آیا داروهای محافظ معده باعث سرطان می‌شوند؟

در سال‌های اخیر درباره اینکه داروهای «کاهنده اسید معده»، یعنی مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPİ)، سرطان معده ایجاد می‌کنند، بحث‌های علمی جدی وجود داشته است. با این حال، پژوهشی تازه تأکید می‌کند شواهد این رابطه محل بحث و ناکافی است.

آیا این داروها خطر سرطان معده را زیاد می‌کنند، یا کسانی که از پیش خطر بیشتری دارند، بیشتر به مصرف داروهای کاهنده اسید تمایل دارند؟

پژوهشگرانی که سرطان‌زا بودن PPİ را مطرح می‌کنند، بر ارتباط آن با سلول‌های شبه‌انتروکرومافین، آتروفی معده و تغییرات ایمنی مخاط و میکروفلور معده تأکید دارند. در مقابل، گروه مخالف می‌گوید آنان احتمال مرتبط بودن خود وضعیت‌ها و نشانه‌های منجر به تجویز PPİ با سرطان را در نظر نمی‌گیرند.

ارتباط مهارکننده‌های پمپ پروتون و سرطان معده

در کنار پژوهشگرانی که می‌گویند مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPİ) سرطان معده ایجاد می‌کنند، پژوهشگرانی نیز خلاف آن را مطرح می‌کنند.

دانشیار دکتر دانیله پیووانی از بخش آمار پزشکی دانشگاه Humanitas در میلان ایتالیا درباره مطالعه تازه خود که موضوع این نوشته است، می‌گوید: «یافته‌های ما برای همه بیماران اطمینان‌بخش است، به‌ویژه کسانی که دلیل مشخصی برای مصرف درازمدت PPİ دارند و برای پیشگیری از پیامدهای جدی سلامت به مهار مداوم و مؤثر اسید معده نیاز دارند.»

طبق مقاله دکتر پیووانی و همکاران در Alimentary Pharmacology and Therapeutics که در 31 دسامبر 2022 منتشر شد، در پژوهش‌های قبلی احتمال سرطان‌زا بودن خود «بیماری‌هایی» که داروی محافظ معده برای آن‌ها تجویز می‌شود محاسبه نشده بود.

پس از مشاهده ارتباط PPİ با سلول‌های شبه‌انتروکرومافین، آتروفی معده و تغییرات میکروبیوتای روده و ایمنی مخاط معده، نگرانی درباره ظرفیت سرطان‌زایی آن ایجاد شد. مطالعات مشاهده‌ای و فراتحلیل‌ها پیوندی میان PPİ و افزایش خطر سرطان معده نشان می‌دهند. اما دکتر پیووانی می‌گوید: «وضعیت زمینه‌ای بیماری‌هایی که برایشان PPİ تجویز می‌شود با سرطان معده ارتباط دارد. این می‌تواند به ارتباط ظاهری میان PPİ و سرطان معده بینجامد.» این توضیح اوست.

عامل بالقوه مخدوش‌کننده دیگر این است که برای نشانه‌های سرطان معده‌ای که هنوز تشخیص داده نشده، اغلب از ابتدا PPİ مصرف می‌شود.

«بیمار زخم پپتیک یا معده را در نظر بگیرید که PPİ می‌گیرد. شاید فقط زخم نداشته باشد، بلکه زیاد هم سیگار بکشد. ممکن است نسبت به فرد کنترل بدون زخم و بدون PPİ، الکل بسیار بیشتری مصرف کند، رژیم متفاوتی داشته باشد و بیشتر در معرض تنش شدید باشد.»

نه فقط برای PPİ، بلکه برای دیگر داروهای محافظ معده مانند فاموتیدین، مثلاً Famodin، نیز شواهد قانع‌کننده‌ای درباره ارتباط با افزایش سرطان معده یافت نشد.

شواهد سرطان‌زا بودن PPİ ناکافی است

مارک لوئیس، مدیر سرطان‌شناسی گوارش در Intermountain Healthcare در ماری ایالت یوتا، «این مطالعه تازه را نسبتاً اطمینان‌بخش یافتم» گفت.

لوئیس گفت PPİ مقدار pH معده را به‌طور قابل‌توجهی بالا می‌برد، یعنی اسیدیته را کم می‌کند، و می‌کوشد معده را طی فرایندی ترمیم کند که گاهی می‌تواند به تومور بینجامد. اما این تومورها ظاهراً خوش‌خیم‌اند. او گفت دیگر نگرانی‌های مرتبط با PPİ، مانند کاهش تراکم استخوان، در دست بررسی‌اند.

لوئیس گفت برخی مهارکننده‌های گیرنده H2 مانند فاموتیدین ممکن است در واقع خطر سرطان بیشتری از PPİ داشته باشند، اما امروزه بسیاری از پزشکان PPİ را به‌عنوان نسل تازه‌تر داروهای محافظ معده ترجیح می‌دهند.

در نتیجه، تصمیم مصرف یا عدم مصرف داروهای کاهنده اسید مانند PPİ نباید بر پایه خطر سرطان باشد و بیمارانی که به دلیل پزشکی باید مدت طولانی آن‌ها را مصرف کنند، باید آسوده‌خاطر باشند.