آیا از افزایش خطر ترومبوز (لخته‌شدن خون) در بیماران سرطان آگاهیم؟
در این مقاله
بیش از %70 بیماران سرطانی نمی‌دانند در مقایسه با جمعیت عمومی بیشتر در معرض ترومبوز ورید عمقی (DVT)، یعنی لخته‌شدن خون در سیاهرگ‌های عمقی، هستند. علت این است که متخصصان درباره آن با بیماران گفت‌وگو نمی‌کنند.
ترومبوز چیست؟
توده لخته‌ای که در رگ تشکیل می‌شود ترومبوز نام دارد. اصطلاح ترومبوس نیز برای آن به کار می‌رود. این انسداد درون رگ، به‌طور کلی از پلاکت‌ها، گلبول‌های قرمز و بخش‌هایی از فیبرین تشکیل شده است.
در بالا تصویری از یک ترومبوس یا لخته با میکروسکوپ الکترونی روبشی دیده می‌شود؛ شامل پلاکت‌ها، گلبول‌های قرمز و رشته‌های فیبرین، با بزرگ‌نمایی حدود 5500 برابر.
در سرطان، گرایش به ترومبوز افزایش می‌یابد
این ارتباط میان سرطان و ترومبوز و میزان آگاهی بیماران و کارکنان سلامت، با نتایج نظرسنجی ائتلاف اروپایی بیماران سرطان (AKHK) توضیح داده شد.
پژوهشگران درباره کار خود نوشتند: «هدف این نظرسنجی سراسری اروپا از بیماران، سنجش آگاهی و دانش آن‌ها درباره ترومبوز مرتبط با سرطان، شامل عوامل خطر، نشانه‌ها، علائم و مداخلات بود تا پیشگیری و درمان آن بهتر شود.»
گروهی شامل متخصصان انکولوژی، سیاست‌گذاران و نمایندگان بیماران گرد هم آمدند تا نگرانی‌های مداوم درباره بیماری‌زایی و مرگ‌ومیر بالای مرتبط با ترومبوز در بیماران سرطانی را بررسی و مرور کنند.
این بحث‌ها نشان دادند که طی سال‌ها در زمینه آگاهی از خطر ترومبوز در سرطان پیشرفت بسیار اندکی رخ داده است و متخصصان سلامت و بیماران همچنان، به‌ویژه درباره پیشگیری اولیه و ثانویه، به اطلاعات بیشتری درباره ترومبوز مرتبط با سرطان نیاز دارند.
ایده نظرسنجی سراسری اروپا از همین نقطه آغاز شد. ائتلاف اروپایی بیماران سرطان (AKHK)، به‌عنوان صدای جمعی بیماران سرطانی در اروپا، آن را هدایت کرد. نظرسنجی در شش کشور، فرانسه، آلمان، یونان، ایتالیا، بریتانیا و اسپانیا، انجام شد و 1365 بیمار و کارمند سلامت را در بر گرفت. نتایج اولیه نظرسنجی AKHK در اواخر 2018، در روز جهانی ترومبوز، منتشر شد.
از هر 5 بیمار سرطانی، 1 نفر دچار ترومبوز می‌شود
استاد خون‌شناسی دانشگاه Milano-Bicocca ایتالیا و از نویسندگان مطالعه، دکتر Anna Falanga، در مصاحبه‌ای نتایج را ارزیابی کرد و راه‌های بهبود دانش بیماران درباره ترومبوز مرتبط با سرطان را توضیح داد.
«داده‌ها می‌گویند حدود %20 بیماران سرطانی ترومبوآمبولی وریدی (VTE) را تجربه خواهند کرد؛ یعنی تقریباً 4 – 5 برابر افراد جمعیت عمومی.»
Falanga درباره ارتباط سرطان و ترومبوز نیز گفت:
«از قرن 19 ارتباط سرطان و ترومبوز را می‌شناسیم، اما تا میانه قرن گذشته طول کشید تا درک و آگاهی ما به سطح کنونی برسد. در آغاز، با وجود پیشرفت‌های بزرگ در شناخت سازوکار این ارتباط، کار به پژوهش پایه محدود بود. فقط در دوره‌های اخیر پژوهش‌های بالینی‌ای داشته‌ایم که توجه متخصصان سلامتِ پیش‌تر بی‌علاقه به این موضوع را جلب کرده‌اند.»
- موضوع مرتبط: علامت Trousseau چیست و نام آن از کجا آمده است؟
بیماران درباره ترومبوز مرتبط با سرطان چه می‌دانند؟
بخشی از داده‌های نظرسنجی اروپا نشان داد نزدیک به سه‌چهارم پاسخ‌دهندگان (%72)، پیش از شرکت در نظرسنجی نمی‌دانستند افراد مبتلا به سرطان بیشتر از دیگران در معرض ایجاد ترومبوز هستند.
نویسندگان گفتند: «از شرکت‌کنندگان خواستیم دانش خود درباره ترومبوز مرتبط با سرطان را از 1 تا 10 امتیاز دهند و میانگین 4.1 به دست آمد. فقط %21 بیماران امتیاز 7 یا بالاتر، یعنی آگاهی نسبتاً زیاد، دادند. نتایج نظرسنجی کشورهای مختلف بسیار شبیه بود.»
آن‌ها گزارش کردند نظرسنجی همچنین ارزیابی کرده است که شرکت‌کنندگان در این زمینه تا چه اندازه از پزشکان خود اطلاعات گرفته‌اند. حدود %35 بیماران درست پیش از تشخیص سرطان یا هنگام تشخیص، درباره ترومبوز مرتبط با سرطان آگاه شده بودند. به‌ویژه نگران‌کننده بود که حدود یک‌چهارم پاسخ‌دهندگان، %26 که سهم بزرگی است، گفتند نخستین بار هنگام بروز مشکل لخته خون درباره آن آگاه شدند. این نسبت‌ها نیز به‌طور میانگین در کشورهای مختلف بسیار نزدیک بود.
Falanga می‌گوید: «فراموش نکنید سرطان و درمان‌های آن عوارض گوناگونی ایجاد می‌کنند که برخی بسیار جدی‌اند. گاهی ممکن است لخته مسئله کوچکی به نظر برسد، اما در واقع چنین نیست. لخته می‌تواند علت جدی بیماری یا مرگ در بیماران سرطانی باشد.»
آیا راه‌های پیشگیری از ترومبوز را می‌دانید؟
در زمینه پیشگیری:
- بیشتر شرکت‌کنندگان (%87) می‌دانستند که پیاده‌روی می‌تواند خطر را کاهش دهد
- گروه کمی کوچک‌تری (%75) از اثر ترک سیگار آگاه بودند،
- تعداد کمی کمتر (%63) از پرهیز از کم‌آبی و نوشیدن آب فراوان، و
- %55 نیز از اثر کشش پاها در کاهش خطر آگاه بودند
شرکت‌کنندگان علائم ترومبوز مرتبط با سرطان را نسبتاً خوب می‌شناختند:
- %73 شرکت‌کنندگان گفته بودند که ورم پا، مچ پا یا ساق می‌تواند نشانه DVT باشد،
- %71 نیز گفته بودند تنگی نفس ممکن است نشانه آمبولی ریه (PE)، یعنی انسداد رگ در ریه، باشد.
اما نویسندگان می‌گویند علائم دیگر کمتر شناخته شده‌اند.
«کمی بیش از نیمی از شرکت‌کنندگان (%57) می‌دانستند درد، گرفتگی و حساسیت می‌تواند نشانه DVT باشد و حدود یک‌سوم (%33) می‌دانستند ضربان نامنظم قلب ممکن است نشانه PE باشد. این نتایج میان کشورهای مختلف متفاوت است.»
نظرسنجی نشان داد بیش از یک‌سوم شرکت‌کنندگان هم‌اکنون ضدانعقادها (رقیق‌کننده‌های خون) مصرف می‌کنند، اما تقریباً همه (%96) می‌دانستند این داروها می‌توانند در درمان ترومبوز مؤثر باشند. فقط %41 مصرف‌کنندگان ضدانعقاد گفته بودند درباره عوارض احتمالی آگاه شده‌اند.
نتایج نظرسنجی ایتالیا
گزارش جامع نتایج نظرسنجی اروپا جزئیات بیشتری داشت. نتایج کلی، یافته‌های هر کشور را نیز در بر می‌گرفت.
داده‌های ایتالیا از 246 نفر نشان داد فقط %27 بیماران و کارکنان پزشکی از افزایش خطر ترومبوز پس از تشخیص سرطان آگاه بودند. امتیاز ایتالیا در مقیاس 10 امتیازی پایین‌تر بود؛ 3,3/10 در برابر 4,1/10، اما به نتایج کلی نظرسنجی شباهت داشت.
در زمینه شناخت عوامل خطر، نتایج متفاوت‌تر بود. بیشتر شرکت‌کنندگان (%89) می‌دانستند که بی‌حرکتی یکی از مهم‌ترین خطرهای ترومبوز است. اما فقط کمی بیش از نیمی گفتند می‌دانند پرتودرمانی عامل خطر است. در مقابل، %75 می‌دانستند جراحی سرطان و شیمی‌درمانی از عوامل خطر هستند.
Falanga می‌گوید: «همه انواع داروهای سرطان به‌طور قابل‌توجهی بر خطر ایجاد لخته خون اثر می‌گذارند؛ این موضوع درباره درمان‌های نوینی مانند ایمنی‌درمانی نیز صدق می‌کند.»
پاسخ‌ها به پرسش‌های علائم نشان داد %58 بیماران و کارکنان پزشکی ایتالیا می‌دانند ورم ساق می‌تواند نشانه DVT باشد و همین نسبت نیز می‌دانند تنگی نفس ممکن است نشانه PE باشد.
در زمینه اقدامات پیشگیرانه، وضعیت ایتالیا کمی متفاوت بود: %74 شرکت‌کنندگان اهمیت پیاده‌روی را می‌دانستند، تعداد کمی کمتر (%57) می‌دانستند باید سیگار را ترک کنند و تعداد کمتری (%35) از لزوم کشش پاها آگاه بودند. %41 ایتالیایی‌ها ضدانعقاد مصرف می‌کردند و %53 آن‌ها درباره عوارض احتمالی این داروها آگاهی داشتند.
در چه مسیری هستیم و چه می‌توان کرد؟
پژوهشگران می‌نویسند: «با وجود فراوانی ترومبوز مرتبط با سرطان، شواهد بالینی و توصیه‌های روشن راهنماها برای بیماران سرطانی، پیشگیری و شناخت آن همچنان در میان متخصصان سلامت پایین است».
نتایج نظرسنجی AKHK مطالعات پیشین را نیز تأیید می‌کند که بر کمبود آگاهی بیماران درباره ترومبوز مرتبط با سرطان و ضرورت گفت‌وگوهای گسترده‌تر میان پزشک و بیمار تأکید داشتند.
پس چه می‌توان کرد؟ همان‌طور که پژوهش‌های پیشین تأکید کرده‌اند، «تجربه بیماران خود آموزشی است، به‌ویژه برای تیم مراقبت انکولوژی. هنگامی که بیمار دچار ترومبوز می‌شود، فرصت پیشگیری از آن که باید مهم‌ترین کانون توجه بخش‌های جراحی، انکولوژی و مراقبت تسکینی باشد، از دست می‌رود.»
Falanga گفت: «هم متخصصان انکولوژی و هم دیگر اعضای تیم مراقبت، مانند جراحان و پرستاران، باید در هر مرحله از سیر سرطان برای آگاهی از ترومبوز مرتبط با سرطان و خطر ایجاد لخته بهترین تلاش خود را بکنند.» او توضیح داد پزشکان باید در این گروه نخستین ارتباط را برقرار کنند. «این متخصصان در خط مقدم درمان‌اند و از نخستین کارکنانی هستند که احتمال وجود لخته را مطرح می‌کنند؛ پس باید کاملاً از افزایش خطر در بیماران انکولوژی آگاه باشند.»
ما متخصصان انکولوژی توافق داریم در این زمینه رویکرد چندتخصصی بسیار مهم است، اما نقش‌های مختلف تیم باید روشن باشد. همچنین باید مشخص شود چه کسی مسئول چه بخشی از اطلاع‌رسانی و آموزش بیمار است. پرستاران انکولوژی می‌توانند خلأ آموزشی مهمی را در این زمینه پر کنند.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.