Vaginal estrogen süd vəzi xərçəngi keçirmiş qadınlarda təhlükəsizdirmi?

Süd vəzi xərçəngi müalicəsi alan qadınlar müalicədən sonrakı dövrdə həyat keyfiyyətlərinə mənfi təsir göstərən bir çox yan təsirlə qarşılaşırlar. Bu yan təsirlərdən biri estrogen səviyyəsinin azalması ilə bağlı yaranan vaginal quruluq, qaşınma və cinsi əlaqə zamanı ağrı kimi problemlərdir. 

Xərçəngin təkrarlanması narahatlığı

Vaginal quruluq, qaşınma və cinsi əlaqə zamanı ağrı kimi problemlər xəstələrin psixoloji və fiziki sağlamlığına ciddi təsir göstərə bilər. Vaginal estrogen müalicəsi bu simptomları yüngülləşdirə biləcək bir həll kimi önə çıxsa da, süd vəzi xərçəngi keçirmiş qadınlarda bu müalicənin təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar var. Xüsusilə hormon reseptoru müsbət (HR-müsbət) şişləri olan xəstələrdə və aromataza inhibitoru istifadə edənlərdə estrogenin xərçəngin residivi (təkrarlanması) riskini artıra biləcəyi fikri tibb ictimaiyyətində və xəstələr arasında müzakirələrə səbəb olur. Buna görə vaginal estrogen müalicəsinin süd vəzi xərçəngi xəstələrinin uzunmüddətli sağqalımına təsirini anlamaq bu müalicəni təhlükəsiz tətbiq etmək üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Yeni bir tədqiqat

Fransada aparılan və 17 may 2024-cü il tarixində ESMO Süd Vəzi Xərçəngi Konqresində təqdim olunan bir tədqiqat vaginal estrogen müalicəsinin hormon reseptoru (HR) mənfi süd vəzi xərçəngi olan qadınlarda və ya tamoksifen ilə eyni vaxtda müalicə alan HR-müsbət şişli qadınlarda residiv riskini artırmadığını, lakin aromataza inhibitoru istifadə edənlərdə bundan çəkinmək lazım olduğunu irəli sürdü.

Tədqiqatın təfərrüatları

Süd vəzi xərçəngi müalicəsi alan qadınlarda estrogen səviyyəsinin azalması səbəbindən vaginal quruluq, qaşınma və cinsi əlaqə zamanı ağrı kimi genitourinar simptomlar yarana bilər. Estriol və promestrien (3-propil etil, 17B-metil estradiol) kimi vaginal estrogen müalicələri bu simptomların qarşısını ala bilər, lakin süd vəzi xərçənginin nəticələrinə təsiri qeyri-müəyyəndir. Tədqiqatçılar Fransa sığorta məlumatlarından istifadə edərək süd vəzi xərçəngi keçirmiş qadınlarda vaginal estrogen müalicəsinin xəstəliksiz sağqalıma təsirini qiymətləndirən bir tədqiqat planlaşdırdılar.

Tədqiqata daxil edilən xəstələrin median yaşı 54 il idi; 85%-i HR-müsbət, 15%-i HR-mənfi idi. Tədqiqatçılar HR statusuna və endokrin müalicə rejiminə əsaslanan alt qrup təhlilləri apardılar.

Nəticələr

• 135 min xəstədən 1739-u vaginal estrogen istifadə etmişdi — 56%-sı promestrien, 34%-ü estriol, 10%-u isə hər ikisini.
• HR-müsbət şişləri olan xəstələrdə vaginal estrogen müalicəsinə başlamaq, xüsusilə eyni vaxtda aromataza inhibitoru ilə müalicə alanlarda, xəstəliksiz sağqalımda cüzi azalmaya səbəb oldu (5 il ərzində 2,1 faiz bəndi azalma).
• HR-mənfi şişləri olan və ya tamoksifenlə müalicə edilən xəstələrdə xəstəliksiz sağqalımda azalma müşahidə edilmədi.
• Aromataza inhibitoru istifadə edənlərdə estriola başlamaq, promestrienə başlamaqla müqayisədə, xəstəliksiz sağqalımda “daha ciddi və erkən” azalmaya səbəb oldu (3 il ərzində 4,2 faiz bəndi azalma, promestrienə başlandıqda 1,0 faiz bəndi fərq).

Şərh

Bu tədqiqat xərçəng xəstələrində cinsi funksiya pozuntusu kimi çox mühüm bir həyat keyfiyyəti problemini nəzərdən keçirir. Bu vəziyyət təşviş və depressiya ilə əlaqəlidir və həyat keyfiyyətinin mühüm komponenti kimi qiymətləndirilməlidir. Tədqiqatın nəticələri HR-mənfi şişləri olan qadınlarda və tamoksifenlə eyni vaxtda müalicə alanlarda vaginal estrogen müalicəsinin təhlükəsiz olduğunu göstərir. Lakin aromataza inhibitorları ilə müalicə edilən qadınlarda vaginal estrogen müalicəsindən mümkün qədər çəkinmək, bu xəstə qrupunda promestrienə estrioldan üstünlük vermək lazımdır.

Bu nəticələrin əldə edilməsinin bir neçə səbəbi ola bilər:

1. Hormonal mexanizmlər: HR-müsbət şişləri olan qadınlarda estrogenin şişin böyüməsini stimullaşdıra bildiyi məlumdur. Tamoksifen estrogenin təsirlərini blokladığı halda, aromataza inhibitorları bədəndə estrogen istehsalını azaldır. Vaginal estrogen müalicəsinin sistem qan dövranına nə qədər keçməsi və bu hormonların şiş hüceyrələrinə necə təsir etməsi müalicənin nəticələrinə birbaşa təsir göstərə bilər.
2. Müalicə rejimləri: Tamoksifen və aromataza inhibitorları fərqli mexanizmlərlə işləyir. Tamoksifen estrogen reseptorlarını bloklayır, aromataza inhibitorları isə estrogen istehsalını əngəlləyir. Bu fərqlər vaginal estrogen müalicəsinin təsirlərini dəyişir.
3. Fərdi amillər: Xəstələrin genetik quruluşu, şiş xüsusiyyətləri və ümumi sağlamlıq vəziyyəti vaginal estrogen müalicəsinin nəticələrinə təsir göstərə bilər. Buna görə müalicə planı hər xəstə üçün fərdi qaydada qiymətləndirilməlidir.

Bu tədqiqatın tapıntıları süd vəzi xərçəngi müalicəsi alan qadınlarda vaginal estrogen müalicəsinin diqqətlə qiymətləndirilməli olduğunu göstərir. Vaginal estrogen müalicəsinin təhlükəsizliyi barədə əlavə tədqiqatlara ehtiyac var, lakin mövcud tapıntılar HR-mənfi şişləri olan qadınlar və tamoksifen istifadə edənlər üçün ümidvericidir. Aromataza inhibitorları ilə müalicə edilən qadınlarda isə daha ehtiyatlı yanaşma tətbiq olunmalıdır.