آمپول‌های لاغری و سرطان: امید یا خطر؟

چاقی،همراه سیگار، امروزه به دو علت مهم مرگ قابل پیشگیری تبدیل شده و عامل خطر مهم بسیاری از سرطان‌ها شناخته می‌شود. به‌ویژه گسترش سریع آمپول‌های لاغری مانند آگونیست‌های گیرنده GLP-1 (GLP-1 RA) در سال‌های اخیر، ارتباط این داروها با سرطان را مطرح کرده است. بیماران و متخصصان سلامت می‌پرسند آیا این داروها علاوه بر کاهش وزن، خطر سرطان را هم کم می‌کنند. در کنار فواید بالقوه، خطرهای احتمالی مانند سرطان تیروئید و پانکراس نیز در بحث علمی مطرح‌اند.

در 11 مه 2025، در نشریه Lancet eClinicalMedicine،یک بررسی مشاهده‌ای گسترده منتشر شد که بر لزوم احتیاط در این موضوع تأکید می‌کند.

آگونیست‌های گیرنده GLP-1: فراتر از کاهش وزن؟

GLP-1 RAها، مانند لیراگلوتاید و دولاگلوتاید، ابتدا برای درمان دیابت توسعه یافتند و سپس در درمان چاقی نیز به کار رفتند. این داروهای تزریقی، اشتها را کاهش می‌دهند، سیری را بیشتر می‌کنند و موجب کاهش وزن می‌شوند.

برخی مطالعات مطرح می‌کنند که این داروها، علاوه بر کاهش وزن، شاید با کاهش التهاب، افزایش حساسیت به انسولین، بهبود تعادل هورمونی و میکروبیوتای روده، خطر سرطان را کاهش دهند.

خلاصه مطالعه Lancet eClinicalMedicine: جراحی BMS در برابر GLP-1 RA

این مطالعه با داده‌های نظام سلامت Clalit اسرائیل انجام شد. در پژوهش، 3178 بیمار مبتلا به چاقی و دیابت به دو گروه تقسیم شدند: افراد تحت جراحی چاقی (BMS) و مصرف‌کنندگان آگونیست گیرنده GLP-1 (GLP-1 RA). گروه‌ها از نظر سن و شاخص توده بدنی (BMI) همتاسازی شدند.

میانگین سن شرکت‌کنندگان 52.3 و میانگین BMI آن‌ها، 41.5 kg/m² بود. هر دو گروه به‌طور متوسط 7.5 سال پیگیری شدند.

بر اساس نتایج، میزان سرطان‌های مرتبط با چاقی در دو گروه تقریباً یکسان بود: 5.76% در گروه جراحی و 5.64% در مصرف‌کنندگان GLP-1 RA. این تفاوت از نظر آماری معنی‌دار نبود.

کاهش وزن در گروه جراحی بیشتر، حدود 31%، بود و در گروه GLP-1 RA به‌طور متوسط حدود 14% بود. اما یافته جالب این بود که گمان می‌رفت GLP-1 RAها افزون بر کاهش وزن، از مسیرهای دیگری مانند کاهش التهاب، خطر سرطان را کم می‌کنند. برآورد شد که این اثر مستقل از وزن، می‌تواند تا 41% کاهش خطر اضافی فراهم کند.

این یافته مطرح می‌کند که GLP-1 RAها شاید علاوه بر کاهش وزن، از مسیرهایی مانند مهار التهاب نیز خطر سرطان را کاهش دهند.

خطر سرطان تیروئید و پانکراس: تهدیدی واقعی؟

هرچند برخی فراتحلیل‌ها افزایش خطر سرطان تیروئید با GLP-1 RA را مطرح کرده‌اند، داده‌ها متناقض‌اند:

• فراتحلیل ایتالیایی مارس 2024: افزایش خطر سرطان تیروئید یافت شد، اما برای انواع پاپیلری و مدولاری معنی‌دار نبود.

• مطالعه همگروهی اسکاندیناوی آوریل 2024: در میانگین 3.9 سال پیگیری، خطر سرطان تیروئید به‌طور معنی‌دار بیشتر نشد.

• سرطان پانکراس: اگرچه برخی مطالعات بر اساس گزارش‌های FDA هشدار داده‌اند، داده‌های مشاهده‌ای بلندمدت این خطر را تأیید نکرده‌اند.

«بیماران سرطانی، بدون مشورت پزشک مصرف نکنید»

مصرف خودسرانه آمپول‌های لاغری برای بیماران تحت شیمی‌درمانی یا هورمون‌درمانی ممکن است زیان‌آور باشد. این داروها می‌توانند نحوه جذب و پردازش دیگر داروها در بدن را تغییر دهند و در نتیجه، اثر بعضی درمان‌های سرطان را کاهش دهند.

تهوع، استفراغ، درد شکم، یبوست و بی‌حالی از عوارض شایع این داروها هستند.

در برخی شرایط، این داروها می‌توانند اثر قرص‌های پیشگیری از بارداری را نیز کاهش دهند و به بارداری ناخواسته منجر شوند؛ این وضعیت، به‌ویژه برای زنان تحت درمان سرطان، ممکن است خطرهای جدی سلامت ایجاد کند.

بنابراین، حتماً ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.

مصرف پیش از جراحی: خطر «راه‌حل سریع» به‌جای «آماده‌سازی پیش از درمان»

بعضی بیماران می‌خواهند پیش از جراحی برای کاهش وزن GLP-1 RA مصرف کنند. اما متخصصان تأکید می‌کنند این کار حتماً باید با گروه سرطان‌شناسی هماهنگ باشد. کاهش وزن می‌تواند مفید باشد، ولی این داروها باید جزئی از راهبرد برنامه‌ریزی‌شده زیر نظر متخصص باشند، نه «راه‌حل سریع».

نتیجه‌گیری: امیدبخش، اما نیازمند احتیاط

GLP-1 RAها، به‌ویژه داروهای نسل جدید، در درمان چاقی و شاید پیشگیری از سرطان امیدبخش‌اند. با این حال، برای داده‌های ایمنی و آثار بالینی، مطالعات تصادفی‌سازی‌شده کنترل‌شده بلندمدت لازم است.

شروع این داروها بدون توصیه پزشک، به‌ویژه برای بیماران سرطانی، می‌تواند خطرهای جدی داشته باشد.

کادر خلاصه علمی

هشدارها و توصیه‌ها

• مصرف GLP-1 RA فقط باید با توصیه متخصص غدد یا سرطان‌شناسی باشد.

• در سرطان‌های مرتبط با چاقی، تغییر سبک زندگی شامل رژیم، ورزش و ترک سیگار همچنان راهبرد پایه است.

• بیماران تحت درمان سرطان حتماً باید درباره مصرف هم‌زمان داروها با پزشک خود در ارتباط باشند.