نشانه تروسو چیست و نام آن از کجا آمده است؟

فرایند پارانئوپلاستیکِ شناخته‌شده به نام سندرم تروسو یا نشانه سرطانی تروسو (Trousseau’s sign of malignancy)، معمولاً با سرطانی با منشأ ناشناخته همراه است و با موارد مکرر و مهاجرِ ترومبوز، یعنی انسداد رگ، خود را نشان می‌دهد.

نشانه سرطانی تروسو با وضعیت دیگری که آن هم به نام دکتر تروسو شناخته می‌شود متفاوت است: در افراد کم‌کلسیم، فشار کاف فشارسنج بر بازو ظاهر «دست ماما» ایجاد می‌کند. حتی با شنیدن نشانه تروسو معمولاً نخست همین ظاهر دست ماما به ذهن می‌آید.

یادداشت: در زبان ما اغلب واژه «علامت» به کار می‌رود، اما برای sign، واژه نشانه یا یافته دقیق‌تر است. در این نوشته نیز مطابق کاربرد رایج از همان واژه علامت استفاده شده است.

سندرم‌های پارانئوپلاستیک نام کلی مجموعه بیماری‌هایی است که بسیار به‌ندرت، با تحریک سیستم ایمنی از مسیرهای جایگزین به‌وسیله سرطان، پدید می‌آیند. سندرم مجموعه یافته‌هایی است که ظاهراً بی‌ارتباط‌اند، اما کنار هم یک پدیده را نشان می‌دهند. سندرم پارانئوپلاستیک مستقیماً به تومور یا گسترش آن به بافت‌های دیگر، یعنی متاستاز، مربوط نیست؛ در پی ترشح مواد فعال زیستی مانند هورمون و سیتوکین از سلول‌های تومور ایجاد می‌شود. این مواد مجموعه‌ای از شکایت‌ها و علائم را برمی‌انگیزند که ممکن است به دستگاه‌های مختلف مربوط باشند: غدد درون‌ریز و هورمون‌ها، اعصاب، عضلات و استخوان، قلب و عروق، پوست، سلول‌های خون، دستگاه گوارش یا کلیه.

سرطان‌های معده، پانکراس، پروستات، کولون و ریه اغلب در مرحله دیررس یا پیشرفته تشخیص داده می‌شوند. نشانه سرطانی تروسو به‌طور کلاسیک هنگام بررسی ترومبوفلبیتِ بی‌علت روشن، یعنی لخته در ورید، دیده می‌شود؛ معمولاً بعداً سرطان پانکراس مشخص می‌شود. به‌مرور این اصطلاح برای موارد گوناگون، از جمله سرطان پنهان همراه با ترومبوز ورید عمقی بی‌عارضه پا (DVT)، و وضعیت‌های مرتبط با افزایش انعقاد ناشی از سرطان به کار رفته است. لخته‌ها ممکن است در محل‌های معمولی مانند پا یا نواحی نادرتر، از جمله رگ‌های بازو، گردن یا شکم، باشند.

تاریخ نام تروسو

نام نشانه سرطانی تروسو از دکتر Armand Trousseau گرفته شده که در 1801 در شهر Tours فرانسه به دنیا آمد. در 1825 تحصیل پزشکی را در پاریس به پایان رساند و در 1839 کار پزشکی را در بیمارستان St. Antoine آغاز کرد؛ سپس در Hotel Dieu ادامه داد.

دکتر تروسو به‌عنوان پزشک بالینی نکته‌سنج و نویسنده‌ای پرکار شناخته می‌شد. تراکئوتومی یا جراحی باز کردن نای را در 1831 انجام داد و باور بر این است که نخستین پزشک انجام‌دهنده آن بوده؛ همچنین هموکروماتوز، اختلال ناشی از تجمع بیش‌ازحد آهن در بدن، را نخستین‌بار در 1865 توصیف کرده است. او انواع صرع، دشواری راه‌رفتن در پارکینسون و نشانه تروسو برای تتانی نهفته، یعنی انقباض ناشی از کمبود کلسیم، را نیز توصیف کرد.

دکتر تروسو درباره پدیدهٔ ترومبوز مرتبط با سرطان که روزی نام او را می‌گرفت، مجموعه سخنرانی‌هایی ارائه کرد. در مبتلایان به سرطان رحم و احشا و سل پیشرفته، ارتباط «التهاب سفید دردناک» با انعقاد خودبه‌خودی را توصیف کرد.

سرانجام دکتر تروسو بیماری خود را نیز تشخیص داد و 2 سال بعد، در 1867، بر اثر سرطان معده درگذشت.