آیا استروژن واژینال برای زنان دارای سابقه سرطان پستان ایمن است؟

زنان تحت درمان سرطان پستان پس از درمان، با عوارض بسیاری روبه‌رو می‌شوند که کیفیت زندگی را مختل می‌کنند. یکی از آن‌ها مشکلات ناشی از کاهش استروژن، مانند خشکی و خارش واژن و درد هنگام رابطه جنسی است. 

نگرانی از بازگشت سرطان

خشکی و خارش واژن و درد هنگام رابطه جنسی، می‌توانند سلامت روانی و جسمی را به‌شدت تحت تأثیر بگذارند. هرچند استروژن واژینال راهی برای کاهش علائم است، درباره ایمنی آن در زنان دارای سابقه سرطان پستان نگرانی جدی وجود دارد. به‌ویژه در تومور گیرنده هورمونی مثبت (HR مثبت) و دریافت‌کنندگان مهارکننده آروماتاز، این تصور که استروژن ممکن است خطر عود (بازگشت) سرطان را افزایش دهد، در جامعه پزشکی و میان بیماران بحث‌برانگیز است. بنابراین شناخت اثر استروژن واژینال بر بقای بلندمدت، برای استفاده ایمن اهمیت حیاتی دارد.

پژوهشی تازه

مطالعه‌ای انجام‌شده در فرانسه که در 17 مه 2024 در کنگره سرطان پستان ESMO ارائه شد، پیشنهاد کرد استروژن واژینال خطر عود را در سرطان پستان با گیرنده هورمونی (HR) منفی یا در تومور HR مثبت با درمان هم‌زمان تاموکسیفن افزایش نمی‌دهد، اما در مصرف‌کنندگان مهارکننده آروماتاز باید از آن پرهیز شود.

جزئیات مطالعه

زنان تحت درمان سرطان پستان به‌علت کاهش استروژن ممکن است علائم ادراری‌تناسلی مانند خشکی، خارش و درد هنگام رابطه جنسی داشته باشند. استروژن واژینال مانند استریول و پرومسترین (3-پروپیل اتیل، 17B-متیل استرادیول) ممکن است از علائم پیشگیری کند، اما اثر بر پیامد سرطان پستان روشن نیست. پژوهشگران با داده‌های بیمه فرانسه، مطالعه‌ای برای ارزیابی اثر این درمان بر بقای بدون بیماری در زنان دارای سابقه سرطان پستان طراحی کردند.

میانه سن 54 سال بود و 85% تومور HR مثبت و 15% HR منفی داشتند. تحلیل زیرگروه بر پایه وضعیت HR و رژیم اندوکرین انجام شد.

نتایج

• از 135 هزار بیمار، 1739 نفر استروژن واژینال گرفته بودند؛ 56% پرومسترین، 34% استریول و 10% هر دو.
• در تومور HR مثبت، شروع استروژن واژینال، به‌ویژه همراه مهارکننده آروماتاز، افت مختصری در بقای بدون بیماری ایجاد کرد (کاهش 2,1 واحد درصد طی 5 سال).
• در تومور HR منفی یا درمان با تاموکسیفن، کاهش بقای بدون بیماری دیده نشد.
• در دریافت‌کنندگان مهارکننده آروماتاز، شروع استریول نسبت به پرومسترین باعث افت «شدیدتر و زودتر» بقای بدون بیماری شد (کاهش 4,2 واحد درصد طی 3 سال، در برابر تفاوت 1,0 واحد درصد با شروع پرومسترین).

دیدگاه

مطالعه به مسئله مهم کیفیت زندگی بیماران سرطان، یعنی اختلال عملکرد جنسی می‌پردازد. این وضعیت با اضطراب و افسردگی مرتبط است و باید مؤلفه مهم کیفیت زندگی دانسته شود. نتایج نشان می‌دهد استروژن واژینال در زنان دارای تومور HR منفی و مصرف هم‌زمان تاموکسیفن ایمن است. اما در مهارکننده آروماتاز باید تا جای ممکن از آن پرهیز کرد و در این گروه، پرومسترین را بر استریول ترجیح داد.

چند علت احتمالی برای این نتایج وجود دارد:

1. سازوکارهای هورمونی: در تومور HR مثبت، استروژن می‌تواند رشد تومور را تحریک کند. تاموکسیفن اثر آن را مسدود می‌کند و مهارکننده آروماتاز تولید استروژن بدن را کاهش می‌دهد. مقدار ورود استروژن واژینال به گردش عمومی و اثر این هورمون‌ها بر سلول تومور، می‌تواند مستقیماً پیامد درمان را تغییر دهد.
2. رژیم‌های درمانی: تاموکسیفن و مهارکننده آروماتاز سازوکار متفاوت دارند. تاموکسیفن گیرنده استروژن و مهارکننده آروماتاز تولید استروژن را مسدود می‌کند. این تفاوت‌ها، آثار استروژن واژینال را تغییر می‌دهند.
3. عوامل فردی: ژنتیک بیمار، ویژگی تومور و سلامت عمومی بر پیامد استروژن واژینال اثر می‌گذارند. بنابراین برنامه درمان باید برای هر بیمار جداگانه ارزیابی شود.

یافته‌ها نشان می‌دهد استروژن واژینال در زنان تحت درمان سرطان پستان نیازمند ارزیابی دقیق است. پژوهش بیشتر درباره ایمنی لازم است، اما یافته‌های موجود برای تومور HR منفی و مصرف‌کنندگان تاموکسیفن امیدبخش‌اند. در زنان تحت مهارکننده آروماتاز، رویکرد محتاطانه‌تری لازم است.