اختلال شخصیت خودشیفته چیست؟ علائم و درمان

اختلال شخصیت خودشیفته چیست؟
اختلال شخصیت خودشیفته (NPD)، الگویی پایدار از تجربهٔ درونی و رفتار، با خودمحوری، کمبود همدلی و احساس اغراقآمیز اهمیت خود است.
این یکی از چند اختلال شخصیت شناختهشده در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) است؛ راهنمایی که بسیاری از متخصصان سلامت روان برای تشخیص این اختلال و اختلالات دیگر استفاده میکنند.
اختلال، کارکرد شخصیت را بهطور مهمی مختل میکند و ویژگیهای آسیبشناختی دیگری نیز همراه آناند. مانند سایر اختلالات شخصیت، زندگی را در حوزههای مختلف، از جمله روابط اجتماعی، خانوادگی و کاری، منفی تحتتأثیر قرار میدهد.
علائم اختلال شخصیت خودشیفته چیست؟
برخی علائم مرتبط با NPD عبارتاند از:
- باور به منحصربهفرد یا خاص بودن خود و اینکه فقط باید با افراد همجایگاه ارتباط داشت
- نیاز مداوم به توجه، تأیید و تحسین
- احساس اغراقآمیز دربارهٔ تواناییها و دستاوردهای خود
- سوءاستفاده از دیگران برای منفعت شخصی
- حسادت به دیگران یا باور به اینکه دیگران به او حسادت میکنند
- کمبود همدلی با دیگران
- خیالپردازی مداوم دربارهٔ دستیابی به موفقیت و قدرت
- اشتغال ذهنی با قدرت یا موفقیت
- احساس استحقاق و انتظار برخورد ویژه
افراد مبتلا معمولاً متکبر و خودمحور توصیف میشوند. چون خود را برتر میدانند، بر داشتن اشیایی که سبک زندگی موفق را بازتاب دهند اصرار میکنند.
با وجود این تصویر اغراقآمیز از خود، برای تقویت عزتنفس به تحسین و توجه مداوم متکیاند. در نتیجه معمولاً به انتقاد، که حملهٔ شخصی تلقی میشود، بسیار حساساند.
خودشیفتگی چیست و چه تفاوتی با اختلال شخصیت خودشیفته دارد؟
خودشیفتگی اصطلاحی رایج برای توصیف کسانی است که بیش از دیگران، به خود توجه دارند. اما همهٔ افراد دارای این ویژگیها، اختلال شخصیت ندارند. گرچه این صفات گاهی، مثلاً در نوجوانی، شایعاند، به این معنی نیست که فرد در ادامه به NPD مبتلا میشود.
اختلال شخصیت خودشیفته چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص رسمی فقط توسط روانپزشک واجد صلاحیت، متخصص سلامت روان، ممکن است. فرد باید اختلال کارکرد شخصیت در چند حوزه نشان دهد؛ از جمله اهمیت بسیار زیاد خود، جلب توجه و مشکلات بینفردی مربوط به همدلی و صمیمیت.
اختلال کارکرد و بیان صفات شخصیت باید در طول زمان و موقعیتهای مختلف پایدار باشند؛ برای فرهنگ، محیط یا مرحلهٔ رشد فرد معمول نباشند؛ و از اثر مستقیم مصرف ماده یا یک بیماری عمومی ناشی نشوند.
اختلال شخصیت خودشیفته چقدر شایع است؟
مؤسسهٔ ملی سلامت روان میگوید حدود %9,1 بزرگسالان آمریکا در هر سال دستکم یک نوع اختلال شخصیت را تجربه میکنند. برآوردهای قدیمیتر، تجربهٔ مشخص NPD را در %6,2 بزرگسالان مطرح میکردند؛ اما ارقام تازهتر نشان میدهند شیوع شاید کمتر از تصور قبلی باشد.
برآوردها نشان میدهند %0,5 تا %5 بزرگسالان آمریکا اختلال شخصیت خودشیفته دارند. NPD در مردان شایعتر از زنان است.
تصور میشود این اختلال از دیگر اختلالات شخصیت، مانند مرزی، ضداجتماعی و نمایشی، کمتر شایع باشد.
علتهای اختلال شخصیت خودشیفته چیست؟
علت دقیق معلوم نیست، اما پژوهشگران عواملی را شناسایی کردهاند که شاید نقش داشته باشند. تصور میشود برخی تجربههای ابتدای زندگی در ایجاد اختلال سهم دارند.
- سوءاستفاده یا تروما
- تحسین افراطی
- نبود محیط تأییدکننده
- سهلگیری افراطی والدین
- فرزندپروری غیرقابلاعتماد
تصور میشود ژنتیک و زیستشناسی نیز نقش مهمی دارند، هرچند علتهای دقیق احتمالاً پیچیده و متنوعاند.
انواع اختلال شخصیت خودشیفته چیست؟
DSM-5 میان شکلهای متفاوت تمایز نمیگذارد، اما شواهدی هست که بیان علائم بسیار متفاوت است. برخی پژوهشگران دستکم دو زیرنوع قابلتفکیک پیشنهاد کردهاند:
- خودشیفتگی بزرگمنشانه و آشکار با جسارت، تکبر و صفات بزرگمنشانه مشخص میشود. احتمال فقدان همدلی، رفتار پرخاشگرانه، بهرهکشی از دیگران و رفتار خودنمایانه در این نوع بیشتر است.
- خودشیفتگی آسیبپذیر و پنهان با حساسیت زیاد و حالت دفاعی مشخص میشود. فرد ممکن است تأیید بخواهد، اما اگر نگیرد، از اجتماع کناره بگیرد. عزتنفس پایین نیز ممکن است رخ دهد.
- خودشیفتگی بیشهشیار و با کارکرد بالا نیز از زیرنوعهای پیشنهادیاند. نوع بیشهشیار با شرم، حساسیت زیاد و زودرنجی توصیف میشود. نوع با کارکرد بالا، در موضوعات متمرکز بر کمبود همدلی، استحقاق و خودمحوری، عمدتاً طبیعی به نظر میرسد.
اختلال شخصیت خودشیفته چگونه درمان میشود؟
باید توجه داشت این افراد بهندرت دنبال درماناند. معمولاً به اصرار خانواده یا برای درمان علائم ناشی از اختلال، مانند افسردگی، درمان را آغاز میکنند.
درمان برای NPD میتواند بهویژه دشوار باشد، زیرا فرد اغلب نمیخواهد اختلال را بپذیرد. این دشواری با تمایل نهادهای بازپرداخت به پرداخت فقط برای درمان کوتاهمدتِ کاهش علائم، نه مشکلات بنیادی شخصیت، همراه میشود.
درمانهایی وجود دارد که شاید به درک بهتر رفتار، ساخت احساس منسجمتر از خود و مدیریت بهتر رفتار کمک کند. از جمله:
- رواندرمانی روانپویشی فردی میتواند برای درمان این اختلال مؤثر باشد، اما روند ممکن است دشوار و طولانی شود.
- درمان شناختیرفتاری (CBT) اغلب برای کمک به تغییر الگوهای مخرب فکر و رفتار مؤثر است. هدف، تغییر افکار تحریفشده و ایجاد تصویری واقعبینانهتر از خود است.
- داروهای روانگردان معمولاً برای تغییر بلندمدت بیاثرند، اما گاهی برای درمان علائم اضطراب یا افسردگی استفاده میشوند.
کنار آمدن
افرادی که با فرد مبتلا رابطه دارند، شاید در کنار آمدن با رفتار عزیزشان مشکل داشته باشند. افراد دارای NPD احساس منسجمی از خود ندارند؛ ازاینرو اغلب رفتار آسیبزا یا سوءاستفادهگرانهای دارند که برای جلب توجه، احترام یا محبت دیگران طراحی شده است.
اگر فردی با NPD میشناسید، اقدامهایی هست که درک و کنار آمدن با رفتارش را آسانتر میکند.
شناخت رفتار خودشیفته را بیاموزید. فرد ممکن است برای دستکاری احساس و رفتار دیگران، اعمال بدخواهانهای مانند منزوی کردن انجام دهد. شناخت این رفتار، گام نخست مقابلهٔ مؤثرتر است.
مرز روشن بگذارید. اجازه ندهید طرف مقابل با خشم، آزار یا افراط با شما رفتار کند. مرز تعیین و برای اجرای آن آماده باشید، حتی اگر به معنی پایان رابطه باشد.
با دیگران صحبت کنید. گاهی شناخت رفتار آزارگرانه پس از عادی شدن در رابطه دشوار است. دوستان، خانواده یا درمانگری که به درک پویایی رابطه کمک کنند، میتوانند تشخیص عبور فرد مبتلا از مرز را آسانتر کنند.
عزیزتان را به درمان تشویق کنید؛ اما بپذیرید بسیاری از مبتلایان هرگز درمان نمیخواهند. اگر فرد کمک را رد کرد، خودتان با پزشک یا متخصص سلامت روان صحبت کنید. درمانگر شاید به بازسازی اعتمادبهنفس آسیبدیده در رابطه کمک کند.
کووید-19 و خودشیفتگی
در 2019، جهان را همهگیری ناشی از کروناویروس جدید (SARS-CoV-2)، یعنی کووید-19 فرا گرفت و تغییرهای سریعی در جامعه ایجاد کرد. مانند کشور ما، در سراسر جهان نیز بر اساس موارد و مرگها، قرنطینه و منع رفتوآمد دورهای لازم شد. مفهوم «رفتن به محل کار» جای خود را به «کار در خانه» داد. متأسفانه کارکنان «غیرضروری» نیز کار خود را از دست دادند و ناچار با استرس نگرانی اقتصادی روبهرو شدند. همهگیری ضمن افزایش خطر اختلالات احتمالی مرتبط با استرس، لزوم توجه به تفاوتهای فردیای را مطرح میکند که شاید کووید-19 را گسترش دهند و سلامت دیگران را به خطر اندازند. یکی از این تفاوتهای شایستهٔ بررسی، خودشیفتگی است.
- موضوع مرتبط: چگونه با اضطراب و نگرانی ناشی از کروناویروس کنار بیاییم؟
خودشیفتگی با پاسخهای متفاوت استرس که شاید ناسازگارانه باشند، مرتبط دانسته شده است. مثلاً در مطالعهٔ اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اضطراب فراگیر (GAD) در جوامع در معرض راکت و موشک، زندگی نزدیکتر به منطقهٔ جنگی فقط در غیرنظامیان دارای خطر بالای خودشیفتگی، با بروز علائم PTSD و GAD ارتباط مثبت داشت. این رابطه در بازماندگان حوادث کاری نیز دیده شد.
این یافتهها نشان میدهند افراد با خطر بالای خودشیفتگی شاید بهویژه مستعد اختلالات مرتبط با استرس در نتیجهٔ همهگیری Covdi-19 باشند. شیوع برآوردی این اختلال در کشورهای غربی حدود %1,2 دانسته میشود. بر این پایه، میلیونها نفر شاید در واکنش به همهگیری کووید-19، در خطر بهویژه بالای اختلال مرتبط با استرس باشند.
خودشیفتگی با رفتارهای متمایل به بهخطرانداختن سلامت دیگران و پخش اطلاعات نادرست در همهگیری مرتبط دانسته میشود. مثلاً در افراد دارای HIV یا AIDS، مطالعهای دربارهٔ رفتار جنسی پرخطر، خودشیفتگی را با تمایل به رابطهٔ بدون محافظت با شریک HIVمنفی یا با وضعیت نامعلوم مرتبط دانست.
- HIV و ایدز چیست؟ انتقال، علائم و درمان
- دو موضوع مهم سلامت جنسی: عفونت کلامیدیا و HIV و پژوهش واکسن علیه آنها
در همهگیری کنونی، افراد دارای گرایش خودشیفته ممکن است بهویژه ماندن در خانه، رعایت قرنطینه و منع رفتوآمد و تجهیزات محافظت شخصی مانند ماسک و دستکش را بیارزش بدانند، با درستی اطلاعات کووید-19 مخالفت کنند یا باعث پخش اطلاعات نادرست شوند.
البته پژوهش دقیقتر دربارهٔ رابطهٔ خودشیفتگی و رفتار سلامت عمومی در همهگیری کووید-19 لازم است. درک بهتر آن شاید به کاهش گسترش کووید-19 و کوتاه شدن مدت همهگیری کمک کند.
در نتیجه، مطرح میشود که خودشیفتگی در همهگیری کووید-19، بهویژه در کشورهای غربی با بیشترین موارد و مرگ، شاید عامل خطر رفتاری باشد. افراد با گرایش بالا، با استرس همهگیری و طولانی کردن مدت آن، ممکن است دیگران را به خطر اندازند. در پژوهشها، توسعهٔ راهبردهایی برای اصلاح رفتار خودشیفتهٔ مرتبط با خطرپذیری و نقص قضاوت و تصمیمگیری شاید مفید باشد. همچنین هنگام ارائهٔ پیام کاهش رفتار پرخطر یا حفاظت از سلامت عمومی، باید در نظر گرفتن خودشیفتگی را فراموش کرد.
منابع
2. National Institute of Mental Health. Personality disorders. بهروزشده در نوامبر 2017.
3. National Institute of Mental Health. Personality disorders. بهروزشده در نوامبر 2017.
4. National Institute of Mental Health. Personality disorders. بهروزشده در نوامبر 2017.
5. Stinson FS, Dawson DA, Goldstein RB, et al. Prevalence, correlates, disability, and comorbidity of DSM-IV narcissistic personality disorder: Results from the wave 2 national epidemiologic survey on alcohol and related conditions. J Clin Psychiatry. 2008
6. Kacel EL, Ennis N, Pereira DB. Narcissistic personality disorder in clinical health psychology practice: Case studies of comorbid psychological distress and life-limiting illness. Behav Med. 2017
7. Kacel EL, Ennis N, Pereira DB. Narcissistic personality disorder in clinical health psychology practice: Case studies of comorbid psychological distress and life-limiting illness. Behav Med. 2017
8. Sulamunn R. M. (2020). A Commentary on Potential Associations Between Narcissism and Trauma-Related Outcomes During the Coronavirus Pandemic. Trauma Psychology: https://psycnet.apa.org/
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.