. Etikete göre tek seferlik başlangıç dozu kullanılmadığında kararlı düzeye 8-10 haftada, kullanıldığında 4-6 haftada ulaşılıyor. Kilo ve iştah üzerinde etkili haftalık ilaçlarda doz basamaklarının nasıl kişiselleştirildiğini inkretin ilaçlarında doz titrasyonu yazımızda anlatmıştık.
QWINT programı: sonuçlar
FDA onayı, tip 2 diyabetli toplam 3.439 erişkinin katıldığı dört faz 3 çalışmaya (QWINT-1, 2, 3 ve 4) dayanıyor. Tip 1 diyabette yapılan beşinci çalışma (QWINT-5) onay paketinin dışında kaldı. Tüm çalışmaların birincil hedefi, HbA1c'deki düşüşün günlük bazal insüline göre belirlenmiş bir sınırın ötesinde daha kötü olmadığını göstermekti (non-inferiority; kabul sınırı 0,4 puan). Her çalışmada bu hedefe ulaşıldı.
| Çalışma | Hasta grubu | HbA1c düşüşü (efsitora / karşılaştırma) | Seviye 2-3 hipoglisemi (hasta-yılı başına) |
|---|---|---|---|
| QWINT-1 795 hasta, 52 hafta glarjine karşı |
İnsülin kullanmamış; sabit doz rejimi | 1,19 / 1,16 puan fark −0,03 |
0,50 / 0,88 oran 0,57 (0,39-0,84) |
| QWINT-2 928 hasta, 52 hafta degludeke karşı |
İnsülin kullanmamış | 1,26 / 1,17 puan | 0,58 / 0,45 ağır olay: 0 / 6 |
| QWINT-3 986 hasta, 78 hafta degludeke karşı |
Günlük bazal insülinden geçiş | 0,81 / 0,72 puan fark −0,09 |
0,84 / 0,74 oran 1,14 (anlamlı değil) |
| QWINT-4 730 hasta, 26 hafta glarjine karşı |
Bazal + öğün insülini (yoğun insülin) | 1,01 / 1,00 puan | 6,6 / 5,9 oran 1,11 (anlamlı değil) |
| QWINT-5 692 hasta, 52 hafta degludeke karşı |
Tip 1 diyabet (onay dışı) | 0,51 / 0,56 puan | 14,03 / 11,59 oran 1,21 (1,04-1,41) |
HbA1c değerleri "tedavi rejimi" analizine göredir; şirket açıklamalarında yer alan "etkinlik" analizi rakamları biraz farklıdır. Seviye 2 hipoglisemi, kan şekerinin 54 mg/dL'nin altına düşmesi; seviye 3 ise başkasının yardımını gerektiren ağır hipoglisemidir. Başlangıç HbA1c değerleri QWINT-1 ve 2'de yaklaşık %8,2, QWINT-3'te %7,7-7,8, QWINT-4'te %8,2 idi.
Hipoglisemi: en önemli ayrıntı
İnsülin tedavisinde en çok korkulan yan etki hipoglisemidir; haftalık insülinlerde bu endişe daha da büyüktür, çünkü etkisi uzun süren bir insülinin dozu hızla geri alınamaz. Bu açıdan QWINT sonuçları üç katmanlı bir tablo çiziyor:
- İnsülin kullanmamış hastalarda sabit doz rejimi (QWINT-1): Klinik olarak anlamlı veya ağır hipoglisemi, günlük glarjine göre %43 daha az görüldü (hasta-yılı başına 0,50'ye karşı 0,88). Mutlak olarak, 100 hasta-yılında görülen olay sayısı yaklaşık 88'den 50'ye iniyor. Aynı çalışmada efsitora grubunda ortanca 2, glarjin grubunda 8 doz değişikliği yapıldı.
- Diğer tip 2 çalışmaları (QWINT-2, 3, 4): Seviye 2-3 hipoglisemi oranları sayısal olarak biraz daha yüksek ama istatistiksel olarak benzerdi. QWINT-2'de ağır hipoglisemi efsitora grubunda hiç görülmezken degludek grubunda 6 olay yaşandı. QWINT-4'te gece hipoglisemisi efsitora grubunda daha azdı (0,67'ye karşı 1,00).
- Tip 1 diyabet (QWINT-5): HbA1c düşüşü benzer olsa da hipoglisemi efsitora ile %21 daha fazlaydı. Ağır hipoglisemi yaşayan hasta oranı %10'a karşı %3'tü. Bu nedenle etiket, efsitoranın tip 1 diyabette kullanılmasını önermiyor. İkodek de tip 1 diyabette benzer bir sorun yaşamıştı (ONWARDS 6).
Etikete göre efsitora tedavisinde en sık bildirilen olaylar, çalışmalara göre değişen oranlarda seviye 2 hipoglisemi (%25,9-55,6), seviye 3 ağır hipoglisemi (%0,3-1,4), bacaklarda ödem (%1,6) ve enjeksiyon yeri reaksiyonları (%1,4). Etikette kutulu uyarı yok.
QWINT-1 ile aynı anda yayımlanan New England Journal of Medicine başyazısının yazarlarından Dr. Clifford J. Rosen, Medscape'e yaptığı değerlendirmede onayın, insüline ihtiyacı olanlara daha seyrek iğne seçeneği sunacağını ve özellikle başka hastalıkları olan kişilerde tedaviye uyumu artırabileceğini söyledi. Rosen, GLP-1 ilaçlarının ve ikili-üçlü agonistlerin hızla yaygınlaştığını, ancak kendi insülin üretimi çok azalmış, uzun süredir tip 2 diyabeti olan hastalarda uzun etkili insülinin yerinin sürdüğünü vurguladı.
Efsitora ve ikodek: iki haftalık insülinin karşılaştırması
İki haftalık insülin hiçbir çalışmada doğrudan karşılaştırılmadı. Aşağıdaki tablo iki ilacın özelliklerini ve kendi çalışma programlarındaki sonuçlarını yan yana koyuyor; ancak farklı çalışmaların sonuçları birbirine karşı doğrudan kıyaslanamaz.
| Özellik | Efsitora (Onswik) | İkodek (Awiqli) |
|---|---|---|
| Firma | Eli Lilly | Novo Nordisk |
| FDA onayı | 24 Eylül 2026 | 26 Mart 2026 |
| Dünyada ilk onay | ABD'den önce Avrupa, Meksika ve Japonya (tarihleri doğrulanamadı) | 12 Mart 2024 (Kanada) |
| Uzun etki mekanizması | IgG2 Fc füzyonu | Yağ asidi zinciriyle albümine bağlanma |
| Yarı ömür | ~17 gün | ~8 gün (196 saat) |
| Kalem konsantrasyonu | U-500 ve U-1000 | U-700 |
| İnsülin kullanmamış hastada başlangıç | 100 ünite/hafta, dört sabit basamak | ABD etiketini doğrulayamadık |
| Günlük insülinden geçişte ilk doz | Tek seferlik 3 katı yükleme dozu | Avrupa etiketine göre ilk doz %50 artırılabilir |
| Tip 1 diyabet | ABD'de önerilmiyor; Avrupa'da da yalnızca tip 2 | ABD ve Çin'de yalnızca tip 2; Avrupa, Kanada ve Japonya'da tip 1 için de onaylı |
| Faz 3 programı | QWINT 1-5 | ONWARDS 1-6 |
| HbA1c (tip 2) | Tüm çalışmalarda "daha kötü değil"; üstünlük yok | Birkaç çalışmada üstünlük (fark −0,19 ile −0,38 puan) |
| Hipoglisemi (insülin kullanmamış tip 2) | QWINT-1'de %43 daha az; QWINT-2'de benzer | Sayısal olarak daha fazla; ONWARDS 3'te anlamlı olarak fazla |
| GLP-1 ile sabit kombinasyon | Yok | İkodek + semaglutid (IcoSema) Avrupa'da onaylandığı bildirildi |
İkodeğin ONWARDS programı
| Çalışma | Hasta grubu, karşılaştırma | HbA1c farkı (ikodek − günlük) | Seviye 2-3 hipoglisemi oranı |
|---|---|---|---|
| ONWARDS 1 | 984 insülin kullanmamış tip 2; glarjin; 78 hafta | −0,19 (üstün) | 1,64 (anlamlı değil) |
| ONWARDS 2 | 526 bazal insülinden geçiş; degludek | −0,22 (üstün) | 1,93 (anlamlı değil) |
| ONWARDS 3 | 588 insülin kullanmamış tip 2; degludek | −0,2 (üstün) | 3,12 (anlamlı fazla) |
| ONWARDS 4 | 582 bazal + öğün insülini; glarjin | −0,02 | 0,99 |
| ONWARDS 5 | 1.085 insülin kullanmamış tip 2; günlük analoglar | −0,38 (üstün) | 1,17 (anlamlı değil) |
| ONWARDS 6 | 582 tip 1; degludek | +0,05 (26. hafta) | 1,89 (anlamlı fazla) |
Bu iki programın özeti şöyle yapılabilir: İkodek kan şekerini günlük insülinden biraz daha fazla düşürme eğiliminde, ama bunun bedeli sayısal olarak biraz daha fazla hipoglisemi. Efsitora ise kan şekerini günlük insülin kadar düşürüyor ve özellikle sabit doz rejimiyle hipoglisemide avantaj gösteriyor. Ancak çalışmaların hasta grupları, doz ayar yöntemleri ve süreleri farklı olduğu için bu fark kesin bir üstünlük olarak okunmamalı. Hangisinin daha iyi olduğu sorusunun cevabı, ancak iki ilacı doğrudan karşılaştıran bir çalışmayla verilebilir.
Bizim değerlendirmemiz
Şekil 3 · Uzun etkinin iki yüzü
Haftalık insülinin kolaylığı ile dikkat gerektiren yönleri aynı özellikten gelir: çok uzun yarı ömür.
- "Daha kötü değil" demek "daha iyi" demek değil: Efsitora kan şekerini günlük insülin kadar düşürüyor; asıl kazanç etkinlikte değil, kullanım kolaylığında. Bunun tedaviye uyumu gerçek hayatta artırıp artırmadığı henüz gösterilmedi.
- Hipoglisemi avantajı koşullu: Belirgin avantaj yalnızca insülin kullanmamış hastalarda ve sabit doz rejimiyle (QWINT-1) görüldü. Günlük insülinden geçen veya yoğun insülin kullanan hastalarda hipoglisemi sayısal olarak biraz daha fazlaydı.
- Esneklik kaybı: Etiket, akut hastalık sırasında ya da kısa süreli diyet ve aktivite değişikliklerinde doz ayarı önerilmiyor. Uzun etkili bir insülin, hızla değişen ihtiyaçlara (ameliyat, ağır enfeksiyon, iştahın aniden kesilmesi) günlük insülin kadar kolay uyum sağlayamaz.
- Kanser hastaları için özel not: Kemoterapi sırasında sık kullanılan deksametazon gibi kortizon ilaçları kan şekerini birkaç gün içinde belirgin yükseltip düşürebilir; iştah ve beslenme de tedavi döngüleriyle değişir. Bu dalgalı tabloda haftalık sabit bir insülinin yeri, bizim değerlendirmemize göre sınırlı olabilir; bu hastalarda veri yok.
- Oruç: Ramazan'da oruç tutan hastalarda haftalık insülinlerle ilgili bir çalışmaya rastlamadık. Oruca karar vermeden önce mutlaka hekiminize danışın.
- Uzun vadeli veriler: Kalp-damar sonuçları, 1-1,5 yıldan uzun güvenlik ve kilo etkisi konusunda ayrıntılı veri, erişebildiğimiz kaynaklarda yer almıyordu.
İnsüline yeni başlayacak, her gün iğne yapmakta zorlanan, bakım verene bağımlı veya sık doz ayarını yönetmekte güçlük çeken tip 2 diyabetliler; haftalık GLP-1 ilacı kullanıp bazal insülin eklenmesi gerekenler.
Tip 1 diyabetliler (önerilmiyor), sık ağır hipoglisemi geçirenler, insülin ihtiyacı hızla değişenler (steroid tedavisi, ağır hastalık, ameliyat öncesi dönem) ve kalemlerin yoğunluğu nedeniyle doz hatası riski yüksek olanlar.
Gerçek hayatta uyumu ve HbA1c kontrolünü artırıyor mu? İkodeğe göre farkı ne? Oruçta ve kırılgan yaşlılarda güvenli mi? Fiyatı ve geri ödemesi ne olacak?
Tarihsel bağlam: 1922'den haftalık insüline
İnsülin, tıp tarihinin en dramatik buluşlarından biri. Keşfinden önce tip 1 diyabet kısa sürede hayat kaybıyla sonuçlanan bir hastalıktı. Sonraki yüz yılda insülinin hikâyesi, büyük ölçüde daha az iğne ve daha düzgün etki arayışının hikâyesi oldu. İlginç bir ayrıntı: bu yolun birçok kilometre taşında, efsitorayı geliştiren Lilly'nin adı var.
Yüz yılda günde üç-dört iğneden haftada bir iğneye gelinmiş olması, diyabet tedavisinde hastanın yükünü azaltma hedefinin ne kadar ilerlediğini gösteriyor. Aynı dönemde GLP-1 ilaçları ve ikili agonistler, pek çok tip 2 diyabetlide insüline geçişi geciktirdi. Bugün insülin, bu ilaçlara rağmen kan şekeri kontrol altına alınamayan hastalarda hâlâ vazgeçilmez.
Türkiye'de durum
- Efsitora (Onswik): Türkiye'de ruhsatlı değil ve satışta yok. Şirketin Türkiye'ye yönelik bir takvim açıkladığına rastlamadık.
- İkodek (Awiqli): Türkiye'de ruhsatlı olduğuna veya fiyat listelerinde yer aldığına dair bir kayıt bulamadık. İlaç fiyat sitelerine bu çalışma sırasında erişilemediği için bu bilginin kontrol edilmesini öneririz.
- Günlük bazal insülinler: Glarjin ve degludek gibi günlük bazal insülinler Türkiye'de yaygın olarak kullanılıyor.
- Diyabetin yükü: TURDEP-II çalışmasında (2010) erişkinlerde ölçülen diyabet sıklığı %16,5 (yaşa göre standartlaştırılmış değer %13,7) idi; 1997-98'deki TURDEP-I'e göre yaklaşık %90 artış. Uluslararası Diyabet Federasyonu 2024 verilerine göre Türkiye'de 9,6 milyon erişkin diyabetli var ve bu sayının 2050'de 14 milyonu aşması öngörülüyor.
Diyabet çoğu zaman yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ve ürik asit yüksekliği gibi diğer metabolik sorunlarla birlikte seyreder. Bu nedenle kan şekeri tedavisi, kalp-damar riskini azaltan bütüncül bir planın parçası olarak ele alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
- Haftalık insülin, günlük insülinin yerini alacak mı?
- Tip 2 diyabette bazal insülin ihtiyacı olan birçok hasta için güçlü bir alternatif olabilir. Ancak ihtiyacı hızla değişen, tip 1 diyabetli veya sık hipoglisemi yaşayan hastalarda günlük insülinler, dozun hızlı ayarlanabilmesi nedeniyle yerini koruyacak gibi görünüyor.
- Tip 1 diyabette kullanılabilir mi?
- Hayır. QWINT-5 çalışmasında tip 1 diyabette ağır hipoglisemi efsitora ile belirgin olarak daha sık görüldü (hastaların %10'una karşı %3'ü). FDA etiketi bu nedenle tip 1 diyabette kullanımı önermiyor.
- Dozu unutursam ne olur?
- Etikete göre unutulan doz, 4 gün içinde en kısa sürede yapılır, ardından her zamanki haftalık güne dönülür. 4 günden fazla geçmişse ne yapılacağını hekiminize sorun.
- Şekerim düşerse ne yapmalıyım?
- Diğer insülinlerde olduğu gibi hızlı emilen şeker (meyve suyu, şeker, glukoz tableti) alınır ve 15 dakika sonra ölçüm tekrarlanır. Etikete göre efsitoranın uzun etkisi, hipoglisemiden toparlanmayı kısa etkili insülinlere göre geciktirebilir; bu nedenle tekrarlayan düşüklerde ve bilinç değişikliğinde gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
- GLP-1 ilaçlarıyla birlikte kullanılabilir mi?
- QWINT-2 çalışmasına GLP-1 ilaçlarını kullanan hastalar da alındı ve sonuçlar bu kullanıma göre ayrı değerlendirildi. Kombinasyon kararı hekiminize aittir. GLP-1 ilaçları hakkında Wegovy ve Saxenda yazılarımıza bakabilirsiniz.
- Zayıflama iğneleriyle aynı şey mi?
- Hayır. Efsitora bir insülindir ve kan şekerini doğrudan düşürür; kilo verdirmek için kullanılmaz. Semaglutid veya tirzepatid gibi zayıflama iğneleri ise GLP-1 grubu ilaçlardır ve farklı bir mekanizmayla çalışır.
- Kalemimi başkasıyla paylaşabilir miyim?
- Hayır. İğne değiştirilse bile kalemin paylaşılması kan yoluyla bulaşan enfeksiyon riski taşır; etikette ayrı bir uyarı olarak yer alıyor.
- Türkiye'de ne zaman kullanılabilir olacak?
- Bilinmiyor. Efsitora Türkiye'de ruhsatlı değil ve bir ruhsat başvurusuna dair kamuya açık bilgiye rastlamadık.
Sözlük
- Bazal insülin
- Öğünlerden bağımsız olarak gün boyu gereken arka plan insülini.
- HbA1c
- Son 2-3 ayın ortalama kan şekerini yansıtan kan testi. Tip 2 diyabette hedef çoğu hastada %7'nin altıdır.
- Hipoglisemi (seviye 1-2-3)
- Kan şekerinin düşmesi. Seviye 1: 70 mg/dL altı; seviye 2: 54 mg/dL altı (klinik olarak anlamlı); seviye 3: başkasının yardımını gerektiren ağır tablo.
- Non-inferiority (daha kötü olmama)
- Yeni tedavinin, standart tedaviden önceden belirlenmiş bir sınırdan daha kötü olmadığını gösteren çalışma tasarımı. Üstünlük anlamına gelmez.
- Yarı ömür
- İlacın kandaki düzeyinin yarıya inmesi için geçen süre.
- Kararlı düzey
- Düzenli dozlarla ilacın kandaki düzeyinin sabitlendiği nokta.
- Fc füzyon
- Bir molekülün antikorun Fc bölgesine bağlanarak vücutta daha uzun kalmasının sağlandığı teknoloji.
- U-500 / U-1000
- İnsülin konsantrasyonu: mililitrede 500 veya 1000 ünite. Standart insülinler U-100'dür.
DROZDOGAN Akademi Yorumu
Efsitora, haftalık insülin sınıfına geç gelen ama farklı bir fikirle gelen bir ilaç. Asıl yeniliği etkinlik değil, insülin tedavisini sadeleştirme iddiası: az sayıda sabit doz, az sayıda doz ayarı, haftada bir iğne.
⚡ Neden önemli
İnsüline başlamak, tip 2 diyabet tedavisinin en çok geciktirilen adımlarından biri. Her gün iğne ve sık doz ayarı gerektirmeyen bir bazal insülin, bu eşiği hem hasta hem hekim için düşürebilir. QWINT-1'in sabit doz rejimi, insülini haftalık GLP-1 ilaçları kadar basit bir takvimle kullanmanın mümkün olduğunu gösterdi.
✅ Güçlü yanlar
3.400'den fazla hastalık, dört farklı tip 2 diyabet durumunu kapsayan faz 3 programı; tüm çalışmalarda günlük insülinden daha kötü olmayan HbA1c düşüşü; insülin kullanmamış hastalarda sabit doz rejimiyle %43 daha az klinik olarak anlamlı hipoglisemi ve dörtte bir oranında doz ayarı; yılda 300'den fazla daha az enjeksiyon; kutulu uyarı yok.
⚠️ Sınırlamalar
Hiçbir çalışmada kan şekeri kontrolünde üstünlük yok. Hipoglisemi avantajı yalnızca insülin kullanmamış hastalarda gösterildi. Tip 1 diyabette ağır hipoglisemi arttı. Çok uzun yarı ömür, hızla değişen insülin ihtiyacına uyum sağlamayı ve hipoglisemiden toparlanmayı zorlaştırabilir. İkodekle doğrudan karşılaştırma, uzun vadeli kalp-damar verisi ve fiyat bilgisi yok.
🩺 Pratikte ne yapmalı
- İnsüline başlamanız önerildiyse, haftalık seçeneklerin ülkemizde henüz bulunmadığını bilin ve günlük insülini ertelemeyin.
- Günlük bazal insülin kullanıyorsanız, kendi başınıza doz veya ilaç değişikliği yapmayın; ileride geçiş, hekim gözetiminde özel bir yükleme dozuyla yapılır.
- Tip 1 diyabetliyseniz haftalık insülinler şu an için size uygun değil.
- Kanser tedavisi alıyor ve kortizon kullanıyorsanız, kan şekeri planınızı onkoloğunuz ve endokrinoloğunuzla birlikte yapın.
❓ Açık sorular
Haftalık insülin, gerçek hayatta tedaviye uyumu ve kan şekeri kontrolünü artıracak mı? Efsitora ile ikodek arasında anlamlı bir fark var mı? Yaşlılarda, oruç tutanlarda ve sık hastaneye yatan hastalarda güvenli mi? Haftalık GLP-1 ilaçlarıyla sabit kombinasyonlar yaygınlaşacak mı? Fiyatı, günlük insülinlerle rekabet edebilecek mi?
Kısa hükmümüz: Efsitora, tip 2 diyabette kan şekerini günlük insülin kadar etkili düşüren, insüline yeni başlayan hastalarda sabit doz rejimiyle hipoglisemi açısından avantaj gösteren ve iğne yükünü yılda 300'den fazla azaltan önemli bir kolaylık ilacı. İlk haftalık insülin değil; ama onaylanan ilk Fc füzyon insülin ve insülin kullanımını birkaç sabit basamağa indiren ilk rejim. Tip 1 diyabette ve ihtiyacı hızla değişen hastalarda yeri yok. Türkiye'de henüz bulunmuyor.
- Bu yazı Eylül 2026 itibarıyla kamuya açık kaynaklara (Lilly ve Novo Nordisk basın açıklamaları, ABD reçeteleme bilgisi, Avrupa İlaç Ajansı sayfaları, kongre ve dergi yayınlarını aktaran mesleki haber kaynakları, bir derleme makale ve Uluslararası Diyabet Federasyonu verileri) dayanılarak hazırlanmıştır. NEJM ve Lancet makalelerinin tam metnine erişilemedi; Lancet sonuçları özet sayfalarından alınmıştır.
- "İlk" ifadeleri: Lilly basın açıklamasında bir "ilk" iddiası yoktur; QWINT-1'i "türünün ilk örneği sabit dozlu çalışma" olarak tanımlamıştır. "İlk Fc füzyon insülin", "sabit doz basamaklı ilk insülin rejimi" ve "en yüksek konsantrasyonlu insülin kalemi" ifadeleri bizim değerlendirmemizdir.
- Rakam farklılıkları: QWINT HbA1c rakamları "tedavi rejimi" analizine göredir; şirket açıklamalarında "etkinlik" analizi rakamları verilmiştir. QWINT-2'nin HbA1c farkının nokta tahmini ve hipoglisemi oran oranı ile QWINT-4'ün güven aralığı doğrulanamadı. QWINT-5'te bir haber kaynağının verdiği farklı hipoglisemi oranları (17,19'a karşı 14,06) yerine Lancet özetindeki değerler kullanılmıştır. ONWARDS sonuçları bir derleme makaleden alınmıştır; ONWARDS 4'ün güven aralığı kaynakta tutarsız olduğu için verilmemiştir.
- Doğrulanamayanlar: Efsitoranın Meksika ve Japonya onay tarihleri ile Avrupa Komisyonu'nun nihai karar tarihi; ABD fiyatı; ikodeğin ABD etiketindeki başlangıç dozu ve doz ayar şeması; ikodek + semaglutid kombinasyonunun Avrupa onay tarihi (ansiklopedik kaynak); QWINT çalışmalarında kilo değişimi; ikodeğin Türkiye'deki ruhsat durumu.
- Genel bilgiye dayananlar: İnsülin tarihçesindeki 1922-2000 arası bilgiler, Fc bölgesinin molekülü vücutta daha uzun tuttuğu bilgisi, hipoglisemi seviye tanımları ve hipoglisemide yapılacaklar yerleşik tıbbi bilgi olarak verilmiştir.
- Efsitora ile ikodek arasındaki karşılaştırma farklı çalışmalara dayanır; doğrudan kıyaslanamaz. Kanser hastaları ve oruçla ilgili değerlendirmeler ve Akademi yorumu bize aittir.
- Şemalar, metindeki doğrulanmış ifadelerden türetilmiştir; yeni veri içermezler.
- Bu yazı kişisel tıbbi tavsiye değildir. İnsülin başlangıcı, doz ve geçiş kararları hekiminizle birlikte verilmelidir.
Kaynaklar
- Eli Lilly and Company. U.S. FDA approves Lilly's Onswik (insulin efsitora alfa-gobe), a once-weekly basal insulin injection treatment for adults living with type 2 diabetes. Basın bülteni, 24 Eylül 2026.
- Onswik (insulin efsitora alfa-gobe) ABD reçeteleme bilgisi. Eli Lilly, Eylül 2026.
- European Medicines Agency. Onswik: CHMP summary of positive opinion. 25 Haziran 2026.
- Eli Lilly and Company. First-of-its-kind fixed-dose study of once-weekly insulin efsitora alfa (QWINT-1 ön sonuçları). Basın bülteni, 5 Eylül 2024.
- Eli Lilly and Company. Once-weekly dose of insulin efsitora alfa delivers A1C reduction (QWINT-2, QWINT-5). Basın bülteni, 10 Eylül 2024.
- Eli Lilly and Company. Lilly's once-weekly insulin efsitora alfa demonstrated A1C reduction (QWINT-1, 3, 4). Basın bülteni, 22 Haziran 2025.
- Weekly fixed-dose insulin efsitora in type 2 diabetes without previous insulin therapy (QWINT-1). N Engl J Med. 2025.
- Insulin efsitora versus degludec in type 2 diabetes without previous insulin treatment (QWINT-2). N Engl J Med. 2024.
- QWINT-3 ve QWINT-4. Lancet. 2025;405(10497).
- QWINT-5 (tip 1 diyabet). Lancet. 2024;404(10458):1132-1142.
- HCPLive. Insulin efsitora alfa (Onswik) gains FDA approval for type 2 diabetes. 24 Eylül 2026; QWINT-1 haberi, Haziran 2025.
- Healio. QWINT: once-weekly insulin tied to similar HbA1c reduction as insulin degludec. 10 Eylül 2024.
- Pharmacy Times; Managed Healthcare Executive. Onswik FDA onayı haberleri. Eylül 2026.
- Medscape Medical News. FDA approves efsitora once-weekly basal insulin injection. Eylül 2026 (Dr. Clifford J. Rosen'ın değerlendirmesi).
- Novo Nordisk. FDA approves Awiqli, the first and only once-weekly basal insulin treatment for adults with type 2 diabetes. Basın bülteni, 26 Mart 2026.
- Novo Nordisk. Novo Nordisk receives Complete Response Letter in the US for once-weekly basal insulin icodec. 10 Temmuz 2024.
- Healio. FDA committee rejects recommending once-weekly insulin for approval in type 1 diabetes. 24 Mayıs 2024.
- Novo Nordisk Canada. Awiqli launch in Canada. Haziran 2024.
- European Medicines Agency. Awiqli: EPAR.
- ONWARDS ve COMBINE çalışmalarının derlemesi. Frontiers in Endocrinology. 2025.
- Satman İ ve ark. TURDEP-II. European Journal of Epidemiology. 2013.
- International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas 2024: Türkiye.
